‘De graanrepubliek’ is een imponerend schouwspel over de klassenstrijd tussen herenboeren en landarbeiders begin 20ste eeuw, maar soms benemen de historische verwikkelingen het zicht op het invoelbare, menselijke drama.
schrijft voor de Volkskrant over theater.
Als wuivende graanhalmen wiegen tientallen spelers tussen het goudgele graan in de uitgestrekte velden van het Groningse dorpje Oostwold. ‘Alles hier groeit, bloeit en leeft’, zingt acteur Peter Drost in het openingsnummer: alles is vredig. Maar dan breekt een harde klassenstrijd los, die de rijke herenboeren lijnrecht tegenover de landarbeiders zet. Of, opperen de spelers tegen het einde, viel dat wel mee? Worden de verschillen wat te vet aangezet?
Ongetwijfeld, want schrijver en regisseur Tom de Ket zet in de grootschalige locatievoorstelling De graanrepubliek regelmatig flink in op de karikatuur. Met smeuïg spel worden de bekakte Groningse boeren volop belachelijk gemaakt. De stakende arbeiders ontpoppen zich tot halsstarrige communisten, die in hun verzet de menselijke maat geregeld uit het oog verliezen.
Tussen dit bordkartonnen theatergeweld ontvouwt zich een mooie, Romeo en Julia-achtige romance in de Groningse klei: boerenzoon Tjark wordt verliefd op ‘lutje maid’ (Gronings voor dienstmeid) Aletta. Acteurs Jip van den Dool en Shelley Bos bieden met warmbloedig spel prachtig tegenwicht aan de groteske speelstijl. Sowieso boogt de voorstelling op een heerlijke cast, die plezierig speels omgaat met het vaak wat logge verhaal. Ook Lotte Dunselman houdt haar relatief ondankbare vertellersrol met droogkomisch, aards en humoristisch spel opvallend tintelend.
De Ket bracht het omvangrijke boek van Frank Westerman, dat zes generaties Groningse boerenfamilies beslaat, terug tot de strijd van één generatie: van de landarbeidersstakingen in 1929 tot het eind van de Tweede Wereldoorlog, de aanloop naar de schaalvergroting in de landbouw. Onmiskenbaar het sterkst zijn de scènes waarin hij focust op het kleine, persoonlijke leed: gezinnen die door polarisatie uiteensplijten, een liefde die stukloopt.
Maar zoals vaker bij dergelijk groots opgezet regiotheater waarin een flinke hap uit de geschiedenis wordt behandeld, legt het invoelbare drama het geregeld af tegen alle historische verwikkelingen. Ook in De graanrepubliek verlies je daardoor de personages soms uit het oog. Cruciale emotionele omslagen worden niet goed voorbereid, waardoor bijvoorbeeld de pijnlijke verwijdering tussen Tjark en Aletta veel meer gewicht had kunnen krijgen.
Tegen het einde, als de personages zich met Westermans bronmateriaal gaan bemoeien, vindt De Ket iets terug van de speelsheid die hij in de eerste helft vaker vond, voordat hij de toeschouwers naar een onverwacht indringende slotscène leidt.
Componist Reinout Douma maakte van de voorstelling een muzikaal feest, met geweldige gitaar- en vioolsolo’s, intense strijdliederen en een indrukwekkende vocale uitschieter van actrice Rosa da Silva, in een vurig lied waarin ze afrekent met hoop: ‘een misleiding die je nekt’.
Ook visueel is dit openluchtproject ronduit imposant. Als gedurende de bijna drie uur durende voorstelling de avond valt, worden de weidse graanvelden met hun laag overtrekkende ganzen prachtig uitgelicht. In goed Gronings: dat kon minder.
Theater
★★★☆☆
Door Zummerbühne. Tekst en regie Tom de Ket. Compositie Reinout Douma
8/8, op locatie in Oostwold. Daar t/m 6/9.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant