Vaak gaat het belastingdebat over percentages achter de komma en uitvoerbaarheid. Maar belastingen gaan uiteindelijk over de samenleving waarin we willen leven.
Richting Prinsjesdag gaat het politieke debat opnieuw vooral over bezuinigingen. Maar de belangrijkste begrotingsvraag wordt nauwelijks gesteld: waar haalt de overheid haar geld vandaan? Terwijl politici onderhandelen over miljardenbezuinigingen op de sociale zekerheid, zorg en andere publieke voorzieningen, blijft de inkomstenkant van de rijksbegroting deze zomerperiode grotendeels buiten schot.
Maar wie alleen naar de uitgaven kijkt, voert het begrotingsdebat maar voor de helft. De inkomstenkant, oftewel belastingen, is minstens zo belangrijk en veel meer dan een technisch dossier. Het gaat om de spelregels van onze samenleving. Wie profiteert van economische groei, wie draagt bij aan publieke voorzieningen en in hoeverre worden kansen vergroot of ongelijkheid versterkt? Vaak gaat het belastingdebat over percentages achter de komma en uitvoerbaarheid. De echte politieke keuzes en de belangen achter ons huidige belastingstelsel blijven daarmee buiten beeld.
Over de auteur
Bram Joanknecht is expert economische gelijkheid bij Oxfam Novib.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Dit zien we terug in de slepende discussie over box 3. In de Eerste Kamer ging het recent terecht over de vraag of vermogen moet worden belast op basis van vermogensaanwas of gerealiseerde vermogenswinst. Dat is een ingewikkelde juridische, fiscale en politieke afweging. Maar ondertussen raakt de grotere vraag steeds verder uit zicht. Wanneer krijgt Nederland eindelijk een belastingstelsel dat kansengelijkheid vergroot in plaats van bestaande vermogensverschillen steeds verder te laten groeien?
De Eerste Kamer besloot na een moeizaam debat de wet na de zomer verder te behandelen en geeft het kabinet nog een kans om de wet opnieuw aan te passen. De overheid is intussen al bijna vijf jaar bezig om een houdbare belasting op vermogen op te tuigen. Maatschappelijke verontwaardiging over de mogelijk misgelopen belastingopbrengsten? Amper. Wie we wel horen, zijn de rijken en hun ijzersterke lobby om scherpe politieke keuzes tegen te werken en zand in de motor te strooien.
Ook bij de erfbelasting zien we eenzelfde reflex. Jarenlang gold het als politieke wetmatigheid dat Nederlanders tegen hogere belastingen op erfenissen zijn. Daardoor werd ieder politiek debat hierover gezien als electorale zelfmoord. Recent onderzoek van het Centraal Planbureau toont echter aan dat Nederlanders veel genuanceerder zijn dan werd gedacht. Er is wel degelijk brede steun voor een hogere belasting op miljoenenerfenissen, zolang kleinere erfenissen maar worden ontzien. Dit is belangrijke informatie voor iedereen die belang hecht aan een inhoudelijk debat in plaats van een kroeggesprek op onderbuikgevoelens. Maatschappelijk is er steun, nu de politiek nog.
We moeten niet blijven hangen in afzonderlijke discussies over box 3 en erfbelasting. Beide laten zien hoe het debat telkens smal wordt gehouden met veel aandacht voor emotie en onjuiste aannames, gevoed door opiniemakers en lobbyisten voor clubs van vermogenden. Daardoor blijft het debat over de échte vraag – hoe pakken we economische ongelijkheid in Nederland aan – buiten schot. Alsof de verdeling van rijkdom, vermogen en kansen een voldongen feit is, terwijl het een resultaat moet zijn van een politiek debat waar lastige maar weloverwogen keuzes worden gemaakt.
Toch lijkt het politieke debat heel langzaam te kantelen. Want de druk op de overheidsfinanciën neemt toe en de vermogensongelijkheid groeit. We zien dat het voor een grote groep steeds moeilijker wordt om mee te doen in Nederland. D66-minister Hans Vijlbrief van Sociale Zaken en Werkgelegenheid stelde dat een hogere belasting op vermogen geen taboe mag zijn als miljardenbezuinigingen op de sociale zekerheid niet haalbaar zijn. De o zo voorspelbare weerstand van de top van de VVD liet ook niet lang op zich wachten bij monde van de ministers Eelco Heinen (Financiën) en Dilan Yesilgöz (Defensie).
Een eerste poging om de discussie over het zwaarder belasten van vermogen aan te zwengelen werd meteen in de kiem gesmoord. Maar juist dat toont aan dat hier de gevoeligheid ligt die gevestigde belangen in ons belastingstelsel raakt. En dat is de echte politieke discussie en de opdracht voor het kabinet richting Prinsjesdag. Niet alleen onderhandelen over waar er geschrapt wordt, maar ook transparant zijn over de vraag wie opdraait voor de kosten in ons land. Belastingen gaan uiteindelijk over de samenleving waarin we willen leven.
Ik hoop op een samenleving met gelijke kansen, waarin iedereen kans maakt op een betaalbare woning, onafhankelijk van hoe dik de portemonnee van je ouders is. Zolang Den Haag vooral discussieert over bezuinigingen blijft de enorme scheefheid van ons belastingstelsel die ongelijkheid in de hand werkt buiten beeld. En dat is precies waar degenen die er nu het meeste van profiteren ook het meeste baat bij hebben.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant