Nederland zucht onder de ergste droogte sinds 1976, maar de overheid roept nog steeds geen nationale crisis uit. In 2003 schakelde het kabinet wel over op de hoogste alarmfase, terwijl er toen veel meer regen viel dan nu. Wat is er veranderd?
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Hoe ernstig is deze droogte in historisch opzicht?
Nederland stevent momenteel af op een historisch droogterecord. Als het (zoals het KNMI voorspelt) tot eind augustus relatief droog en warm blijft, gaat het legendarische weerrecord uit 1976 aan diggelen.
Het watertekort is afhankelijk van drie factoren: de hoeveelheid regen (inclusief de neerslag in het buitenlandse stroomgebied van de Nederlandse rivieren), het verdampingstempo en het waterverbruik.
Wat betreft het neerslagtekort is 1976 nog niet verslagen. Volgens de KNMI droogtemonitor passeert het gemiddelde neerslagtekort eind deze maand de 300 mm-grens. Het 1976-record van 361 mm werd destijds begin september bereikt. 2026 komt al wel in de buurt van 2018 (309 mm), het op één na droogste jaar sinds het KNMI in 1906 met zijn metingen begon. Als het ook in augustus en september droog blijft, kan het droogterecord uit 1976 dit jaar verbroken worden.
Droogte hangt niet alleen van de hoeveelheid regen af, maar ook van hoe snel dat hemelwater verdampt. De verdamping is sterk gerelateerd aan de gemiddelde temperatuur tussen 1 april en 31 oktober, uitgedrukt in het warmtegetal. Qua warmtegetal staat 2026 nu al op de vierde plaats in de ranglijst van het KNMI, terwijl het pas begin augustus is. 2026 zou daarom weleens op plek één kunnen eindigen. Het warmtegetal van 1976 staat op plaats zes.
Het landelijk waterverbruik is waarschijnlijk ook hoger dan in 1976. Cijfers voor dit jaar zijn nog niet voorhanden, maar het waterverbruik was in 1976 in elk geval lager dan in recente droge jaren als 2018 en 2020.
Dus de droogte is nu erger dan ooit, veel erger dan in 2003. Toch is nu niet de hoogste alarmfase van kracht, en in 2003 wel. Hoe kan dat?
Nederland was in 2003 veel slechter op droogte voorbereid dan nu. Destijds was het waterbeheer in Nederland totaal niet ingesteld op klimaatverandering. De droogte van 2003 kwam als een schok. Het beleid van de waterschappen en Rijkswaterstaat was toen nog volledig gericht op het zo snel mogelijk afvoeren van hemelwater naar zee. Toen in 2003 onverwacht twee veendijken bezweken, riep het kabinet een nationale crisis uit omdat de nationale veiligheid in het geding was.
De afgelopen vijftien jaar is het waterbeheer flink bijgestuurd om Nederland beter bestand te maken tegen klimaatverandering. Waterschappen proberen water nu zo lang mogelijk vast te houden in beken en kleine waterlopen, zodat het de grond in kan zakken om het grondwaterpeil te verhogen. Sinds 2019 is ook het maximumpeil van de IJssel- en Markermeren verhoogd, waardoor dit in de zomer bij grote droogte als nationale regenton voor West-Nederland kan dienen. Rijkswaterstaat gebruikt het IJsselmeerwater om de rivieren en kanalen aan te vullen. Ook vinden er extra dijkinspecties plaats.
Hoewel het dus veel droger is dan in 2003, heeft de overheid de boel beter onder controle dankzij droogtedraaiboeken en het aangepaste waterbeheer.
Wanneer is er dan wel reden voor alarmfase 3?
De escalatieladder voor watertekort telt vier treden. Fase nul is de ‘niks aan de hand’-stand. Fase één, een dreigend watertekort, kondigde de overheid op 1 juli af. Sindsdien komt de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW), een overleg van de Nederlandse waterbeheerders en drie ministeries, wekelijks bijeen om eventuele nationale en bovenregionale maatregelen te bespreken. Op 16 juli schakelde de LCW door naar fase 2: een feitelijk watertekort.
De hoogste alarmfase 3, (dreigende) nationale crisis, komt pas in beeld als uitgedroogde dijken het dreigen te begeven en/of de drinkwater- en energievoorziening in gevaar komen, bijvoorbeeld omdat energiecentrales koelwater tekortkomen. Zover is het nu niet.
Dat neemt niet weg dat de huidige maatregelen van waterschappen en Rijkswaterstaat grote gevolgen hebben voor de scheepvaart en de land- en tuinbouw. Maar de economische schade die daardoor optreedt, is geen reden voor nationale noodmaatregelen als een drinkwaterrantsoen.
Luister ook naar onze politieke podcast ‘De Kamer van Klok’:
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant