Tijdens de Nederlandse zomer drijven er geregeld veel kwallen in de Noordzee. Is het gevaarlijk om dan te gaan zwemmen?
Heerlijk, tijdens zo’n warme zomerdag even een frisse duik in de zee nemen. Des te vervelender om eenmaal aangekomen bij de branding kwallen in het water te zien. Menigeen druipt dan af, of besluit een korte en ietwat gestreste plons te nemen. Is die paniek nodig bij kwallen aan de Hollandse kust, of kun je gewoon ontspannen zwemmen met de kwallen om je heen?
Dat hangt af van de soort. Er zijn vier veelvoorkomende soorten kwallen in de Nederlandse Noordzee. Twee daarvan, de oorkwal (Aurelia aurita) en de zeepaddestoel (Rhizostoma octopus) doen mensen geen kwaad: ze kunnen weliswaar steken, maar hun tentakels zijn niet sterk genoeg om door de menselijke huid heen te dringen. Ze zullen je dus geen pijn doen, en je kunt zorgeloos met ze ronddobberen.
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Tegelijkertijd zijn er twee andere soorten die je wel pijnlijk kunnen steken: de blauwe haarkwal (Cyanea lamarckii) en de kompaskwal (Chrysaora hysoscella). ‘Zo’n steek levert een prikkende huidirritatie op, en de pijn verschilt per kwalsoort en persoon’, zegt Lodewijk van Walraven, zeebioloog bij Rijkswaterstaat. ‘Maar in Nederland is een steek niet levensgevaarlijk, behalve als je allergisch bent.’
Gelukkig zijn de kwallen goed uit elkaar te houden. De onschuldige oorkwal zie je doorgaans het meest op het strand: vaak is hij doorzichtig, met vier rozekleurige rondjes op zijn hoed, gevormd als een soort klavertjevier. De zeepaddestoel, waarnaast je ook prima kunt zwemmen, is te herkennen aan zijn lichtblauwe paddestoelvormige hoed, met dikke en korte tentakels. Deze kwal kan reusachtig worden: zo is aan de Zuid-Engelse kust eens een exemplaar met een diameter van 1,5 meter gefilmd.
Zie je een kwal met lange, dunne tentakels, dan kun je beter oppassen. Zowel de stekende kompaskwal als de blauwe haarkwal is hieraan te herkennen. De hoeden van deze kwallen zien er verschillend uit: de kompaskwal heeft een bruin-rood patroon van strepen en lijkt daardoor op een ouderwetse windroos op een kompas. De blauwe haarkwal daarentegen is blauw tot lichtgeel, zonder strepen.
Van Walraven raadt aan om de soorten kwallen te leren onderscheiden. Dat hoeft niet in zee, maar kan ook gewoon door voor de branding de aangespoelde kwallen te bestuderen. ‘Raak ze dan niet aan voordat je weet of ze steken, want aangespoelde kwallen kunnen wel nog prikken.’ Mocht je de kwal niet herkennen, dan tipt hij om een foto te maken en met een app genaamd ObsIdentify, een initiatief van waarneming.nl, de soort te achterhalen.
Helaas valt het lastig te voorspellen waar kwallen opduiken aan de kust. ‘Ze kunnen niet tegen de stroom inzwemmen, dus is hun spreiding afhankelijk van de stroming en wind’, vertelt Van Walraven. ‘Vaak zien we meer kwallen als er een aflandige oostenwind staat. Dan ontstaat er een onderstroom in het water waarbij de zeedieren naar de kust worden geduwd.’ Wanneer de kwallen verschijnen, is seizoensgebonden. ‘Kwallen groeien in het voorjaar, daarom zie je ze vooral rond de zomermaanden komen en gaan.’
En wat nou als je ondanks voorzichtig manoeuvreren of een aandachtige voorbereiding toch wordt gestoken? ‘De basis is spoelen met warm water’, aldus een woordvoerder van de Koninklijke Reddingsbrigade. ‘Gebruik geen koud water, want dat verergert de klachten.’ Ook kun je met een hand zand of een bankpasje over de steek schrapen, om eventuele prikkende cellen van de tentakels te verwijderen. Azijn – een tip uit grootmoeders tijd – kun je beter mijden: ‘Dat maakt de pijn bij sommige kwallen uit de Noordzee alleen maar erger.’
‘Vergeet ook niet je handen te wassen als je je huid hebt aangeraakt’, zegt Van Walraven. ‘Als je daarna in je ogen wrijft is dat pijnlijk.’ Ten slotte tipt hij nog om vooral niet te gaan plassen over de steek. ‘Veel mensen kennen die truc uit een aflevering van Friends, maar dat helpt helemaal niet. Dat is gewoon onnodig vies.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant