Waar komt de komkommertijd vandaan, als aanduiding voor de periode in de zomer dat er geen serieus nieuws wordt bericht?
is redacteur van de Volkskrant.
Over de zomertijd weten we waar en wanneer die de laatste eeuwen werd ingevoerd, waar en wanneer die weer werd afgeschaft en waar en wanneer die opnieuw werd ingevoerd. Over de komkommertijd weten we dat die altijd in de zomertijd viel, maar de meeste kennis over deze tijd is anekdotisch en speculatief.
Het is buitengewoon waarschijnlijk dat de term opkwam in het kielzog van de dagbladpers in de late 18de en vroege 19de eeuw. Het was de tijd dat mensen het hart van de zomer nog associeerden met de komkommers die dan rijp waren (de commerciële glastuinbouw nam pas begin 20ste eeuw een vlucht). De klassieke komkommerweken vielen samen met de weken dat dagbladen verlegen zaten om nieuws.
In de rubriek Toen duiken historici en specialisten van de Volkskrant in het verleden om de actualiteit beter te kunnen begrijpen.
In het Duitse taalgebied raakte in de late 18de eeuw de term Sauregurkenzeit in omloop. De Britten muntten voor het nieuwsluwe seizoen de term silly season. In juli en augustus waren zoveel politici en hoogwaardigheidsbekleders met reces dat 'gek nieuws' over dronken honden en vierkante aardbeien acceptabel was om krantenkolommen mee te vullen. Dat het silly season verband hield met zon, zee en zomerreces, blijkt uit het feit dat het in Engelstalige gebieden op het zuidelijk halfrond steevast met Kerst en Oud en Nieuw viel.
Wikipedia weet dat de oudst bewaarde optekening van het woord ‘komkommertijd’ in het Nederlandse taalgebied dateert van 14 juli 1787, precies twee jaar vóór de bestorming van de Bastille (een typisch voorbeeld van belangrijke nieuwsgebeurtenis die zich midden in de komkommertijd voordeed).
Op zaterdag 14 juli 1787 drukte het Rotterdamse patriottenblad Het Saturdags Kroegpraatje een dialoog af tussen de heren Piet en Kees. 'Is er van de week ook wat nieuws van de groote Heeren uit Den Haag?', vraagt de heer Piet. 'Neen', antwoordt de heer Kees, 'maar je mot denken, het is, regtevoort (momenteel), in de komkommertyd, en dan staat alles zoo wat stil.'
Over de vraag wanneer de komkommertijd ophield te bestaan, is het net zo speculeren als over de vraag wanneer die precies ontstond. Sommige mensen ervaren nog steeds komkommertijd, maar sinds een jaar of vijftien is er consensus dat die niet meer voorkomt.
De Volkskrant bracht op 30 juli 2012 een verhaal met de kop ‘Waar is de komkommertijd?’ Daarin verklaarde de hoofdredacteur van RTL Nieuws dat er tegenwoordig meer nieuws is dan ooit omdat ‘de wereld in brand staat’. Zijn collega van de NOS sloot zich daarbij aan. ‘Ik geloof niet dat er nog zoiets is als komkommertijd. De tijd dat het lastig was om een programma te vullen, ligt inmiddels echt wel achter ons.’
Vele andere stukken met eenzelfde strekking volgden. Op 29 juli 2017 schreef columnist Jean Pierre Geelen: ‘Komkommertijd zoals we het kenden is niet meer.’ Op 21 juli 2023 schreef columnist Jarl van der Ploeg: ‘Was het maar weer eens komkommertijd, maar die bestaat niet meer.’
Of de wereld vroeger in juli en augustus minder ‘in brand stond’ dan tegenwoordig, omdat coupplegers, revolutionairen en guerrillaleiders er begin juli uitgingen om hun werkzaamheden eind augustus weer te hervatten, valt te bezien. Aan bosbranden was vroeger in juli en augustus evenmin gebrek.
Je kunt betogen dat de digitale revolutie en de opkomst van sociale media in de nieuwsvoorziening voor een waterscheiding hebben gezorgd. In het digitale tijdperk zijn er 52 weken per jaar, 24 uur per dag, overal mensen op hun post. Als er geen grote tv-ploegen in een gebied zijn, komen er toch volop beelden vandaan. Overal en altijd zijn er mensen aan het rapporteren, en wat ze rapporteren verspreidt zich ook hartje zomer onmiddellijk online.
Source: Volkskrant