De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd moet met ruim een kwart minder geld toezicht gaan houden op de kwaliteit van de zorg. Voor het eerst worden gevolgen zichtbaar van de aangekondigde bezuiniging van 2,4 miljard euro op het overheidsapparaat.
is verslaggever van de Volkskrant en schrijft over jeugdzorg en de toeslagenaffaire.
Alarm slaan over onvoldoende kwaliteit van de jeugdbescherming. Waarschuwen over fraude met zorggeld. Sluiten van instellingen of schorsen van medici die slechte zorg leveren, zoals deze week een huisarts in Rhoon. Opleggen van dwangsommen. Toetsen of medicijnen veilig zijn.
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft er zijn handen vol aan om greep te houden op de kwaliteit van de zorg: 290 duizend zorgaanbieders, met 1,7 miljoen medewerkers. In 2025 ontving de inspectie 6.290 meldingen over mogelijke tekortkomingen.
Regelmatig klinkt de kritiek dat de inspectie, die jaarlijks zo’n tweeduizend bezoeken uitvoert bij zorgorganisaties, te weinig toezicht houdt en niet streng genoeg is. Dan wordt onder meer gedoeld op de zorgfraude en de problemen bij de jeugdzorg.
Toch dreigt het toezicht juist minder intensief te worden, want de Inspectie heeft over vier jaar 25 tot 30 procent minder te besteden. Dat is mede te wijten aan kabinetsbezuinigingen op het overheidsapparaat, zei inspecteur-generaal Monique Vogelzang tegen het vakblad Zorgvisie. Dat betekent dat zij haar werk in 2032 met een derde minder medewerkers moet doen. Vorig jaar werkten er nog ruim duizend mensen, in 2032 moeten dat er 650 zijn.
Dat is volgens Vogelzang niet alleen te wijten aan de taakstellingen, maar ook omdat het geld voor een aantal tijdelijke projecten afliep en kosten voor bijvoorbeeld energie hoger uitvallen. Al anderhalf jaar geldt een vacaturestop. Met natuurlijk verloop moet het personeelsbestand kleiner worden, maar gedwongen ontslagen worden niet uitgesloten.
Ook andere inspecties hangen bezuinigingen boven het hoofd. De Arbeidsinspectie, die bijvoorbeeld kan ingrijpen bij misstanden met arbeidsmigranten, moet eveneens inkrimpen. Hoeveel kan de woordvoerder niet zeggen.
Het zijn de eerste openbaar geworden gevolgen van wat in ambtenarentaal ‘taakstellingen’ heten. Het kabinet-Schoof (2024-2026) legde het overheidsapparaat een bezuiniging van 1 miljard euro op. Het kabinet-Jetten deed daar nog eens 1,4 miljard euro bovenop. De mindering in geld wordt evenredig over de ministeries verdeeld, met uitzondering van Defensie.
De departementen moeten zelf bepalen waarop wordt bespaard. ‘Nu zijn alle ministeries druk met onderzoeken waar het minder en efficiënter kan’, zegt een woordvoerder van Binnenlandse Zaken. ‘Bijvoorbeeld minder kantoorruimte, inhuur van externen of slimmer gebruik van technologie.’ Met Prinsjesdag moet meer duidelijk worden.
‘Voor de bühne klinkt het altijd goed, dat er te veel ambtenaren zijn’, zegt Wim Voermans, hoogleraar staats- en bestuursrecht. Al twintig jaar, zegt hij, hoort hij de roep uit de politiek dat het met minder ambtenaren toe kan, terwijl het aantal juist is toegenomen. Het aantal rijksambtenaren is sinds 2021 gestegen van 139 duizend naar 169 duizend vorig jaar.
Daarom is de roep om een kleinere overheid begrijpelijk, vindt Voermans. ‘Als het kabinet wil bezuinigen op de sociale zekerheid, wil het ook laten zien dat het zelf bereid is tot offers bij het eigen apparaat.’ Dan zijn inspecties een gemakkelijk doelwit, denkt Voermans, omdat de burger daar niet meteen wat van merkt.
Het leidt ook tot bezorgdheid. D66-Kamerlid Marijke Synhaeve stelde er Kamervragen over: hoe kan de zorginspectie met zo veel minder medewerkers haar taken uitvoeren, als het aantal meldingen van misstanden alleen maar toeneemt? Welke gevolgen heeft deze inkrimping voor de aanpak van zorgfraude en de misstanden in de jeugdzorg? En: hoe rijmt de minister haar aankondiging om zorgfraude strenger aan te pakken met minder toezicht?
De antwoorden zijn er nog niet. Duidelijk is wel dat het ministerie van Volksgezondheid in verlegenheid is gebracht door de openhartigheid van de nieuwe inspecteur-generaal. ‘Wat zij zegt, is voorbarig’, zegt een woordvoerder. ‘Specifieke informatie over de invulling van de taakstelling is nog helemaal niet openbaar.’
In elk geval gaat het ministerie eveneens bezuinigen op adviesorganen zoals het Zorginstituut Nederland, dat het kabinet adviseert over het basispakket van de zorgverzekering.
Volgens Vogelzang moet het toezicht flink op de schop om de bezuinigingen te halen. Grote zorginstellingen met een goede staat van dienst, zoals veel ziekenhuizen, krijgen wellicht minder vaak inspecteurs op bezoek. Ook krijgt de inspectie een nieuwe data-afdeling. Die moet op basis van binnenkomende signalen een risicoanalyse maken, voor gerichter toezicht.
Of dat werkt, moet nog blijken. Het is een door de omstandigheden gedwongen koerswijziging, erkent een inspectiewoordvoerder. ‘Meer toezicht is niet de oplossing voor alle problemen in de zorg’, zegt zij. ‘Kijk bijvoorbeeld naar de jeugdbescherming. Sinds 2019 zeggen wij dat het beter moet. Maar onze rapporten hebben te weinig effect.’
Een woordvoerder van de Arbeidsinspectie beklemtoont eveneens dat toezicht en handhaving slechts het ‘sluitstuk’ zijn bij het aanpakken van misstanden. Ook voor deze dienst hebben de taakstellingen van de kabinetten-Schoof en Jetten gevolgen, bevestigt zij. ‘Het is meer dan een kaasschaaf’, meer wil ze er niet over zeggen.’ Van de 1.800 werknemers is het merendeel inspecteur of rechercheur, die inspectietaken wil de organisatie ‘zo veel mogelijk overeind houden’.
Hoogleraar Voermans waarschuwt dat de bezuinigingen bij de inspecties ook tot een golfbeweging kunnen leiden, die hij vaker ziet bij de overheid. Na een roep dat het met minder moet, worden specialisten wegbezuinigd, zoals bijvoorbeeld een paar jaar geleden bij de Belastingdienst. ‘En als er dan problemen komen, blijkt iedereen die wat van dat onderwerp wist, te zijn weggestuurd’, zegt Voermans. ‘En mocht er straks een schadelijk, illegaal geneesmiddel verhandeld worden, dan klinkt er al gauw weer de roep om meer toezicht. Tegen zo’n jojo-effect zou de overheid zich moeten wapenen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant