Een kotsgeur in een stad vol kroegen, aanvankelijk leek het zo vreemd nog niet. Maar een lokale journalist ontdekte dat ‘de zure geur die vrijkomt zodra iemand overgeeft’ eigenlijk afkomstig was van een select clubje bomen. ‘Er zit niets anders op dan elke dag schoonmaken.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincies Utrecht en Flevoland.
Een heus mysterie in de kolommen van het AD/Utrechts Nieuwsblad. Op 12 januari berichtte een verslaggever van de krant dat ze fietsend naar de redactie iets merkwaardigs had geroken: ‘de zure geur die vrijkomt, zodra iemand overgeeft’. Dit was rondom de Monicabrug aan de rand van het centrum, maar ook verderop. Belangrijk detail: er was géén kots in het spel.
Ze besloot, zoals een goede journalist betaamt, op onderzoek uit te gaan. ‘Ik vroeg me af of de geur iets te maken had met smeltende sneeuw’, schreef ze in haar artikel, ‘en of de combinatie met stadse viezigheid daar het ideale recept voor was.’ Een rondje bellen langs experts leverde geen duidelijk antwoord op.
Dat kwam een dag later wel, toen de verslaggever werd getipt door een fotograaf die dacht te weten waar de kotsgeur vandaan kwam. Een stadsecoloog bevestigde het verhaal. ‘Mysterie ontrafeld’, kopte de krant.
Een halfjaar later wijst diezelfde stadsecoloog naar de kruin van een van de grootste bomen op de Voorstraat, pal voor de deur van brasserie Le French Café. ‘Daar hangen ze al’, zegt Floris Brekelmans. ‘Het zijn er behoorlijk veel.’
De boom is een ginkgoboom, ook wel de Japanse notenboom genoemd, ‘al komt hij niet uit Japan, en is het eigenlijk ook geen notenboom’. Deze soort, die al 200 miljoen jaar op aarde voorkomt, maakt een soort vruchten die behoorlijk stinken zodra ze op de grond zijn gevallen en worden geplet. ‘Die geur moet dieren trekken, aaseters die ze opeten en de zaden verspreiden.’
Zilte zeelucht, pindakaas, bloeiende bloemen, stinkende notebomen: hoe ruikt Nederland? In de serie De geur van Nederland trekken we deze zomer het land door, op zoek naar geuren die je meteen terugbrengen naar een plek, seizoen of herinnering.
Brekelmans had de geur al geroken toen hij door de Voorstraat fietste, nog voordat het AD erover berichtte. ‘Niet zo gek met al die kroegen hier, dacht ik nog. En toen: zó veel kots is wel onwaarschijnlijk. Daarna zag ik ze liggen.’
Een paar dagen later besloot hij enkele vruchten op te rapen en mee naar huis te nemen. ‘Ik heb het buitenste vruchtvlees verwijderd en toen de pit geroosterd.’ Hij laat foto’s zien. ‘Daar binnenin zat een zaadje dat je kunt eten. Dat had ik op internet gelezen. Het smaakt een beetje naar gepofte kastanje. Maar je moet er niet te veel van eten, want er zitten gifstoffen in.’
Ook voor Ake Nauta kwam het nieuws over de stank in de stad niet als een verrassing. Als groenadviseur bij de gemeente Utrecht weet ze dat er jaarlijks enkele meldingen binnenkomen over de ginkgo’s. Andere gemeenten hebben soortgelijke problemen, zoals Rotterdam en Valkenswaard.
In november vorig jaar was Nauta al met een collega de stad in gegaan om na te denken over oplossingen. Op een paar honderd meter van de bomen begonnen ze al wat te snuffelen, zegt ze, maar ze roken niets, zelfs niet toen ze naast een boom stonden en een vruchtje hadden opgeraapt. ‘Het was vroeg in het seizoen. De vruchten waren nog intact en er kwam geen geur vrij.’
Ze vertelt dat er 609 ginkgo’s in Utrecht staan, maar dat er hooguit dertig bomen in zes straten stankoverlast veroorzaken. Het maakt bijvoorbeeld uit of een boom in een park staat of op een trottoir waar de vruchten snel vertrapt worden. Bovendien zijn alleen vrouwelijke bomen vruchtdragend. En die vruchten ontstaan pas als een boom 25 jaar oud is. ‘Mannelijke bomen, jonge bomen en bomen met groen eromheen geven niet of nauwelijks problemen.’
‘Ik zou het heel tof vinden als het aangepakt wordt’, zegt bedrijfsleider Laurens Kruijff (33) van Le French Café als hij mensen naar de ginkgoboom voor zijn deur ziet turen. ‘Sommige klanten willen hier in het najaar niet op het terras zitten. En ook buurtbewoners kijken ons soms scheef aan: kunnen we die troep niet opruimen?’
Kruijff bedacht al oplossingen, zegt hij. ‘We hebben tegen de boom getrapt, in de hoop dat die bessen er allemaal tegelijk uit zouden vallen. Dat hielp niet. Met een touw aan de boom schudden, mocht niet van de gemeente. En we mogen ook niets onder de boom leggen om de vruchten op te vangen. Er zit niets anders op dan elke dag schoonmaken.’
Even later legt groenadviseur Ake Nauta hem uit waarom ook een net onder de boom spannen geen optie is. ‘We hebben één keer zoiets geprobeerd, maar dan moet ook iemand dat net leegmaken’, zegt ze. ‘De medewerker die dat deed, stonk vervolgens nog drie dagen. Dat kun je echt niemand aandoen.’
Wel belooft ze dat de gemeente het komend najaar vaker langskomt met veegwagens en hogedrukspuiten. Dat is onlangs besloten. ‘Jullie krijgen daar tegen die tijd nog een brief over.’ Kruijff juicht die ingreep van de gemeente toe. ‘Helemaal top!’
Ondertussen wil stadsecoloog Brekelmans nog wel iets anders kwijt. Want er staan in Utrecht nog veel andere bomen, en sommige daarvan ruiken juist heel lekker. ‘Uit steeds meer onderzoek blijkt dat zulke geuren goed zijn voor het welzijn van mensen’, zegt hij. ‘Verderop zijn hele straten waar de lucht zwanger is van de geur van lindebomen. Dat ruikt heerlijk!’
Source: Volkskrant