Na een juridische nederlaag bij zijn pogingen om het geboorterecht op Amerikaans staatsburgerschap in te perken, probeert president Donald Trump het gewoon opnieuw. Welke strategieën kunnen daar achter zitten?
Trump vaardigde eind januari 2025, vlak na het begin van zijn tweede regeringstermijn, een executive order (presidentieel decreet) uit over het geboorterecht uit de grondwet. Dat stelt dat (vrijwel) iedereen die in de VS wordt geboren, automatisch Amerikaans staatsburger is. Trump beval dat het recht niet meer gold voor kinderen van mensen die illegaal of tijdelijk in het land waren.
Meerdere federale rechters bevroren de uitvoering van het decreet nog voordat die kon beginnen. Eind juni haalde het Amerikaans hooggerechtshof er definitief een streep door. Trump noemde dat een "bijzonder onfortuinlijke beslissing".
De president tekende donderdag twee andere decreten die het geboorterecht inperken. Het is vrijwel zeker dat die ook juridisch worden aangevochten en er is een reële kans dat ze uiteindelijk op een vergelijkbare manier sneuvelen.
Misschien vraag je je af welke doelen zo'n decreet dan dient. Dat kunnen er meerdere zijn.
Het was ooit opzienbarend (maar niet ongebruikelijk) als een presidentieel decreet juridisch werd aangevochten. Dat is niet langer het geval. Als Trump bevelen uitvaardigt zoals die over het geboorterecht, dan weten hij en zijn team dat ze die in de rechtbank zullen moeten verdedigen en dat wordt vanaf het begin ingecalculeerd. Ze gelden simpelweg als een eerste poging, een soort proefballon.
Als de regering aanvankelijk nul op het rekest krijgt in de rechtszaal, kan dat oordeel worden gebruikt om nieuwe pogingen vorm te geven. Dat lijkt het geval bij de twee decreten over het geboorterecht. De opperrechters sabelden de bredere aanval op dat recht neer en de regering probeert een alternatieve weg naar het doel te vinden met hun juridische argumentatie in het achterhoofd.
Die strategie is extra aantrekkelijk als het rechtsstelsel veel rechters bevat die door de president zijn aangesteld of hem om andere redenen gunstig zijn gezind. De huidige conservatieve meerderheid in het hooggerechtshof oordeelt vaker in het voordeel van Trump dan niet. Meerdere uitspraken hebben de macht van de president flink uitgebouwd en hem vergaande juridische immuniteit gegeven.
Het kan maanden duren voordat een rechtbank een decreet blokkeert. In de tussentijd kan het worden uitgevoerd - en soms zijn de gevolgen daarna moeilijk terug te draaien.
Dat werd bijvoorbeeld duidelijk tijdens Trumps eerste termijn, toen zijn regering migrantenkinderen van hun ouders scheidde aan de Amerikaanse zuidgrens. Tegen de tijd dat een rechter beval om de gezinnen te herenigen in 2018, waren duizenden kinderen uitgewaaierd over een versnipperd landschap van opvanghuizen en pleeggezinnen, vaak zonder duidelijk papierspoor. Veel van hun ouders waren het land al uitgezet. Acht jaar later zijn er nog families die niet zijn herenigd.
Een ander mogelijk effect van een slepende rechtsgang is dat die tegenstanders uitput. Procederen kost veel tijd, moeite en geld en de Amerikaanse federale overheid kan middelen spenderen op een schaal die weinig andere procespartijen gegund is.
Een presidentieel decreet kan veel in beweging zetten - waaronder pogingen van anderen om het aan te vechten in de rechtbank. Dat kun je ook omdraaien: als een regering wil dat een kwestie juridisch wordt beslecht, kan een decreet dat in beweging zetten. Besluit een rechter dat een decreet niet strookt met de wet, dan kan dat worden gebruikt voor de boodschap dat het Congres in beweging moet komen om de wet aan te passen.
Ook als op voorhand duidelijk is dat een decreet van de president weinig slagingskans heeft, kan het nog steeds een politieke waarde hebben. Het laat zijn kiezers bijvoorbeeld zien dat hij stappen zet om zijn verkiezingsbeloftes waar te maken. Gaat een rechter daar voorliggen, dan kan die in theorie worden neergezet als zondebok.
De twee recente decreten kunnen ook in dat licht worden gezien. Voor de regering-Trump is inperking van het geboorterecht op burgerschap een belangrijk doel. Aan het begin van zijn eerste presidentscampagne in 2015 noemde hij dat al de "grootste magneet voor illegale immigratie".
Voor zijn aanhangers is duidelijk dat hij het er niet bij laat zitten na de uitspraak van het hooggerechtshof.
Source: Nu.nl algemeen