De vrouw is geërgerd dat de man zo weinig tegen haar zegt. Ze vraagt hem wat er aan de hand is. Er is aan de hand, zegt hij, dat jij niet luistert. Je vraagt naar mijn werk, mijn werk gaat niet goed, ik zeg het tegen je, je hoort het niet. Je begint zomaar midden in het gesprek over mensen die je langs de kant van de weg ziet. Wie kan het wat schelen? Je eet te weinig en dan heb je honger en dan gaat het alleen maar over dat we iets te eten moeten vinden voor jou.
Ze is, vindt hij, wel erg met zichzelf bezig.
De vrouw loopt weg en laat het tot zich doordringen. Ze voelt zich ellendig.
Een scène uit een boek, om precies te zijn Oh William! van Elizabeth Strout. Je hebt de hele tijd met de vrouw meegedacht dus het is je ontgaan dat – wacht even: ‘dus’? Je kon het zien, maar nee, je ging gewoon mee in haar zelfzuchtigheid.
Vlak daarna las ik in een totaal ander boek, Wrong Norma van Anne Carson, een verhaal over een vrouw die ’s ochtends in een meer gaat zwemmen en gedachten heeft, ze denkt over zichzelf: ‘ze is een van de zelfzuchtigste mensen die ze kent’. Ze denkt er nog wat over na. Dat het een lastig te veranderen aspect van de persoonlijkheid is. Dat ze zo weinig vreugde schept in welwillendheid, interactie, liefdadigheid, dat generositeit van haar kant vaak verkeerd uitpakt, nee, geef haar maar dit, het water ingaan op een stille morgen, nergens iemand te bekennen.
Zoiets lees je zelden, dat iemand onomwonden van zichzelf vindt dat ze zelfzuchtig is en niet zo’n beetje.
Het is niet zo dat ze niet aan anderen, aan andere levens denkt. Dat wel. Of dat ze onvriendelijk is. Helemaal niet. Wat is het dan?
Bij het huis waarin ik tijdelijk verblijf horen drie poezen. Twee ervan zie ik nauwelijks, eentje komt soms verrukt aanlopen en wil dan kopjes geven, op schoot zitten, op tafel liggen, uitvoerig aangehaald worden, tot ze er klaar mee is, dan loopt ze weer weg. Ik heb niet zo’n zin in dat gedoe, temeer niet omdat ik allergisch ben voor kattenharen. En ik wil werken. Ik zeg een beetje geïrriteerd tegen de kat: het draait allemaal om jou hè? Als jij aandacht nodig hebt moet die er komen, nú.
Waarom heb ik meteen een moreel oordeel over die kat? Die kat heeft gewoon verlangens en behoeften die ze nastreeft. Net als die vrouw. Is het trouwens wel zelfzuchtig om meer vreugde te scheppen in zo’n ochtendzwem dan in een liefdadige actie? De intensiteit van je genoegen is privé. Het is misschien wat veel gevraagd om te willen dat alles wat je voor een ander doet je met intense vreugde vervult. Tekortschieten in aandacht voor een ander is wel onaardig. De kat is niet onaardig, ze heeft gewoon niets met mij te maken. Maar hoeveel aardiger zou ik haar vinden als ze deed alsof.