Locatietheater ‘De graanrepubliek’, het boek van Frank Westerman, is door theatergroep Zummerbühne uit Groningen bewerkt tot een voorstelling op locatie. Midden in een graanveld in Oost-Groningen voeren ze het stuk op, met een bijzonder decorstuk: een negen meter hoog beeld van Lenin. Daar is niet iedereen blij mee.
De bronzen Lenin (9 meter hoog) is een opvallend decorstuk in het Groningse graanveld bij Oostwold waar ‘De Graanrepubliek’ wordt opgevoerd.
De weg naar het veld waar De Graanrepubliek wordt opgevoerd, voelt al als een decorstuk. Langs de weg staan enorme herenboerderijen uit de tijd dat boeren in het Oldambt in Groningen grote rijkdom vergaarden door het graan. Zodra je de straat in rijdt naar de theaterlocatie in het Groningse dorp Oostwold, is een ander opvallend decorstuk meteen te zien. Een negen meter hoog bronzen beeld van Lenin staat in het veld.
Het is niet te missen voor de bezoekers van De Graanrepubliek, de nieuwe voorstelling van de Groningse muziektheaterproducent Zummerbühne. Voor de vijfde zomer op rij maken ze muziektheater in de provincie. Dit jaar is de voorstelling een bewerking van het boek De graanrepubliek van Frank Westerman. Alle 25 voorstellingen zijn uitverkocht, in totaal komen er 30.000 bezoekers.
De Graanrepubliek vertelt het verhaal van twee families, de rijke boerenfamilie Barkhof en het gezin Staak dat voor hen werkt, in de periode 1929 tot 1945. Centraal staat de opstand van de landarbeiders tegen de herenboeren vanwege de lage lonen die ze kregen. De hoofdrollen in de voorstelling worden door acht professionele acteurs gespeeld. Daarnaast doen er in totaal 51 amateurs, zangers en spelers, mee en een orkest van 24 musici onder leiding van Reinout Douma.
Scène uit ‘De Graanrepubliek’.
Regisseur Tom de Ket, die eerder onder andere Het Pauperparadijs regisseerde, is blij dat het gelukt is om het 17 ton wegende bronzen beeld op de locatie van de voorstelling te krijgen. „Het hoort bij deze streek. Landarbeiders hadden vroeger portretten van Lenin in huis hangen, zoals ook in de voorstelling te zien is.” In 1982 had de gemeente Beerta de eerste – en enige – communistische burgemeester van Nederland. Oldambt heeft nog steeds een communistische partij. De Verenigde Communistische Partij (VCP) behaalde bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart drie zetels.
Lenin was de grondlegger van de Sovjet-Unie én hij was verantwoordelijk voor dodelijk beleid. De Ket heeft daarom een informatiebord bij het beeld en bij de ingang van het terrein laten plaatsen. ‘Hij laat iedereen vermoorden of verbannen die niet meewerkt aan zijn ideale samenleving, waaronder miljoenen boeren’, staat op het bord. Waarom het beeld dan toch daar in het graan staat? „Het is niet om te verheerlijken. Het is belangrijk om mensen bewust te maken van de geschiedenis.”
Het 17 ton wegende bronzen beeld landt in het graanveld.
Online waren er ook afkeurende reacties op de komst van het beeld, en ook sommige boeren uit de omgeving hadden er hun bedenkingen bij, zegt De Ket. „Zij waren wel blij met het bordje. Wat er in de periode waar het stuk over gaat is gebeurd, heeft wonden geslagen in de bevolking. Dat leeft hier nog steeds.”
Zummerbühne heeft het beeld in bruikleen van ondernemer Henk Koop. Hij werd er in 1997 eigenaar van toen hij een voormalige Sovjet-luchtmachtbasis kocht waar het in een hangar opgeslagen lag. Het beeld stond daarna op verschillende plekken, van de tuin bij een sauna tot een industrieterrein. Nu staat het midden in het graan in Oostwold en wijst Lenin met „gestrekte arm” de weg naar „de communistische heilstaat”, zoals de organisatie schrijft op de informatieborden.
Het boek De graanrepubliek van journalist Frank Westerman verscheen in 1999. Een moderne literaire klassieker, noemt De Ket het boek, waarin Westerman de opkomst en de ondergang van de Groninger graanbaronnen en de veranderende landbouw in honderd jaar tijd beschrijft. Het werd een bestseller, is inmiddels toe aan de 38ste druk en kreeg meerdere vernieuwde edities. De nieuwste editie bevat processtukken uit het oorlogsarchief van het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR). Daar gaat ook het laatste deel van de voorstelling over. Het stuk zit vol verwijzingen naar het heden: de problemen en protesten rondom stikstof, de positie van boeren, de kloof tussen arm en rijk. De onderwerpen waar de voorstelling over gaat, spelen nog steeds, zegt De Ket. „De polarisatie en de onrust die toen in de samenleving ontstonden, zien we nu weer.”
In zijn boek beschrijft Westerman, die woensdag tijdens de try-out aanwezig was, het landschap van Oost-Groningen als waar „het land zo weids is dat je, turend door je oogharen, de kromming van de aarde kunt zien.” Midden in een graanveld was daarom ook de enige plek waar De Ket het toneelstuk wilde spelen. „Ik wilde dat bezoekers het uitzicht kunnen zien zoals hij het beschreef.” Aan het einde van de voorstelling, als het donker is, zie je alleen de rode lichtjes van de windmolens verderop knipperen.
De Graanrepubliek is zaterdag in première gegaan en is tot 6 september te zien. En het beeld van Lenin? Dat blijft in Oostwold. Het gaat na de laatste voorstelling opnieuw op transport, naar de andere kant van het dorp. Daar is het straks zien in de tuin van het Centrum De Graanrepubliek, een nieuw bezoekerscentrum over de geschiedenis van de streek.
De Graanrepubliek, t/m 6 september (alle voorstellingen zijn uitverkocht). Info: zummerbuhne.nl