Migratie
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
In de handen van migratiecritici waren het welkome beelden: de zeker 72.000 mensen die eind vorige week vanuit Marokko de Spaanse exclave Ceuta wisten te bereiken. De veelal jonge, Marokkaanse mannen die zwemmend, drijvend op zwembanden of klimmend de grensbarrière overkwamen. Beelden die direct een krachtig politiek verhaal opriepen: van een Europa dat de eigen buitengrenzen niet weet te bewaken.
Radicaal-rechtse politici reageerden gretig. Er zou sprake zijn van „ongecontroleerde illegale migratie”, die „een concrete bedreiging vormt voor de veiligheid van Europese grenzen”, zei de premier van Italië Giorgia Meloni meteen. Vele Europese leiders volgden. In Finland werd hardop gevreesd dat iedereen vanuit Spanje meteen naar het noorden zou doorreizen. De feiten waren op dat moment nog nauwelijks bekend.
Ook minister Dilan Yeşilgöz (Defensie, VVD) reageerde direct. Op X sprak zij, net als voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen, over „onacceptabele beelden uit Spanje”. Ze stelde dat „toekijken hoe illegale migranten Europa instromen geen optie” is. Over de levens die verloren gingen voor de kust van Ceuta, het dodental ligt inmiddels op honderd, geen woord.
De oproep om naar aanleiding van de gebeurtenissen de Schengenafspraken met Spanje op te schorten, werd breed gedeeld. Ook Ruben Brekelmans, fractievoorzitter van regeringspartij VVD, steunde die oproep. Opmerkelijk, want Ceuta is weliswaar Spaans en daarmee onderdeel van de Europese Unie, maar kent een uitzonderingspositie binnen de Schengenregels. Dat Schengen opschorten of opzeggen bovendien niet zomaar mogelijk is, geeft aan hoe zeer deze uitspraken vooral politiek van aard zijn: een signaal aan de eigen achterban dat Europa harder moet optreden tegen migratie.
Die eerste reacties van Europese politici laten zien hoe snel de feiten ondergeschikt kunnen raken aan het politieke verhaal – waarbij het verspreiden van onjuiste informatie niet wordt geschuwd. In plaats van de Spaanse regering in deze crisissituatie politiek bij te staan, werd vooral het Spaanse migratiebeleid ter discussie gesteld. 22 Europese leiders stuurden de Spaanse regering een brief met stevige kritiek, opgesteld vanuit een comfortabel moreel gelijk. Ondertoon: wij willen illegale migratie bestrijden en Spanje niet. Ook premier Rob Jetten ondertekende de brief.
Dat gebrek aan solidariteit was niet alleen stuitend, het maakte ook pijnlijk duidelijk hoe gemakkelijk Europese landen zich tegen elkaar laten uitspelen. Geen van de mensen die in Ceuta aankwamen, bereikte het Spaanse vasteland, stelde de Spaanse minister van Binnenlandse Zaken. Het Schengen-gebied was volgens hem „op geen enkel moment in gevaar gebracht”.
Maar beelden zijn krachtig en de boodschap van een zwak Europa dat zich niet tegen illegale migratie kan verweren, had toen al zijn werk gedaan – ook ver buiten Europa. De Amerikaanse vicepresident JD Vance plaatste de beelden met de tekst „Godzijdank. @POTUS is gekozen en de grens van ons land ziet er niet langer zo uit.”
Het duurde drie dagen voordat Europese leiders terugkwamen op hun eerste woorden en tijdens een spoedoverleg tussen EU-ministers van Binnenlandse Zaken hun steun aan Spanje uitspraken. Ineens toonde „iedereen rond de tafel zich solidair met Spanje”, aldus EU-migratiecommissaris Magnus Brunner. De EU bood daarnaast financiële en praktische steun aan Spanje om de Europese buitengrens bij Ceuta te beschermen.
Hoewel het goed is dat Europa zich weer solidair toont, zouden Europese politici zich moeten afvragen welke afslag de afgelopen jaren is genomen. Toen in 2023 op het Italiaanse eiland Lampedusa ruim 100.000 migranten aankwamen, werd er onmiddellijk opgeroepen tot een Europese aanpak. Premier Meloni was toen degene die benadrukte dat migratie een „Europees probleem” was waarvoor een „Europese oplossing” nodig was – het ging immers om haar eigen grondgebied.
Het aangezicht van Europa mag dinsdag zijn gered, de rijen lijken voorlopig weer gesloten. Maar de erfenis van Ceuta is een massale oversteek met voor velen een dramatische afloop aan de buitengrenzen van Europa. Ceuta was niet, zoals politieke leiders hun achterban wilden doen geloven, de ineenstorting van de Europese grenzen. Als er iets is ingestort, is het dat iedereen heeft kunnen zien hoe eenvoudig de Europese Unie als eenheid is te breken.