Met z’n speelse handschrift is tekenaar Stefan Marx (47) een constante leverancier van zinnen die blijven hangen, op platenhoezen, posters, kledingstukken, een Ikea-vaas en nu – voor even – de muren van Kunsthalle Düsseldorf. ‘Ik heb het altijd leuk gevonden als kunstenaars buiten hun kunstbubbel treden.’
Gidi Heesakkers is chef van Volkskrant Magazine. Ze schrijft over stand-upcomedy & cabaret en populaire cultuur.
Een beetje laat was tekenaar Stefan Marx met z’n verzoek, maar toch precies op tijd: of ze de muren in Kunsthalle Düsseldorf misschien lichtroze konden sauzen, in plaats van wit. ‘Ze hadden pas één muur gedaan.’
Topidee: het museum stelt deze zomer z’n duizend vierkante meter ter beschikking aan vijf kunstenaars, die ieder vier weken de tijd krijgen om muurschilderingen te maken. Work in Progress heet het project; bezoekers zijn doorlopend welkom om het werk in uitvoering te bekijken.
Stefan Marx woont en werkt in Berlijn, maar in juli was Düsseldorf zijn terrein. Het resultaat, waar hij nu met een vriendelijk gezicht over vertelt, is over anderhalve week alweer verdwenen, overgeschilderd, een blanco canvas voor de laatste in de rij. De Belgische Joëlle Dubois heeft tot eind augustus vrij spel.
‘Keep it like a secret’ staat er vooralsnog op een muur in iconische Stefan Marx-letters, wit tegen een zwarte achtergrond. Die opgewekte, speelse typografie is sinds jaar en dag zijn handelsmerk. Hij kiest Engelstalige zinnetjes die licht raken aan een gemoedstoestand, vaak een warme staat van weemoed. Het kunnen melancholische of dromerige woorden uit een liedje zijn, of afgeluisterde flarden van een grappig gesprek.
Gelukkig zijn zij die ooit voor een paar euro een poster van hem hebben gekocht in de (online) shop van techno- en deephouselabel Smallville Records uit Hamburg, waar Marx studeerde en vrienden maakte in het uitgaansleven. De oprichters van Smallville vroegen hem in 2004 als tekenaar van albumcovers. In die begintijd maakte hij ook nog posters voor Smallville-feesten, veelal in de iconische club Golden Pudel.
Enorme muurschilderingen werden later een andere specialiteit. Hij ging al eens los op de foyer van de Kunsthalle Düsseldorf (‘I woke up on a sofa a few weeks later’). Zeven jaar geleden waren gebouwen in Dortmund (‘Another weekend’), Bochum (‘I love you lots more than you know’) en Essen (‘A good shaped diamond is hard to find’) aan de beurt. Ook de buitenkant van Die Neue Welle, een nachtclub in Leipzig, kreeg een Stefan Marx-behandeling.
Als grapje schilderde hij een afdruk van zijn hand op een van de metershoge muren in Düsseldorf, een manier om perspectief te geven aan de immense afmetingen van deze ruimte. ‘Uiteindelijk zullen meer mensen dit werk op een foto zien dan in het echt, en dan komt de grootte toch minder goed over.’
Dat het maar een paar weken blijft staan, heeft iets bevrijdends, zegt hij. ‘Je kunt losser te werk gaan, dingen uitproberen. Niet elke penseelstreek is perfect, en dat is prima.’ Zie het als een schetsboek om doorheen te wandelen in plaats van te bladeren. Honderden kleine schetsboekjes heeft hij thuis en in zijn studio in Berlijn liggen, volgetekend met observaties uit het dagelijks leven. Hij wijst naar de muur: ‘Die ketting met een hart bijvoorbeeld zag ik bij een vrouw in de metro in Berlijn.’
Veel wolken met verfrommelde smoelwerkjes – die zijn al twintig jaar prominent aanwezig in zijn tekeningen, net als vliegtuigen. Hij vulde hele boeken en zines met tekeningen op vliegvelden.
Als hij ze op Instagram deelde, tagde hij soms voor de grap Lufthansa. Van een samenwerking kwam het pas in 2024, toen de Duitse luchtvaartmaatschappij partner werd van Art Basel Miami en hij onder meer een chillpak voor in het vliegtuig ontwierp.
Als kunstenaar kun je kritiek verwachten wanneer je in zee gaat met commerciële partijen, zegt hij, en die kritiek kwam er dus, ook toen hij een paar jaar eerder een vaas en een deken maakte voor Ikea. ‘Ongeveer 1 procent van de reacties kwam van mensen die mij een sell-out vonden, of zich afvroegen waarom ik in zee zou gaan met zo’n bedrijf. Maar 99 procent liet weten dat ze blij waren dat ze mijn werk hadden ontdekt, of dat ze eindelijk iets konden kopen.’
Het is hoe hij kunst graag ziet: als een open ruimte, zonder hoge drempels. ‘Ik heb het altijd leuk gevonden als kunstenaars buiten hun kunstbubbel treden, en ik hou zelf heel erg van gebruiksvoorwerpen die gemaakt zijn door kunstenaars.’
Zo kwam de creatieve wereld ook zijn leven binnenzeilen, toen hij als skateboardende tiener opgroeide in een dorp. ‘Ik kom uit een arbeidersgezin, bij ons thuis speelde kunst geen grote rol. Mooi vormgegeven boeken en door kunstenaars ontworpen skateboards en albumcovers waren mijn toegangspoort tot de visuele kunsten. Daarom wil ik zelf ook graag dat mijn werk via die kanalen terechtkomt bij mensen die niet naar galeries of musea gaan.’
Nog steeds tekent hij alle covers voor het vinyl dat Smallville uitbrengt. Tegenwoordig is hij een van de twee eigenaars van het label. ‘Julius Steinhoff cureert het hele muziekdeel, ik doe het artwork en de belastingaangifte.’ Hij begint te lachen: ‘Want ik ben gek op cijfers.’
Nee, hij had zelf ook niet gedacht dat hij ooit labelbaas zou zijn. ‘Ik heb niet eens een functionerende platenspeler.’ Maar toen het voortbestaan van Smallville een paar jaar geleden onzeker was, realiseerde hij zich eens te meer dat al die hoezen een té dierbaar onderdeel van zijn oeuvre zijn geworden.
‘Julius en ik verdienen er nauwelijks iets aan, Smallville opereert al twintig jaar in een niche. Maar wel een belangrijke, vinden wij.’ Hij vindt het óók gewoon heel leuk om te doen, niet de minst belangrijke drijfveer. Stefan Marx wijst om zich heen, naar de lichtroze muren waar hij zich de afgelopen weken op concentreerde. ‘Mijn vriendin zei over dit project: ‘Dit gaan ze je nooit meer vragen, dus zorg dat je plezier maakt. Dat heb ik gedaan.’
Ben je toe aan vakantie?
‘Ja, eigenlijk wel. Een bevriende kunstverzamelaar uit St. Moritz heeft mij en een vriend uitgenodigd om in augustus langs te komen. Ik ga eerst een week naar Zwitserland, en daarna met vrienden naar Umbrië, Italië, in de buurt van Amelia.’
Wat is het beste recept voor ontspanning?
‘Ik lees graag, maar het liefst zit ik gewoon ergens in de natuur met een notitieboekje paarden te tekenen, of wat ik straks ook tegenkom in het Engadindal. Ik neem mooi papier en pastelkrijt mee, en wat aquarelverf. Tekenen kan ik geen werk noemen, ik vind het de meest relaxte bezigheid die er is.’
Naar welke plek keer je steeds terug, al is het maar in gedachten?
‘Lej da Staz, een bergmeer op 1.800 meter hoogte in de buurt van St. Moritz waar je kunt zwemmen. Dat is een van de mooiste plekken waar ik ooit ben geweest. Ik ben ook graag op treinstations en vliegvelden, om mensen te kijken. Het vliegveld van Frankfurt is daar ideaal voor. En het café bij mij om de hoek in Berlijn, café Schaubühne.’
Is er iets dat je aan het uitstellen bent?
‘Een afspraak maken met de tandarts – mijn tandarts zit nog in Hamburg. Maar dat ga ik na de vakantie meteen regelen. Ik ben geen uitsteller. Ik heb een strategie voor mijn inbox waardoor ik binnenkomende mails zo snel mogelijk afhandel. Het gevoel van vrijheid dat gepaard gaat met je shit op orde hebben, is de beste beloning.’
Welk boek raad je aan?
‘Ik heb net The King of Oil (2010) uit, een boek van Daniel Ammann over het leven van de omstreden oliehandelaar Marc Rich. Ik had op de middelbare school alle exacte vakken in mijn pakket en ben nog steeds geïnteresseerd in cijfers en economie, vanuit een sociologisch perspectief. Ik volg ook elke dag de beurskoersen.’
Wat lees je nu?
‘Een dikke pil over hedgefondsen, More Money Than God (2011) van Sebastian Mallaby.’
Welke ontmoeting met een vreemde is je bijgebleven?
‘Tijdens mijn vlucht naar Miami voor Art Basel Miami reisde ik businessclass en zat ik naast een steenrijke oliehandelaar – vandaar dat boek. Normaal gesproken praat ik niet echt met mensen in het vliegtuig, in ieder geval niet meer dan de gebruikelijke smalltalk. Maar dit keer dus wel. Deze man zat midden in een soort midlifecrisis. Hij had twee kinderen en hoefde niet meer te werken, in ieder geval niet meer voor het geld. Hij was best tevreden, maar niet écht blij. Vroeger maakte hij muziek en tekende hij, vertelde hij, maar dat pad is hij uiteindelijk niet gevolgd. Toen ik mijn tekenspullen tevoorschijn haalde, was hij helemaal verrast. We hebben de hele vlucht zitten tekenen. Ik heb een portret van hem gemaakt en hij van mij. We hebben contact gehouden en appen van tijd tot tijd. Hij heeft me uitgenodigd om naar zijn vakantiehuis in Noorwegen te komen. Ik vind het echt leuk dat ik hem heb leren kennen, want in mijn vriendenkring is eigenlijk niemand geïnteresseerd in economische onderwerpen.’
Welke gedachte komt terug als je aan het reizen bent?
‘Hoe prachtig het perspectief op de wereld is vanuit de lucht. We pakken tegenwoordig het vliegtuig alsof het de bus is, sommige mensen kijken niet eens meer uit het raam. Voor mij blijft het een wonder dat dit mogelijk is. Hoe heeft iemand dit kunnen bedenken?’
Waaraan erger je je in het dagelijks leven?
‘Werk of een andere bezigheid moeten onderbreken omdat ik mezelf moet voeden. Ik realiseer me hoe stom en pretentieus dit klinkt, maar toch: als er een pil wordt uitgevonden waarmee je je honger kunt stillen, dan zou ik ’m nemen. Ik weet dat er van die poederdrankjes bestaan waarmee je een maaltijd kan vervangen, maar zelfs dat vind ik op die momenten te veel moeite.’
Wat is de laatste tijd een onderwerp van contemplatie?
‘De hitte van de afgelopen periode. Hoe beschermen we het dagelijks leven tegen het veranderende klimaat? Dit is natuurlijk de kritische kanttekening bij mijn liefde voor de luchtvaart, al zijn vliegtuigen niet de enige boosdoener.
‘Ik denk ook veel na over de invloed van AI.’ Hij begint te lachen. ‘Sommige banen zullen verdwijnen en er komen vast ook nieuwe banen bij, maar misschien wordt een van de onderliggende problemen uiteindelijk opgelost door die pil waardoor we niet meer elke dag hoeven te eten.’
Wat is een ‘wat als’-vraag die soms bij jou opkomt?
‘Wat als ik vroeger niet te lui was geweest om Frans te leren? Mijn partner is Frans. Zij spreekt heel goed Duits, maar ik krijg haar taal gewoon niet onder de knie.’
Wat was je meest romantische zomer?
‘Dat moet ergens in de jaren negentig zijn geweest, toen ik me een vrije vogel voelde en mijn rijbewijs had gehaald. Ik moest op mijn 16de mijn brommerrijbewijs halen van mijn ouders. Ik denk dat ze het zat waren om mij rond te rijden, maar ik heb nooit echt die need for speed gevoeld. Ik heb ook geen auto. Ik doe in Berlijn alles met de fiets, te voet of het openbaar vervoer. Het lijkt me verschrikkelijk om een auto te moeten onderhouden.’
Waar ben je mee gestopt zonder er spijt van te krijgen?
‘Met drinken. Beste keuze ooit. Ik ben nooit een enorme drinker geweest, maar na een kater op een doordeweekse ochtend was ik er ineens klaar mee. Ik had om 8 uur een online meeting met mijn Japanse agent en voelde me doodziek. Vervolgens lag ik twee dagen op de bank en besloot ik dat ik wel genoeg alcohol had gedronken in mijn leven.
‘Ik ben opgegroeid op het Duitse platteland, waar veel drinken is ingeburgerd. Daarna waren er de feesten in Hamburg. Ik mis het soms wel om een beetje aangeschoten te zijn met vrienden en onzin uit te kramen, maar dat is de prijs die je betaalt. Ik vind het een prima prijs.’
Wat doe je als je je ongeïnspireerd voelt?
‘Ik hoef me niet de hele tijd geïnspireerd te voelen. Maar als ik geërgerd ben over een gebrek aan inspiratie, ga ik gewoon naar bed, of iets leuks doen, of dom voetbal kijken. Voetbal is de meest ontspannende sport ever. Het heeft geen zin om te wachten tot er ideeën komen, zo werkt het niet.’
Laatste notitie in je telefoon?
‘Ik gebruik de notities-app niet, ik stuur berichten naar mezelf.’ Hij leest een paar dingen voor. ‘Dit vond ik een goeie quote: ‘Modes of permanent crisis’. En deze: ‘Probleme bis zum Mon’, problemen tot maandag. Dat is een tekst van Haiyti, een rapper uit Berlijn. ‘Ach, ich will nach Hause’, ook uit een liedje. Ik gebruik in mijn werk alleen nooit Duitse teksten. Oja, en deze: ‘Soft launching my goodbyes’. Dat wordt waarschijnlijk een schilderij.’
6 januari 1979 Geboren in Schwalmstadt, Duitsland.
1995 Oprichting skateboard- en kledinglabel Lousy Livin.
2002-2007 Hochschule für Angewandte Wissenschaften Hamburg (HAW Hamburg).
2004-heden Albumcovers en ander artwork voor techno/deephouselabel Smallville Records (waarvan hij tegenwoordig mede-eigenaar is).
2008 Eerste tentoonstelling van zijn werk in Karin Günther Galerie, Hamburg.
2014 Albumcover voor Mac deMarco’s Salad Days.
2017 Samenwerking met modehuis Comme des Garçons.
2019 Ruhr Ding, muurschilderingen in Dortmund, Bochum en Essen. Rubriek in The New York Times.
2020 Samenwerking met streetwearmerk Supreme.
2021 Samenwerking met Ikea (Ikea Art Event).
2024 Samenwerking met Lufthansa.
2026 Work in Progress, muurschilderingen in Kunsthalle Düsseldorf.
Stefan Marx woont en werkt in Berlijn.
De Zomergids is een rubriek in Volkskrant Magazine waarin een bekend persoon (op velerlei terreinen) uit binnen- of buitenland met ons aan lichte contemplatie doet. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant