Volkskrant-verslaggever Toine Heijmans reisde voor een serie reportages van Finland naar Griekenland langs de oostgrens van Europa. Onderweg werd hij opgeschrikt door waarschuwingen voor vijandige drones. Wat zijn zijn indrukken na tien landen en meer dan 6.000 kilometer?
Volkskrant-verslaggever Toine Heijmans reisde voor een serie reportages van Finland naar Griekenland langs de oostgrens van Europa. Onderweg werd hij opgeschrikt door waarschuwingen voor vijandige drones. Wat zijn zijn indrukken na tien landen en meer dan 6.000 kilometer?
Dag Toine, je bent inmiddels terug van je reis langs de oostgrens van Europa. Hoe heb je het ervaren?
‘Ik ben nog steeds niet helemaal geland. Als je in zes weken zoveel landen en mensen voorbij ziet komen en zoveel indrukken opdoet, heb je weinig ruimte om terug te kijken. Daar kom ik nu pas aan toe.’
Welke landen hebben je het meest verrast?
‘Bulgarije en Roemenië. Ja, er is merkbaar veel armoede, maar het zijn ook heel gezellige landen. Het is onvoorstelbaar hoe open en vriendelijk mensen daar zijn. In Bulgarije hebben ze net de euro ingevoerd, daar wilde ik het over hebben bij een klein makelaarskantoor. Vijf minuten later zat ik aan de thee.
‘Wel merkte ik dat de mensen zich daar een beetje in de steek gelaten voelen door de rest van Europa. Zeker dichter bij de oostgrens. In Galati, een Roemeense stad, was een Russische drone ingeslagen in een flatgebouw. De mensen die ik daar binnen sprak, zeiden: hallo, wij zijn ook lid van de Navo, hè? Dat noemt men dan een ‘afgezwaaide’ drone, maar dat is wel erg ver afgezwaaid.
‘Het maakt ze angstig en boos, alsof een aanval op hen niet meetelt. Een ander dorpje heeft dit jaar al veertien drones naar beneden zien komen.’
Heb je zelf die dreiging ook gevoeld?
‘Ja, langs de hele grens merkte ik dat de oorlog dichtbij was. In Finland zie je oefenende straaljagers overvliegen en in Polen staan veel militaire radarinstallaties. In Roemenië kwam er een soort gegil uit je telefoon. Een waarschuwingsmelding: er komen drones aan, ga naar een schuilkelder. Maar schuilkelders, die zijn daar in die stadjes en dorpen helemaal niet. Erg bevreemdend.
‘Een Roemeense man wist inmiddels dat waarschuwingsalarm uit te zetten op zijn telefoon. Hij kreeg die meldingen drie keer per week, maar hij kon er toch niet zoveel mee, zei hij.’
Gaat iedereen zo luchtig met die oorlogsdreiging om?
‘In Finland, de Baltische staten en Polen staan mensen meer in de verdedigingsstand, merkte ik. Daar vertrouwen ze op hun eigen legers. Maar hoe zuidelijker je komt, hoe meer mensen zeggen: wat doe je eraan? In Roemenië vertrouwen ze vooral op het Oekraïense leger om hen te beschermen.
‘De oorlog pal naast hun deur is een fact of life, vertelde een vader die aan het kamperen was in de Donaudelta. Ze leven ermee. Je kan met je kinderen wel drie keer per week in je eigen kelder gaan zitten, maar dat is ook geen leven.
‘Ik merkte ook hoe snel ik daar zelf in mee ging. De dreiging is aan de ene kant heel reëel. Aan de andere kant lag ik ’s avonds in mijn kampeerbusje aan de Zwarte Zee en dacht ik: tja, wat kan ik doen? Niets.’
Waarom wilde je deze reis eigenlijk maken?
‘Voor deze krant ging Michaël Zeeman bijna 25 jaar geleden ook op reis langs de ‘nieuwe’ oostgrens van Europa, rond de tijd dat die landen net bij de EU kwamen. Daar was toen veel over te doen: die landen zouden armoedig zijn, achterlopen en barsten van de corruptie. Mijn voorstelling van dit deel van Europa was er ook een van een achtergebleven gebied, met veel oude industrie.
‘Maar ik was vooral benieuwd: er wordt zoveel geklaagd over Europa, geloven de mensen daar nog in het idee van Europese eenheid en saamhorigheid? Of is dat project mislukt? Dat is moeilijke vraag om ineens aan iemand te stellen die je toevallig in een B&B of een orthodoxe kerk tegenkomt.’
Heb je daar een antwoord op kunnen krijgen?
‘Ja, verrassend goed. Bijna iedereen is trots op Europa, tegen mijn verwachting in. In elk dorp hangt een EU-vlag. Vooral de jongere generatie voelt zich echt Europeaan, en leunt meer naar het Westen. Mensen ervaren veel vooruitgang, het is best hoopgevend hoe snel dat is gegaan.’
Je begon je reportages met de vraag wat jij als Europeaan nou eigenlijk van Europa weet. Hoe beantwoord je die vraag nu?
‘Ik heb een korte introductiecursus gehad, ik weet ietsje meer. Mijn beeld is wel echt veranderd. Eén Oost-Europa is er niet, het is een smeltkroes van culturen en dat is het altijd geweest. Maar ik zou nog vaak terug moeten om het beter te leren kennen.
‘Tegelijk voelde ik me de hele reis wel thuis. Al die landen voelen ook wel echt heel Europees. De mensen die ik heb gesproken, ontvingen me ook op die manier: jij bent Europeaan, net als wij.’
De verslaggeverscolumns van Toine Heijmans zijn deze zomer drie keer per week te lezen. Begin september verschijnt de laatste aflevering, vanaf eindpunt Thessaloniki.
Source: Volkskrant