Biografie Andrea Wulfs biografie van ontdekkingsreiziger, schrijver en revolutionair George Forster (1754-1794) is soms adembenemend door haar stijl en vanwege het beschreven leven zelf. Tegelijk werkt de mateloze bewondering van de biograaf soms averechts.
Mensen en dieren worden geofferd in Otaheite op Tahiti, ca. 1777-ca. 1779, waarbij Kapitein Cook toekijkt.
Ze schrijft kleurrijk en meeslepend, Andrea Wulf, rechtstreeks puttend uit dagboeken, brieven en scheepsjournalen. Zo neemt het schip van Kapitein Cook waarop haar zeventienjarige hoofdpersoon met zijn vader aanmonstert 27000 kilo scheepsbeschuit mee en „8000 kilo meel, bijna 22000 stukken gepekeld vlees, 900 kilo suiker, ruim 1400 kilo rozijnen, 954 liter olijfolie, 19 kuub bier, 2900 liter wijn, en 6350 liter sterke drank.” Dat gaat nog even verder met de levende have, kleinvee en katten om muizen en ratten te vangen, wapens, instrumenten en ruilwaar als spijkers, kralen, spiegels, handbijlen en stukken stof.
Andrea Wulf: De reiziger. Het uitzonderlijke leven van George Forster en zijn zoektocht naar de mens. (The Traveller) Vert. Nannie de Nijs Bik-Plasman en Arjanne van Luipen. Atlas Contact, 504 blz. €39,99
Dan weer gunt de schrijfster je in De reiziger een glimp van hoe oorspronkelijke bewoners aankeken tegen de nieuwsgierigheid en hebzucht van de achttiende-eeuwse zeevaarders. Iemand op een eiland in Oceanië biedt de vreemdelingen bijvoorbeeld een drol op een stok te koop aan. Of ze laat je door Europese ogen naar het kannibalisme van de Maori’s kijken: als de bemanning een half opgegeten jongenshoofd van een vijandige stam meeneemt, om op sterk water te zetten voor thuis, vragen de Maori’s het terug. Een tweede luitenant snijdt bij wijze van grap een stuk wang voor hen af. Maar dat eten ze niet, totdat de Engelsman het in de kombuis heeft laten roosteren. We moeten niet denken dat het barbaren zijn, die hun vijanden rauw verslinden.
Andrea Wulfs biografie van ontdekkingsreiziger, schrijver en revolutionair George Forster (1754-1794) is soms adembenemend door haar stijl en vanwege het beschreven leven zelf. Al op twaalfjarige leeftijd vergezelt dit talenwonder zijn vader Reinhold Forster, een tirannieke en twistzieke predikant, op een inspectiereis door Rusland. Hun verslag van in holen verhongerende Duitse kolonisten wordt hun niet in dank afgenomen, want het hof heeft een succesverhaal besteld om meer immigranten te trekken. Terug in Sint-Petersburg weigert de vader diep beledigd het gehalveerde honorarium.
In Engeland worden Georges inkomsten uit het vertalen van reisboeken cruciaal voor het gezinsleven. Want vader Reinhold is als natuuronderzoeker weliswaar lid van de Royal Academy, maar hij maakt vooral ruzie en schulden. De ontdekkingsreis met Kapitein Cook is voor vader en zoon dan ook een buitenkans. De expeditie zal uiteindelijk drie jaar duren. Ze overleven verwoestende orkanen, torenhoge ijsbergen, bittere kou, hitte op de evenaar en eindeloze windstiltes. Dankzij Cooks voorschrift om zuurkool en ander vitaminerijk voedsel te eten sterven er slechts vier van de 118 deelnemers. Na terugkomst verkoopt Reinhold de prachtige tekeningen van George zodat de zoon er niet over beschikt voor zijn succesvolle reisverslag, A Voyage Round the World (1777).
Uit dat boek en talloze andere bronnen blijkt de open en nieuwsgierige blik van George. Hij verdiept zich vol overgave in de cultuur en de taal van de vele eilanden op het zuidelijk halfrond. Zijn tolerante houding verhindert hem niet om daarbij afstand te nemen van het primitieve idee van de Goede Wilde bij Rousseau en tijdgenoten. Hij beschrijft de oorlogen op het paradijselijk geachte Tahiti en stelt vast dat mensen elkaar overal de schedel inslaan. Verontwaardigder is hij echter over het gedrag van de Europeanen, hun achteloos gebruik van vuurwapens, hun superioriteitsgevoelens, onverschilligheid, roofzucht, seksuele uitspattingen en de eruit voortvloeiende geslachtsziekten.
Je kunt er alleen maar mee sympathiseren, net als met George Forsters publieke aanval uit 1786 op de racistische uitlatingen van Immanuel Kant, de belangrijkste filosoof van zijn tijd. Tegelijk werkt de mateloze bewondering van de biograaf soms averechts. Was hij dan altijd zo begripvol, ruimdenkend, eerlijk „tegenover zichzelf en de buitenwereld”, een „lichtpunt in de duisternis van de koloniale geschiedenis”, empathisch, „open over zijn gevoelens” en feminist avant la lettre zoals ons reeds in de proloog wordt ingepeperd?
De biograaf laat elke psychologische duiding aan de lezer over. Zou de wrede vader die het gebruik van de zweep niet schuwde en de talenten van zijn zoon schaamteloos exploiteerde niet tot een beschadigd zelfbeeld bij de arme George hebben geleid? Cijferde hij zichzelf niet te veel weg? Zijn huwelijk met Therese begint al direct met een driehoeksverhouding die hij toejuicht terwijl hij eraan kapot gaat en die jaren later met een nieuwe minnaar herhaald wordt. Terwijl Therese ten slotte met zijn vriend Huber in Neuchâtel gaat wonen mist hij als balling in Parijs zijn twee dochtertjes deerlijk. Hartverscheurend is het korte weerzien aan de grens met Zwitserland.
We zijn dan inmiddels in de laatste fase van dit bewogen leven aanbeland, na een reeks nieuwe omzwervingen en ontmoetingen met schrijvers, filosofen, koningen en andere beroemdheden. Tijdens de Franse Revolutie is George bibliothecaris in Mainz. Als het Franse leger de Rijn oversteekt verwelkomt onze vooruitstrevende held de bezetters, wordt lid van de Jakobinerklub en vicepresident van de nieuwe Republiek Mainz. Zijn familie en vrienden zijn verbijsterd, ook over de felle toespraken waarin hij het geweld van de revolutie rechtvaardigt. In Parijs spreekt hij de Nationale Conventie toe.
Ondertussen wordt Mainz heroverd en vanaf nu is George balling in Parijs, waar hij revolutionaire coryfeeën als Mary Wollstonecraft en Thomas Paine ontmoet terwijl zijn onvoorzichtige medeafgevaardigde uit Mainz op het schavot eindigt. Het zijn de dagen van het Schrikbewind: de vakkundige beul heeft slechts 43 minuten nodig om het hoofd van eenentwintig vooraanstaande girondijnen af te hakken. De al zijn leven lang met gezondheid tobbende George kwijnt er weg van ellende en sterft volgens de Franse krant Moniteur aan „de gevolgen van chronische scheurbuik en chagrins domestiques (persoonlijk leed).”
Onmiddellijk begint Therese haar eigen leven te rechtvaardigen door George zwart te maken. Omdat hij niet goed in een nationale geschiedschrijving past raakt de revolutionair snel vergeten, ondanks latere inspanningen van Heinrich Heine, eveneens Duits balling in Parijs, en in de twintigste eeuw van Walter Benjamin, die andere rusteloze reiziger. En het waren Oost-Duitse communistische historici die zijn werk weer begonnen uit te geven.
Andrea Wulf voegt zich in die herwaardering. Anders dan haar boek over de visionaire natuuronderzoeker Alexander von Humboldt (2015) en haar fonkelende groepsportret over de vroege romantici in Jena, Rebelse genieën uit 2022, heeft De reiziger geen werkelijke pointe. Misschien benadert dit eerherstel voor George Forster te veel een heiligverklaring, maar je leest niet vaak zulk pakkend proza over de laatste decennia van de achttiende eeuw.