Met een fors steunpakket op zak kwam Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zondag naar Groenland. Brussel wil de banden met het autonome eiland aanhalen nu de wereldorde verschuift en de strijd om grondstoffen losbarst. ‘We zijn familie.’
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij doet verslag vanuit Nuuk, de hoofdstad van Groenland.
Behoedzaam laveert de motorboot tussen de ijsschotsen door; ‘babyijs’ noemen ze die liefkozend in de fjord bij de Groenlandse hoofdstad Nuuk. Op de voorplecht staan voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie, de Groenlandse premier Jens-Frederik Nielsen en de Deense premier Mette Frederiksen, diep in gesprek over het aanhalen van de banden. Geopolitiek in het Arctische gebied is ook geen kwestie van een rechte lijn.
Het bliksembezoek van zondag- tot maandagmiddag van Von der Leyen aan Groenland tekent de geopolitieke ambitie van deze Commissie. Het is het tweede bezoek in twee jaar aan het eiland dat in 1985 uit de EU stapte. Dit keer reist ze samen met commissaris Jozef Síkela (Internationale Partnerschappen), de speciale EU-gezant voor het noordelijke poolgebied Jyrki Katainen en een handvol topambtenaren.
De Commissievoorzitter komt niet met lege handen: ze brengt 200 miljoen euro mee aan nieuwe investeringshulp voor 2026 en 2027. Dat geld komt boven op de 225 miljoen euro die de EU al voor het eiland had uitgetrokken. Het lijkt een druppel op de immense ijsplaat die Groenland is. Maar als geopolitiek gebaar en afgezet tegen de bevolkingsomvang – nog geen 60 duizend inwoners – weegt het wel degelijk.
‘Hechte vriendschap’ stelt de Groenlandse premier Nielsen zondagmiddag bij het verwelkomen van zijn gasten. ‘We zijn familie’, antwoordt Von der Leyen. De Deense premier – Groenland is onafhankelijk maar maakt deel uit van het koninkrijk Denemarken – staat te glimmen. Speciaal voor de gelegenheid hebben de drie wandelschoenen aangetrokken. Ook die glimmen.
Dat Groenland geïnteresseerd is in de EU, is niet verwonderlijk. Het land is economisch afhankelijk van de visexport en donaties van ‘moederland’ Denemarken. Een beetje spreiding van de risico’s is dan gewenst. Helemaal nu Donald Trump zijn begerige blik op Groenland heeft laten vallen. Diens dreigementen vorig jaar om het eiland desnoods met militair geweld in te nemen hebben de Groenlanders – en Denemarken en de rest van de EU – behoorlijk geschokt.
De EU op haar beurt beseft dat de wereldorde waarop ze gebaseerd is, met vrijhandel en Amerika als bondgenoot, uiteen is gespat. Trump is volkomen onvoorspelbaar, Rusland voert een verwoestende oorlog in Oekraïne en China gebruikt zijn economische macht als chantagemiddel. Dat waren precies de redenen voor Von der Leyen om haar club ‘de geopolitieke Commissie’ te dopen. De regeringsleiders streven inmiddels, althans verbaal, naar ‘Europese autonomie’.
In Groenland komen deze nieuwe politieke breuklijnen samen: Rusland zit om de hoek, de VS willen het eiland erbij en dus positioneert de EU zich als de betrouwbare partner. Von der Leyen opende in maart 2024 een EU-vestiging in Nuuk, ruim voor Trumps militaire dreigementen richting Groenland. Ze zegde toen toe dat het niet bij een kantoor zou blijven. ‘Die belofte los ik nu in’, aldus Von der Leyen.
Gingen de EU-subsidies voor Groenland tot nog toe vooral naar onderwijsprojecten en hulp voor groene transitie, de nieuwe miljoenensteun is bestemd voor veel meer. Voor de aanleg van onderzeese kabels om de afgelegen dorpjes beter internet te geven, voor betere satellietverbindingen, voor investeringen in schone energie (waterkracht), in betaalbare woningen en toerisme.
Mede daarom neemt Nielsen zijn gasten zondag op de boot mee naar Qoornoq: een verlaten vissersdorp, de laatste bewoners vertrokken in de jaren zeventig van de vorige eeuw. Toerisme kan de leegstaande kleurige huisjes nieuw leven inblazen.
Maar de EU is ook zeer geïnteresseerd in de schaarse en voor de Europese industrie belangrijke grondstoffen die in de Groenlandse grond zitten. Het eiland beschikt over 25 van de 34 door de EU als noodzakelijk aangemerkte materialen. En die komen makkelijker beschikbaar door de klimaatverandering. Het noordelijke poolgebied warmt drie tot vier keer zo snel op als de rest van de wereld, en ook daar gaat het snel. Een deel van de subsidies is dan ook bedoeld om investeringen aan te jagen in de ontginning van die grondstoffen.
Niet zoals de Chinezen dat plegen te doen, benadrukt de Commissie. Geen ‘take the money and run’, maar duurzame exploratie en de winst moet ook en vooral aan Groenland ten goede komen.
Opmerkelijk is dat ook Trumps dreigementen economische kansen bieden. De Deense regering maakt de komende jaren miljarden euro’s vrij voor de bewaking van dit deel van haar koninkrijk. Deze dienstverlening kan big business worden voor Groenland.
Op de nieuwe VN-kaart wordt Groenland aanzienlijk kleiner afgebeeld, maar het eiland blijft vier keer zo groot als Frankrijk. In oktober presenteert de Commissie een nieuwe strategie voor het Arctische gebied. Die gaat over geopolitiek, klimaatverandering en economie: nu het ijs smelt, kan Groenland niet alleen zijn grondstoffen eenvoudiger delven, die kunnen ook makkelijker vervoerd worden met nieuwe vaarroutes. Azië komt dichterbij.
Het woordgebruik in deze strategie is volgens betrokkenen tekenend: de EU spreekt niet meer over ‘het verre noorden’ maar over de ‘noordelijke buren’. Groenland is niet langer ver weg.
‘Groenland heeft de EU nodig en de EU Groenland’, concludeert premier Nielsen maandag na afloop van het bezoek. ‘Het Arctische gebied is de plek geworden waar de tectonische platen van geopolitiek botsen. Wat hier gebeurt raakt ons direct’, besluit Von der Leyen. ‘We delen een gezamenlijke toekomst. En die begint vandaag.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant