Voor de zomer zat Yasmine (niet haar echte naam), eind groep 3, ijverig een rekentoets te maken. Die toets koopt haar school al sinds jaar en dag in bij een erkende toetsaanbieder. De ouders van Yasmine zijn laaggeschoolde arbeidsmigranten. Ze vinden het vanwege de taalbarrière lastig om haar met schoolwerk te helpen. Desondanks doet ze al het hele schooljaar haar stinkende best en komt ze ook goed mee in de klas.
Maar tijdens het maken van de toets breekt Yasmine het zweet uit. Meer dan de helft van de opgaven heeft de juf in de klas nooit behandeld. Vlak voor de vakantie krijgt ze een map mee naar huis. Er zit een uitdraai in met grafiekjes uit het leerlingvolgsysteem, met stijgende lijntjes van verschillende kleuren. Die geven vijf verschillende niveaugroepen aan.
Yasmine is een zwart lijntje. Ze komt maar net boven de laagste niveaugroep uit. Dat is gezien haar situatie hartstikke knap. Maar hoe kunnen haar ouders dat weten? Het lijntje staat laag en dus kijken ze Yasmine teleurgesteld aan.
Over onze columns
Erik Meester is leraar en opleider. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
In Nederland selecteren we leerlingen op 12-jarige leeftijd voor het middelbaar onderwijs. Dat moet volgens sommige experts een paar jaar later, want uitstel zou goed zijn voor de kansengelijkheid. Daar is overigens behoorlijk wat discussie over. Maar wat heeft Yasmine daaraan? De voorselectie is voor haar al op 6-jarige leeftijd begonnen.
Het gekke is: niemand lijkt hier vóór te zijn. Waarom laten we dan toch elk jaar weer jonge leerlingen de 100 meter sprinten om te kijken wie het snelst is en wie als laatste over de lijn sukkelt? Waarom moet er per se een toetssysteem met winnaars en verliezers zijn? Want dat, geloof het of niet, is het doel waarvoor die rekentoets opzettelijk is geconstrueerd. Er zitten veel opgaven in die het niveau van groep 3 overstijgen, zodat leerlingen als Yasmine onvermijdelijk in de fout gaan. En dan kun je dus die stigmatiserende niveaugroepjes maken.
Maar waarom? Waarom neemt de school niet gewoon een toets af die eenvoudigweg toetst of leerlingen het afgelopen half jaar hebben geleerd wat ze moesten leren?
Zo’n revolutionair idee is het niet. Denk bijvoorbeeld aan de zwemles. In die klamme hel met blauwe hondenpoepzakjes om je schoenen gebeurt eigenlijk iets heel moois.
Iedereen leert daar zwemmen, ongeacht de thuissituatie. De zweminstructeur monitort continu hoe leerlingen vorderen en laat ze pas op examen gaan als hij of zij weet dat ze succesvol zullen zijn.
Wat ze op zo’n examen moeten laten zien is heel specifiek uitgeschreven door de Nationale Raad Zwemveiligheid. Logisch toch? Maar zo’n document voor het onderwijs bestaat niet. Daar moeten ze het doen met vrij vaag geformuleerde ‘kerndoelen’ voor eind groep 8. Waar moet je dan een toets voor groep 3 op baseren?
En ja, tijdens zo’n ceremonieel zwemexamen ziet iedereen dat een aantal leerlingen overduidelijk eerder de overkant bereiken dan anderen. Boeiend! Als ze het leuk vinden om de snelste te zijn, gaan ze maar lekker wedstrijdzwemmen. En hierin zit de crux, want in het onderwijs maken we er voor iedereen een competitie van. We ordenen leerlingen van hoog naar laag presterend, volgens een vaste verdeling in niveaugroepen. In zo’n systeem is Yasmine, met nauwelijks hulp van haar ouders, natuurlijk kansloos.
Niet alleen leerlingen zoals Yasmine hebben last van deze onrechtvaardige situatie. Ook haar juf en schooldirecteur zijn de pineut. Hun onderwijsbestuurder heeft de grafiekjes namelijk ook gezien en tikt ze op de vingers. De kwaliteit van het onderwijs moet omhoog. Maar wat die bestuurder niet begrijpt: die rekentoets van Yasmine is helemaal niet gemaakt om de onderwijskwaliteit te evalueren, maar om te selecteren.
Toch loopt de druk op. De juf denkt zuchtend: zal ik volgend schooljaar dan maar wat sneller door de stof heen jakkeren? Dat leuke geschiedenisthema even overslaan? Of de leerlingen stiekem iets meer helpen bij het maken van die toets? De schooldirecteur krijgt ondertussen een belletje. Of ze een nieuwe leerling kunnen opnemen in groep 4, vanwege pesterijen op een andere school. Ze bekijkt het dossier, ziet de grafiekjes. Het zwarte lijntje zit onderin. Dit is niet goed voor haar statistieken…
Hoe pervers wil je het hebben? Geef me één reden waarom we hier mee
moeten doorgaan, óf help mee om dit toetssysteem tot de grond af te breken, zodat we er een rechtvaardiger alternatief voor in de plaats kunnen zetten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant