Als gevolg van het aanhoudende anti-immigratiesentiment in Zuid-Afrika zijn inmiddels 178 duizend mensen het land uitgezet, ontvlucht of teruggehaald door hun thuislanden. Het betreft een van de grootste uittochten die Zuid-Afrika in jaren heeft gezien.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Arbeidsmigranten worden opgejaagd door strenger optreden van de autoriteiten en gewelddadig gedrag van actievoerders. Van die laatsten moesten zij Zuid-Afrika vóór 30 juni 2026 verlaten.
Het genoemde aantal van 178 duizend vertrokken migranten is gebaseerd op registraties van de landen waar de migranten naartoe zijn teruggekeerd. Zuid-Afrika heeft een deel van hen uitgezet, maar de meerderheid keerde uit zichzelf terug of werd daarbij geholpen door het eigen thuisland.
Buurland Zimbabwe registreerde sinds eind mei ruim 115 duizend teruggekeerde burgers, Malawi meldt er ruim 56 duizend. Ook Nigeria, Ghana, Mozambique en Lesotho zeggen dat meer dan duizend van hun burgers uit Zuid-Afrika zijn teruggekomen.
De uittocht volgt na maanden van oplopende spanningen. Het anti-immigratiesentiment bestaat al jaren in Zuid-Afrika, maar laaide vorig jaar op: demonstranten blokkeerden voor ongedocumenteerde buitenlanders de toegang tot klinieken en ziekenhuizen.
De protesten verhevigden in de aanloop naar de 30ste juni van dit jaar. Jacinta Ngobese-Zuma, boegbeeld van de anti-immigratiebeweging, riep die datum uit tot deadline: alle ongedocumenteerde immigranten moesten dan het land uit zijn.
Het anti-immigratiesentiment richt zich op migranten uit andere Afrikaanse landen. Zuid-Afrika is al decennialang de grootste economie op het continent en trekt daardoor miljoenen arbeidsmigranten aan. Zij vinden bijvoorbeeld werk op boerderijen, in restaurants, de bouw en andere laagbetaalde sectoren.
Actiegroepen als Ngobese-Zuma’s March and March beschuldigen de migranten ervan banen in te pikken en publieke voorzieningen verder onder druk te zetten. In een land waar ongeveer één op de drie mensen werkloos is, vindt die boodschap weerklank.
Hoeveel migranten precies in Zuid-Afrika wonen, is onbekend. Volgens de meest recente cijfers telde het land vier jaar geleden 2,4 miljoen buitenlanders op een bevolking van 62 miljoen. Actiegroepen stellen dat het werkelijke aantal immigranten veel hoger ligt. Officiële statistieken over ongedocumenteerde migranten ontbreken.
De anti-immigratie protesten gingen gepaard met huis-aan-huiscampagnes waarbij groepen volgens mensenrechtenorganisaties migranten bedreigden en aanvielen en hun huizen of bedrijven in brand staken, vaak ook van migranten die legaal in het land verbleven.
Mozambique meldde dat elf van zijn burgers werden gedood bij aanvallen van actievoerders. Ook Nigeria en Ghana spreken van dodelijke slachtoffers onder hun burgers. Zuid-Afrika betwist die cijfers en zegt dat sommige sterfgevallen verband hielden met criminaliteit, zoals overvallen, en niet met de protesten.
De plotselinge terugkeer van de migranten uit Zuid-Afrika naar hun thuisland leidt tot nieuwe zorgen. Unicef en het VN-comité voor de Rechten van het Kind waarschuwen voor een verhoogd risico op geweld, uitbuiting en psychische problemen bij kinderen die terugkeren.
Niet alle landen geven details over om hoeveel teruggekeerde kinderen het gaat. Malawi meldde dat inmiddels vierduizend kinderen onder de 5 jaar vanuit Zuid-Afrika zijn teruggekeerd.
Ook zou de grootschalige uittocht gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Hulporganisaties zoals Artsen zonder Grenzen wijzen op het hiv-risico. Veel migranten ontvluchten Zuid-Afrika zonder medicatie of medische dossiers. Dit voedt de vrees voor de gevolgen van onderbroken medische behandelingen. En dat in een regio die al kampt met de hoogste besmettingscijfers ter wereld.
Hoewel de grootschalige landelijke protesten van 30 juni inmiddels zijn afgenomen, is de anti-immigratiebeweging in Zuid-Afrika allerminst van het toneel verdwenen. Volgens de conflictendatabase Acled waren er vorige maand nog 45 anti-immigratiedemonstraties, meer dan in enige andere maand dit jaar. March and March zegt wekelijks te willen blijven demonstreren, in elk geval tot de lokale verkiezingen in november.
Ook de Zuid-Afrikaanse overheid zet haar harde lijn voort. Nog ongeveer drieduizend mensen wachten op uitzetting in een detentiecentrum bij Johannesburg. Landelijk zijn ruim zesduizend inspecteurs ingezet om te controleren of bedrijven migranten zonder geldige papieren in dienst hebben.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant