Twee tieners treffen elkaar in de youngadultroman Sterren verpakt
in huid in het hiernamaals. Zij wilde dood, hij niet. Ze worden intens verliefd. Kunnen ze gedane zaken keren?
In Sterren verpakt in huid, de nieuwe youngadultroman van Anna van Praag, komt de 17-jarige Aisha na haar dood in een soort overgangsruimte terecht: Luchthaven 1. Van daaruit vertrekken sommige passagiers meteen weer, anderen blijven hangen en zijn ‘in transit’. Zij hebben nog iets uit te zoeken of goed te maken.
Aisha is een van hen, hoewel aanvankelijk niet duidelijk is wat zij precies af te ronden heeft. Ze was depressief en zag geen andere uitweg dan suïcide. Precies in de hoogtijdagen van covid-19 zocht zij als puber haar identiteit: dat is lastig zonder echt contact, en dan ook nog eens met ouders die zich vooral om zichzelf of hun online content bekommeren.
Aisha verlangde naar rust en zodra ze doorheeft dat ze zich slechts in een liminale tussenruimte begeeft, denkt ze: ‘Is het nou nog niet klaar, dat kloteleven?’
Het idee van een liminale ruimte na een overlijden is eerder verkend in youngadultboeken, zoals in Elsewhere van Gabrielle Zevin of Before I Fall van Lauren Oliver. Het is een manier om voor enige hoop te zorgen bij een definitief einde en vooral om vragen te stellen. Wat zou je veranderen als je de kans kreeg? Wat is een tienerleven waard als het niet verdergaat?
Van Praag vraagt ook: was je leven leuk genoeg om over te willen doen? Passagiers op Luchthaven 1 kunnen ervoor kiezen om terug te keren naar hun leven: ze kunnen het telkens weer opnieuw beleven, op exact dezelfde manier, om vervolgens op exact dezelfde wijze te sterven.
Aisha moet er niet aan denken, en toch verandert er gaandeweg iets. Op de luchthaven krijgt ze de kans om scènes uit haar leven terug te kijken en om te observeren hoe haar geliefden verder leven. Dat doet ze samen met Armin, een levenslustige jongen met wie ze snel een intieme band krijgt. Hij werd geschept door een vrachtwagen en wilde absoluut niet dood. Hun levensvisies worden duidelijk, en daarmee ook wat gekunsteld, tegenover elkaar geplaatst.
Armin leert Aisha anders naar haar leven kijken. ‘Wees een spiegel voor hen die zichzelf niet zien’, citeert hij zijn vader, die vele Perzische dichters las. Hij beschrijft er zijn eigen rol mee. Waar Aisha ervan overtuigd is iedereen teleur te stellen en voortdurend te falen, ziet Armin een kwetsbaar en eenzaam meisje.
De twee raken hevig verliefd (dat gaat snel in het afterlife) en zijn blijkbaar zo verbonden met elkaar dat ze de aanwezigheid van de ander kunnen voelen in de scènes die ze zien. Het leidt tot het geloof dat ze elkaars dood misschien kunnen voorkomen.
De keuze die ze uiteindelijk maken doet even hoopvol als ongeloofwaardig aan, maar misschien geldt dat wel voor het hele verhaal, dat balanceert op de grens van scifi en realistische fictie.
Aisha heeft geen spijt van haar zelfdoding en de kaders van hun ‘tussenbestaan’ maken meer dan duidelijk dat gedane zaken geen keer nemen. En toch. Toch proberen twee jonge geliefden elkaar te redden. Hopeloos romantisch? Naïef? Of het doorschemerende moralisme van de auteur? ‘De bedoeling is leven,’ concluderen de jongeren.
Van Praag lijkt te willen zeggen: deze geschiedenis had anders moeten verlopen. De vraag is of dat kon.
Van Praag schreef het boek naar aanleiding van een zelfdoding in haar naaste omgeving. Het is te prijzen dat ze de zwaarte van een depressie niet schuwt maar juist laat zien, en er voldoende tegenover stelt: een liefdesverhaal en existentiële, filosofische kwesties die aan het denken zetten. De roman past daarmee binnen de zogenoemde teen sick lit: een genre waarin de worsteling van jonge personages met fysieke of mentale ziektes en problemen wordt gecombineerd met een romantische verhaallijn.
Denk: Een weeffout in onze sterren van John Green en Waar het licht is van Jennifer Niven, maar de voorbeelden zijn talrijk.
Zelfdoding is vaker gethematiseerd in de youngadultliteratuur. Dat oogst zowel lof (want: gezien de druk op de mentale gezondheid van jongeren taboedoorbrekend en noodzakelijk) als kritiek (want: controversieel en een mogelijke trigger voor kwetsbare lezers). Doorgaans leven de personages in sicklitromans (bij aanvang) nog. Van Praags gekozen perspectief en setting zijn dan ook interessant en bieden ruime mogelijkheden om het onderwerp te bespreken.
Wel voelt het verhaal soms als een aanklacht tegen de huidige maatschappij, onder meer door de vele andere onderwerpen die zijdelings aan bod komen: sociale media, consent, migratie, de gevolgen van de coronamaatregelen en de voor Van Praag kenmerkende thema’s familie en geheimen. Het geheel doet daardoor soms wat onevenwichtig aan. Desalniettemin is Sterren verpakt in huid een intrigerende roman die begint bij het einde, maar de vraag stelt of het einde ook een begin kan zijn.
Anna van Praag: Sterren verpakt in huid. Lemniscaat; 263 pagina’s; € 16,99
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant