De extreemrechtse AfD heeft in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt een grote overwinning behaald, maar niet de absolute meerderheid. De AfD behaalde 43,8 procent, 23,1 procentpunten meer dan vijf jaar geleden, de beste uitslag van de partij bij een landelijke of deelstaatverkiezing ooit.
is correspondent Duitsland van de Volkskrant. Hij woont in Berlijn.
De christendemocratische CDU, die de afgelopen 24 jaar de premier van Saksen-Anhalt leverde, leed een enorme nederlaag: van 37,1 procent in 2021 naar 17,2 procent.
De uitslag veroorzaakte zondag een grote politieke schok in Duitsland. Thorsten Frei, de fractievoorzitter van de CDU in de Bondsdag, sprak van een ‘politieke cesuur voor het land’. Hij wilde echter niet ingaan op speculaties over de positie van de impopulaire bondskanselier Friedrich Merz, die verder verzwakt is door de nederlaag van de CDU in Saksen-Anhalt. Uit kiezersonderzoek van de ARD blijkt dat ontevredenheid over Merz en zijn regering een grote rol heeft gespeeld bij de stem op de AfD.
De AfD kon alleen een absolute meerderheid bereiken als een aantal kleinere partijen de kiesdrempel van 5 procent niet zouden halen, waardoor hun stemmen zouden wegvallen. Volgens de prognose van de ARD zou de partij 39 van de 83 zetels in het deelstaatparlement halen, 3 te weinig voor een absolute meerderheid.
Tegen de verwachting in lijkt de links-populistische Bündnis Sahra Wagenknecht de kiesdrempel te halen. Zij staat op 5,1 procent en zou in dat geval 4 zetels halen. Zondagavond toonde de BSW zich bereid samen te werken met de AfD. Het is echter ook nog mogelijk dat BSW uiteindelijk niet in het parlement komt. In dat geval zou de AfD volgens de prognose op 41 zetels uitkomen, een zetel te weinig voor een absolute meerderheid.
Hoewel de AfD altijd gezegd heeft alleen te willen regeren, zei zowel Ulrich Siegmund, de lijsttrekker in Saksen-Anhalt, als landelijk partijleider Alice Weidel zondagavond dat de partij openstaat voor samenwerking. Weidel sprak van een ‘duidelijke opgave om te regeren’. Ze zei te willen samenwerken met de CDU of ‘delen van de CDU’, waarschijnlijk hopend op overlopers in de christendemocratische fractie.
De CDU heeft echter een Brandmauer met de AfD opgetrokken, die elke samenwerking met de extreemrechtse partij verbiedt. Op de vraag of deze Brandmauer nog te handhaven is als de AfD bijna de helft van de zetels in het deelstaatparlement heeft, antwoordde CDU-premier Sven Schulze ontwijkend. ‘Er ligt het besluit van de Brandmauer’, zei hij, ‘en we hebben nu deze uitslag. We moeten nu kijken hoe we verder gaan’, aldus Schulze. Samenwerking met de AfD dreigt de partij echter te verscheuren, omdat veel CDU-leden en -kiezers daar tegen zijn. Franziska Hoppermann, de secretaris-generaal van de CDU, herhaalde zondag dat haar partij niet bereid is tot samenwerking met ‘extremisten’.
Als de AfD buiten de regering blijft, zal de CDU het voortouw nemen, ondanks haar grote nederlaag. Zij kan een minderheidsregering vormen met de SPD en de Groenen, die samen volgens de ARD-prognose slechts 32 zetels heeft. Als zij iets voor elkaar wil krijgen, moet zij (gedoog-) steun vinden bij de radicaal-linkse partij Die Linke en eventueel bij de links-populistische BSW. Dat ligt zeer gevoelig bij de rechtervleugel van de CDU. Ook in de Oost-Duitse deelstaten Saksen en Thüringen regeert een minderheidsregering onder leiding van de CDU, maar daar is het AfD-blok minder groot.
Bij de winst van de AfD speelde de populariteit van de jonge lijsttrekker Ulrich Siegmund (35) een belangrijke rol. Maar zeker zo belangrijk was de impopulariteit van bondskanselier Merz. Migratie is van oudsher een belangrijk thema voor de AfD, maar veel AfD-kiezers maken zich ook zorgen over de economische toekomst van Duitsland, de sociale zekerheid en verlies aan koopkracht. Bovendien zijn velen tegen de steun aan Oekraïne.
In de media werd de afgelopen maanden gespeculeerd op een tussentijds vertrek van Merz, die opgevolgd zou kunnen worden door Hendrik Wüst, premier van de deelstaat Noordrijn-Westfalen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant