Migratie NRC reconstrueert wat er vorige week gebeurde in de exclave Ceuta aan de hand van gesprekken ter plekke met ooggetuigen en analyse van socialemediaberichten.
Voornamelijk Marokkaanse jongeren en Afrikaanse migranten zwemmen op donderdag 30 juli massaal richting de Spaanse exclave Ceuta.
Hoe kan het dat meer dan zeventigduizend mensen vrijwel gelijktijdig besluiten om in het zeewater te springen en naar Europa te zwemmen, met gevaar voor eigen leven? Het gebeurde een ruime week geleden in Ceuta, een klein stuk Spanje in het puntje van Noord-Afrika. Duizenden mensen – vooral Marokkaanse jongeren en Afrikaanse migranten op doortocht in Marokko – besloten het erop te wagen. Ze werden nu niet tegengehouden aan de Marokkaanse grens, nabij Fnideq, en overrompelden met hun aantal de Spaanse bewakers.
Nu slapen duizenden mensen op rotsen, op schaduwrijke stukjes straat of in geïmproviseerde hutten in het bos rond het opvangcentrum in de exclave. Ze zijn uitgeput, hebben honger en dorst, en hopen op een wonder.
Door de bijzondere ligging van Ceuta wordt de exclave al jarenlang gezien als een toegangspoort tot Europa. Regelmatig proberen migranten het stadje – zwemmend – te bereiken. Maar na de horde van de zee volgt nog een tweede obstakel: de veerboot naar Spanje. Omdat Ceuta een speciale status kent binnen het Schengenverdrag, is een visum of Europees paspoort vereist om de overtocht naar het Spaanse vasteland van hemelsbreed zo’n 17 kilometer te maken.
In de uitgestorven vertrekhal van de haven van Ceuta ijsbeert een man – geel hemd, blauwe broek. Op het laatste moment, vlak voor het vertrek van de veerboot, wringt hij zijn handen tussen de schuifdeuren en duwt ze opzij. Een paar minuten lang lijkt de man de laatste horde succesvol te hebben genomen, totdat hij geflankeerd door drie bewakers weer de hal in wordt begeleid. Europa blijft voor hem buiten bereik.
Hetzelfde lot geldt voor het merendeel van de migranten die vorige week de oversteek waagden. Precieze cijfers ontbreken. Volgens de Spaanse autoriteiten schatten in dat drie- tot zevenduizend mensen in de exclave nog op hulp wachten, onder wie 1.200 minderjarigen. Het ministerie van Binnenlandse Zaken meldt dat zeker vijftigduizend mensen terugkeerden, veelal naar thuisland Marokko. Ten minste honderd mensen overleefden de oversteek niet – met name door verdrinking- , zeker 44 mensen worden nog vermist.
Ondertussen raakt Europa in paniek. De beelden van duizenden migranten die over elkaar heen buitelend de Europese kust proberen te bereiken, vertolken precies de angst voor grote migratiegolven waar radicaal-rechtse politici voortdurend op hameren. Europese ministers en regeringsleiders reageren emotioneel en weinig solidair. Er is een bijeenkomst in Brussel voor nodig om de gemoederen tot bedaren te brengen.
Hoe kan het dat ruim zeventigduizend mensen vrijwel gelijktijdig naar Ceuta zijn afgereisd? Hoeveel organisatie zit daarachter? En is een volgende crisis in de maak? NRC reconstrueert wat er gebeurde aan de hand van gesprekken ter plekke met ooggetuigen en analyse van socialemediaberichten.
Een waterdichte telefoonhoes, een zwemband, flippers, waterbestendige sandalen, waterflessen aan elkaar geknoopt als drijvende boei – op de kust van Ceuta spoelen de attributen van migranten die de oversteek waagden aan.
Bij mooi weer en een kalme zee neemt het aantal migranten dat de oversteek waagt van Fnideq naar Ceuta – door de afgesloten grens een afstand van ongeveer 5 kilometer – altijd toe. Aan pieken in de zomer is de Spaanse exclave dus wel gewend. Maar de afgelopen weken schoot de piek wel erg omhoog. In heel 2025 kwamen er zo’n 3.500 mensen aan, deze zomer is dat aantal eind juli al behaald. In de laatste tien dagen van juli komen er zo’n 1.500 mensen aan.
Burgemeester Juan Jesús Vivas, tevens president van de autonome Spaanse regio, zegt die woensdag 29 juli dan ook overrompeld te zijn. Plek voor de honderden migranten heeft Ceuta niet. „De opvangcentra zitten vol”, zegt Vivas. De capaciteit van vijfhonderd plekken is al opgeschaald naar ruim negenhonderd. Honderden mensen brengen noodgedwongen de nacht op straat door.
Waarom het aantal migranten dat de oversteek maakt vanaf half juli zo oploopt – nog voordat het op donderdag 30 juli helemaal uit de hand loopt – is onduidelijk. Er zijn politieke motieven, zoals de recente Spaanse toenadering tot Algerije. Daar is Marokko niet blij mee en zou Rabat ertoe aangezet kunnen hebben de grensbewaking te laten verslappen – het land heeft de grens in het verleden vaker als politiek drukmiddel gebruikt.
En dan is er een belangrijke uitspraak van het Spaanse Hooggerechtshof op 8 juli, die stelt dat mensen die zwemmend Ceuta bereiken niet zonder proces teruggestuurd mogen worden naar Marokko. Voorheen werd iemand die zonder toestemming de exclave bereikte vrijwel direct overgedragen aan de Marokkaanse autoriteiten, ongeacht of ze zwemmend of klimmend in Ceuta waren aangekomen. Daar bestond een regeling tussen de landen voor. Maar volgens de rechter passeert een zwemmer geen fysieke grensobstakels en is die regeling niet van toepassing. In plaats daarvan moet de reguliere uitzettingsprocedure toegepast worden, waarbinnen iemand recht heeft op een advocaat, een verblijf in een opvangcentrum en de mogelijkheid om asiel aan te vragen. Een volledig juridisch asielproces.
De uitspraak van het Spaanse Hooggerechtshof gaat online een eigen leven leiden. Dat mensen niet meteen teruggestuurd mogen worden naar Marokko, betekent namelijk niet dat ze voor altijd mogen blijven. Zeker voor migranten uit Marokko is de kans op een succesvolle asielaanvraag klein omdat de Europese Unie het land als een veilig land van herkomst beschouwt. Maar die nuances staat niet in de posts die online worden gedeeld.
In een artikel over de uitspraak legt de Spaanse krant El Faro de Ceuta de uitspraak goed uit, maar in een Facebook-post van de krant wordt het gedeelte „en caliente”, dat slaat op ‘zonder juridisch proces’, weggelaten. En dus lijkt het alsof mensen überhaupt niet meer worden weggestuurd. De post wordt duizenden keren gedeeld, steeds vaker met de (onjuiste) conclusie: Spanje zal ons niet meer terugsturen.
Meerdere Marokkaanse influencers plaatsen video’s over de uitspraak op TikTok en Instagram. Zo plaatst Lhoussine Daidani, met ruim 97.000 volgers op Instagram, een filmpje waarin hij zegt dat men eenmaal over de Spaanse grens niet meer teruggestuurd kan worden. Alleen mensen aan de Marokkaanse kant van de grens, kunnen door de marine opgepakt worden. Hij adviseert daarna niemand om dit op „deze manier” te doen, en dat Marokko prachtig is. De video wordt ruim 85.000keer bekeken.
In de weken na de uitspraak van het Spaanse Hooggerechtshof worden tientallen van dit soort valse of halfware berichten gepubliceerd. Hoewel theorieën rondgaan over buitenlandse bots die de desinformatie verspreiden, lijkt het hier vooral te gaan om een klassieke hype: verkeerd geïnterpreteerd nieuws dat, gevoed door online speculatie en valse beloftes, een eigen leven is gaan leiden. En wie zó wanhopig is om zijn of haar land te verlaten in de hoop op een betere toekomst, gelooft dit maar al te graag.
Op Telegram, Facebook en WhatsApp zijn groepen opgericht waarin plannen worden gesmeed om de oversteek naar Ceuta te maken. NRC krijgt toegang tot meerdere van dit soort groepen. In een Facebookgroep, met zo’n dertigduizend leden, worden wetsuits en snorkels verkocht, zwemlessen aangeboden, tips uitgewisseld, nieuwsberichten gedeeld en plannen gemaakt. Een anonieme gebruiker schrijft op 21 juli: „Ik wil via het hek gaan, maar ik weet niet waar dat is en wat ik moet doen. Als iemand van plan is om de komende dagen te gaan, stuur me dan een privébericht”. Een ander reageert: „Ik ga wel met je mee”.
Op sociale media worden links gedeeld naar WhatsApp-groepen waarin de logistiek rondom de tocht wordt gepland. Wie waar vandaan komt, wie met de taxi of bus gaat, hoe laat mensen beginnen met zwemmen. Sommigen zeggen niet te kunnen zwemmen maar toch mee te gaan. Er zijn beelden van lege plastic flessen, met touw aan elkaar gebonden. Zelfgemaakte zwemboeien.
Deze dynamiek komt migratieonderzoeker bij COMPAS Oxford, Myriam Cherti, bekend voor. „In september 2024 vond voor het eerst een soortgelijke georganiseerde overtocht plaats. Zo’n vierduizend mensen maakten destijds de oversteek,” zegt Cherti via een videoverbinding vanuit Rabat. „De berichten die online circuleerden telden af naar een specifieke dag, gaven een stappenplan over wat je moest doen als je aankwam in Ceuta.” Naast Facebookgroepen die deze zomer werden opgericht, kregen bestaande oude groepen een nieuw leven. „In de tweede helft van juli werden die steeds populairder,” zegt Cherti. En de succesverhalen in die groepen gingen viral.
En het zijn precies die verhalen die elkaar versterken. Zo ging in de dagen voor de grote oversteek een video van twee jonge vrouwen viraal op TikTok, die glunderend en giechelend peace-tekens, opgestoken duimen en hartjes (op de Gen-Z manier) naar de camera richtten. Of een groep jongemannen op Instagram, die vanuit Ceuta over hun dagelijkse leven vanuit de migrantenopvang vloggen. Ze delen een groepsfoto vanaf een stapelbed met metalen frame, maken selfies met hun groene-verblijfskaart aan een keycord, houden een balletje hoog en scheren elkaars bakkebaarden en haren weer strak.
En dat beeld, die succesverhalen spreken vele jongeren in Marokko aan. Er is onvrede onder deze groep Marokkanen over hun leven. Het is een combinatie van economische, sociale en politieke factoren, zeggen meerdere Marokkaanse Instagram-gebruikers tegen NRC. Zo moeten volgens hen regime-kritische jongeren op hun woorden letten, is de jeugdwerkloosheid rond de 30 procent heel hoog, is de gezondheidszorg ondermaats en liggen de kosten van levensonderhoud stukken hoger dan de maandelijkse salarissen kunnen dekken. In Europa is alles beter, verwachten zij.
De grote zorgen van woensdag blijken in geen verhouding te staan tot wat er een dag later gaat gebeuren. Verslaggevers van de Spaanse krant El País zien donderdagochtend rond 06.00 ‘s ochtends al honderden mensen door de ochtendmist naar Ceuta zwemmen. Die groep groeit de rest van de ochtend, zeker als de Marokkaanse grenswachten rond het middaguur hun werk lijken neer te leggen.
In de tussentijd verspreiden deze verhalen zich snel op sociale media. Bab Sebta, de poort naar Europa, zou zijn geopend. Lokale media delen berichten van mensen die de voorgaande avond of nacht de oversteek hebben gemaakt. Alle treinen richting het noorden zitten die dag bomvol, net als de vrachtwagens. Mensen lopen zelfs te voet richting de grens. Cherti vertelt dat in Rabat haar chauffeur van het Marokkaanse equivalent van Uber „ongelofelijk veel geld” aangeboden kreeg om mensen richting de grens te rijden.
Volgens Cherti was het bovendien een gunstige dag. Vanwege de jaarlijkse viering van de troonbestijgingsdag van koning Mohammed VI werd een deel van de veiligheidsdiensten die normaal gesproken de grens bewaken, elders ingezet. „En het is een officiële feestdag, iedereen gaat naar het strand,” zegt Cherti. „Het enorme aantal mensen bestond dan ook uit mensen die al rondom Fnideq waren voor een stranddag, of daar wonen, en gewoon een poging wilden wagen. Ik denk oprecht dat de Marokkaanse autoriteiten te overweldigd waren om weerstand te bieden aan de menselijke golf.”
Door het verslappen van de grenscontrole hoeven de migranten niet meer vijf kilometer langs de grenspost te zwemmen, maar kunnen ze doorlopen tot de in het water uitstekende golfbreker tussen de twee landen. Later zal het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken verklaren dat zo’n 72.000 mensen – zowel migranten uit Marokko als uit Sub-Sahara Afrika en landen als Egypte en Jemen – die dag de grens oversteken naar de Spaanse exclave.
Een bericht gedeeld door 🦈 (@mouriiino_)
Op deze video, gedeeld op Instagram, is te zien hoe de Marokkaanse grenswachten een paar mensen uit de grote mensenmenigte proberen tegen te houden.
Het gevaar van de zwemroute om de grenswal heen is niet zozeer de afstand of de zee, zegt Nsangoo Hamid (22) een paar dagen later in Ceuta. Hij is uit Kameroen gevlucht vanwege geweld , en om zijn droom om professioneel bokser te worden te vervullen. Het gevaar schuilt in de andere mensen. „Ik denk dat ik maximaal een half uur in het water ben geweest”, herinnert hij zich die donderdag. „Maar ik lag met zeker tweeduizend anderen in zee. Mensen verdrongen en vertrapten elkaar.”
De mensenmenigte en de zee waren niet het enige gevaar, zeggen migranten die NRC sprak. Volgens hen gebruikten de Marokkaanse grensautoriteiten specifiek geweld tegen migranten uit Sub-Sahara Afrika. „Alle Marokkanen werden doorgelaten, de zwarten werden teruggeduwd en geslagen”, zegt Mohammed Nias (25) uit Senegal. Zijn vriend Mohammed Sarr (20), ook uit Senegal, knikt instemmend. Ze zeggen allebei geslagen te zijn, maar slagen er uiteindelijk toch in zich in de menigte langs de grenswachten te wurmen. Sami Tesfaye (26), die uit Ethiopië vluchtte vanwege de oorlog in Tigray, in het noorden, bevestigt het racisme. „De Marokkanen willen de Afrikanen niet.”
Volgens migratieonderzoeker Cherti kan dat samenhangen met afspraken tussen Marokko en de EU over migratie. Brussel heeft miljoenen euro’s vrijgemaakt om strengere grenscontroles en surveillance in Marokko te bekostigen om „irreguliere migratie” naar Europa tegen te gaan. Dat maakt het voor migranten uit Sub-Sahara Afrika al moeilijker om grenssteden als Fnideq en Nador te bereiken, zegt Cherti. Ze worden regelmatig tegengehouden bij „interne controles in het land”.
In Ceuta ontstaat donderdag grote paniek: op deze aantallen migranten is het stadje met zo’n 85.000 inwoners absoluut niet bedacht. Al om 09.30 uur ‘s ochtends vraagt burgemeester Vivas de regering in Madrid in een radiointerview de noodtoestand uit te roepen. Even na het middaguur rijdt de politie met sirenes door het centrum. „Ze riepen dat ze de veiligheid niet meer konden garanderen”, zegt de eigenaar van kruidenierswinkel Comestibles Elias in de hoofdstraat van het centrum. „Ze gaven geen formeel bevel om de winkels te sluiten, maar na hun waarschuwing trok iedereen die conclusie zelf. Ik heb de luifel omlaag getrokken, ik schat dat 80 procent van de winkels hetzelfde deed.”
Die donderdag rond 15.00 uur sluit het grootste winkelcentrum van de exclave, Parques de Ceuta, ook zijn deuren. Het bedrijf kan de veiligheid van zijn werknemers en bezoekers niet langer garanderen, verklaart het centrum tegenover een lokaal medium. De inwoners van Ceuta trekken zich terug in hun woningen.
Later die avond, nadat duizenden migranten zich over de 19 vierkante kilometer tellende exclave hebben verspreid, tevergeefs op zoek naar water, eten en een slaapplek, kondigt de socialistische premier Sánchez aan het leger in te zetten om te helpen met de ordehandhaving in Ceuta – evenals een bezoek op vrijdagochtend.
In de nacht van donderdag op vrijdag krijgen de Marokkaanse autoriteiten weer grip op de grens. Onder meer met waterkanonnen en traangas treden ze op tegen de groep mensen die nog staan te wachten om de grens over te gaan, en dwingen ze hen terug te keren naar het centrum van Fnideq. Zo snel als ze de controle verliezen, pakken ze die weer terug.
In ongeveer 24 uur bereikten zo’n 70.000 mensen de exclave Ceuta al zwemmend en rotsen en hekken beklimmend.
De controle aan de grens is in de nacht van donderdag op vrijdag overeind gebleven. Met afzettingen op het grensterrein en blokkades op de weg vanuit Tanger en Tétouan wordt de grens bovendien versterkt. Nieuwe oversteken vinden niet meer plaats.
In Ceuta is intussen versterking van het Spaanse leger aangekomen, vlak voor de premier zelf per helikopter een bezoek aan de exclave brengt. Na een bezoek aan de grensovergang houdt hij vrijdag rond het middaguur een toespraak in het stadhuis, waar hij de aankomst van de duizenden migranten een dag eerder „een schending van de Spaanse territoriale integriteit” noemde. „Ceuta is een Spaanse stad.”
De verklaring voor de massale oversteek legt hij bij mensensmokkelaars, die de uitspraak van het Hooggerechtshof van 8 juli opzettelijk verkeerd geïnterpreteerd zouden hebben. „Die informatie heeft zich als een lopend vuurtje verspreid.” In plaats van Marokko te bekritiseren voor de problemen aan de grens, benadrukt hij de goede samenwerking met de Marokkaanse autoriteiten en hun bijdrage aan de terugkeer van migranten.
Marokko wijt de gebeurtenissen ook aan de uitspraak van het Hof. Een Marokkaanse diplomaat zegt tegen El País dat er door die uitspraak „een aantrekkingskracht is ontstaan”. Hoewel de diplomaat zegt dat Marokko Spanje zou hebben gewaarschuwd dat de uitspraak een uitdaging zou kunnen vormen voor het migratiebeleid, was het volgens hem niet aan Marokko „om een toename van aankomsten in Ceuta te voorzien”.
Spaanse oppositiepartijen en leiders van veel Europese landen zien een andere oorzaak: het sociale migratiebeleid van Spanje, dat eerder dit jaar middels een soort generaal pardon verblijfsvergunningen verstrekte aan mensen die zonder papieren in Spanje verbleven. Met dergelijke maatregelen zou premier Sánchez deze massale aankomst hebben uitgelokt, vonden ze. Italië riep zelfs op Spanje te schorsen uit het Schengenverdrag – dat kan niet, en slaat ook nergens op vanwege de uitzonderingspositie van Ceuta binnen Schengen.
Veel migranten in Ceuta staan inmiddels op een kruispunt. Na een nacht op straat is er nog steeds geen toegang tot water of eten, omdat de winkels vrijdag niet hun deuren hebben geopend. Velen besluiten gehoor te geven aan de oproepen van Spaanse politieagenten en militairen om ‘vrijwillig’ terug te keren naar Marokko. In die richting is de grens wel open. Het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken meldt aan het einde van de dag dat 48.000 migranten weer zijn teruggekeerd.
Na het vertrek van vijftigduizend migranten keert de rust deels terug in Ceuta. De winkels – van apotheken en supermarkten tot het officiële verkooppunt van merchandise van FC Ceuta – heropenen hun deuren, op de terrassen klinkt gelach. Maar lang niet alle migranten zijn weg. Burgemeester Vivas schat het aantal migranten donderdag op drie- tot vijfduizend, terwijl de Spaanse autoriteiten aan het einde van het weekend nog over een groep van 2.500 overgebleven mensen spraken. Zij zijn allemaal bezig met overleven.
De Marokkaanse Chaimae Ouladom (28) en haar man Yassine Khouitle (30), die hun tweejarige dochter bij Khouitle’s moeder in Tetouan hebben achtergelaten, vertellen zondagochtend dat ze twee nachten in het bos hebben doorgebracht, tot ze midden in de nacht bekogeld werden met stenen. Khouitle tilt zijn shirt een stukje op en laat een grote gezwollen plek op zijn linkerheup zien. De derde nacht sliepen ze op het strand aan de zuidkant van Ceuta. De Soedanese Ashraf Hassam (26) zit met een groep mannen uit Soedan, die hij heeft ontmoet in Ceuta, al dagen op het strand van El Trampolin, aan de noordkust van de exclave.
Vanaf de Playa del Trampolin gaat een kronkelweg steil omhoog de heuvel op richting het overvolle aanmeldcentrum. Op elke vierkante meter met ook maar een beetje schaduw langs die weg ligt iemand te slapen of zit voor zich uit te staren. Salma (19, achternaam bekend bij redactie) , met haar vriendin uit Marokko gevlucht omdat ze zich als lhbti’er niet veilig voelt, slaapt met een groep andere vrouwen al vier nachten vlak voor het hek van het opvangcentrum, waar ze zich het meest veilig voelen. In het bosachtige gebied achter het centrum hebben migranten met planten, struiken en rode dekens van het Rode Kruis geïmproviseerde hutten gebouwd.
De inwoners van Ceuta en de migranten willen hetzelfde: veiligheid, een rustig leven, een toekomst. Maar sinds donderdag botsen deze dromen in de exclave. De migranten willen Ceuta maar al te graag verruilen voor het Spaanse vasteland maar mogen daar niet heen. Omdat het opvangcentrum vol zit en de autoriteiten overbelast zijn, kunnen ze zich ook niet registreren om hun asielprocedure in gang te zetten. De enige optie die overblijft is wachten, zonder eten, hulp of een dak boven hun hoofd. De inwoners van Ceuta aan de andere kant willen de groep zo snel mogelijk weg hebben, maar kunnen weinig doen: ze kunnen de migranten niet onder dwang terugsturen, en ook niet zomaar duizenden opvangplekken op het vasteland organiseren.
Zondagavond verzamelen honderden boze inwoners van Ceuta zich op het Playa de les Reyes in het centrum van de stad om te protesteren tegen een gebrek aan actie van de overheid, zo is te zien op beelden. Vooral premier Sánchez moet het ontgelden. Ook Inmaculada Rodriguez, die in een glazen hokje van Once loten verkoopt in de hoofdstraat, wijst een dag na het protest naar de premier. „Dit is de schuld van Sánchez. Hij gaf alle migranten papieren, hij ging naar Algerije en nu zitten wij hiermee.” Daarmee verwijst ze naar het generaal pardon dat Spanje eerder dit jaar invoerde, al was dat veelal van toepassing op mensen uit Latijns-Amerika die op een visum naar Spanje kwamen en niet meer terugkeerden. Voor Rodriguez doet dat verschil er niet toe en heeft de regeling als een magneet gewerkt. „Het is een invasie. Welk recht hebben zij om hier te zijn?”
De politieagenten en militairen proberen ondertussen zoveel mogelijk mensen te overtuigen van vrijwillige terugkeer, soms door rustige gesprekken in het Darija, maar ook door migranten op te jutten met bevelen vanuit militaire wagens, zoals te zien is op door NRC geverifiëerde beelden op het YouTube-kanaal van @Mansilla_es. Te zien is hoe de militairen met getrokken wapenstokken mensen richting de grens drijven, en slaande bewegingen maken.
De Spaanse vlogger Mansilla was in Ceuta en filmde hoe ordetroepen migranten opdrijven. Deze ingekorte video is afkomstig van hem.
Een lid van de Regulares-eenheid van het Spaanse leger en iemand van de Guardia Civil, die allebei alleen op voorwaarde van anonimiteit willen spreken, zeggen maandag onafhankelijk van elkaar dat ze op zondag nog migranten in een auto mochten duwen en naar de grens mochten brengen, maar dat ze maandag de orders hebben gekregen dat migranten echt vrijwillig de grens over moeten gaan.
De groep migranten heeft hun eigen manier om op de constante politie-dreiging te reageren. De Senegalese Mohammed Nias en Mohammed Sarr, die op het strand aan de noordkant van Ceuta zijn neergestreken, zeggen dat ze telkens het water in gaan als politieagenten of militairen langskomen.
Onder de achterblijvers bevinden zich naar schatting bijna duizend minderjarigen, zegt migratieonderzoeker Cherti. „Zij hebben een grotere kans om te mogen blijven dan volwassenen, omdat het de plicht van Spanje is om hen te beschermen. Ze worden waarschijnlijk in het centrum gehouden en hun aanvraag wordt behandeld als onbegeleide minderjarige.”
De beelden van duizenden mensen die over elkaar heen kruipen, sommigen met jonge kinderen in hun armen, anderen nauwelijks gekleed, gingen de hele wereld over. Een vrouw die probeerde naar Ceuta te zwemmen zegt huilend tegen een journalist dat niemand deze tocht moet maken: „Ik ben teruggekeerd omdat ik kleine kinderen zag sterven. (…) Iedereen moet terugkeren, er is hier niks. Luister niet naar de mensen die zeggen dat je door moet gaan.”
Maar de beelden schrikken niet iedereen af. Woensdag vindt NRC een net opgerichte WhatsApp-groep, die in de ochtend nog maar 32 leden telt, waarin plannen worden gemaakt voor een nieuwe overtocht. De datum: 15 augustus, een landelijke feestdag in Spanje. Vrijdagochtend heeft de groep 304 leden. Aan een stuk door wordt overlegd over het beste plan. Een van de beheerders van de groep schrijft: „Als we met een zo groot mogelijke groep gaan, zullen ze niet weten wat ze met ons aanmoeten. Dan zullen de hekken opengaan.”
Onderstaande berichten, oorspronkelijk in Darija en vertaald door NRC, werden gewisseld in een WhatsAppgroep genaamd ’15/8′. Vier deelnemers van de groep bespreken plannen voor een nieuwe oversteek naar Ceuta op die datum.
Bij deze nieuwe plannen spelen smokkelaars volgens migratieonderzoeker Cherti een rol, al plaatst ze een kanttekening bij de suggestie dat zij de eerste groepen hebben aangejaagd. „Ik denk echt dat smokkelaars nu veel nadrukkelijker aanwezig zijn dan toen. Ik zag in juli niet zoveel reclame van smokkelaars. Het was meer van: dit is het moment, laten we gaan, de poorten staan open,” zegt ze. De nieuwe dynamiek is volgens haar anders. Open en bloot staan nu steeds meer berichten op sociale media van smokkelaars die zogenaamd zouden kunnen helpen, hun ‘DM’s’ staan open.
Anders dan eind juli staat het vizier van alle autoriteiten nu gericht op Ceuta. Ook in de Facebookgroep waar plannen werden gemaakt voor 30 en 31 juli, wordt nu gesproken over de tweede poging op 15 augustus. En de berichten gaan nu niet alleen maar over de tocht: tussen de wetsuit-verkopers en zwemles-aanbieders verschijnen steeds meer foto’s van vermiste Marokkanen – mannen, vrouwen en kinderen – met daarboven wanhopige kreten en telefoonnummers. Velen van hen blijken nooit in Ceuta te zijn aangekomen.
Een aangespoelde zwemband, een stuk touw, twee aan elkaar geknoopte waterflessen en een spijkerbroek zijn aangespoeld op het strand van Ceuta.
Met medewerking van Lamyae Aharouay