De aandacht groeit voor 'gekke' groenten en fruit en de enorme overschotten waarmee telers kampen. De misvormde soorten horen steeds vaker bij de oogst, die door klimaatverandering grilliger wordt. Toch tellen in de supermarkten nog steeds alleen de rechte, perfecte exemplaren mee.
Afwijkende groenten liggen bij ecowinkels en op de markt, maar vooral op de composthoop. Acties om landbouwproducten met een ander uiterlijk aan de man te brengen draaien om bewustwording. Concrete acties om ze in de supermarkt toe te laten zijn er niet.
De Universiteit Wageningen doet momenteel onderzoek naar de omvang, maar de inschatting van antiverspillingsorganisatie No Waste Army is dat zo'n 15 procent van alles wat in Nederland wordt geteeld het erf nooit verlaat. En een derde consumeren we niet, vertelt Thibaud van der Steen, die het antiverspillingsleger leidt. En dat terwijl er zoveel water, energie, grondstoffen en menselijke arbeid in zit.
Van der Steen ziet telers met tienduizenden kilo's geoogste groenten en fruit achterblijven die niet voldoen aan de strenge supermarktstandaarden. Verbijsterende hoeveelheden halen de supermarkten niet eens, laat staan de verspilling die volgt in de winkel zelf en in je eigen groentela. Volgens Van der Steen kun je jaarlijks een rij vrachtwagens van Utrecht tot Barcelona vullen met alle verspilling.
Het verspillingsprobleem is bekend en staat op nationale en Europese agenda's. Het ministerie van Landbouw wil voedselverspilling in 2030 met 50 procent terugbrengen ten opzichte van 2015. Over landbouwproducten die er 'anders' uitzien wordt niet afgesproken.
Voor alle verse groenten en fruit geldt de Europese algemene handelsnorm. Die schrijven voor dat het product van "gebruikelijke handelskwaliteit" moet zijn. Voor tien producten met veel internationale handel - denk aan sla, aardbeien en tomaten - gelden wél specifieke EU-regels over vorm en formaat.
Bij zulke grote handelsvolumes voorkomt een gemeenschappelijke norm discussie tussen landen over wat goede kwaliteit precies betekent. Voor alle andere groenten en fruit bepaalt inmiddels alleen de markt hoe recht of krom iets mag zijn. Een kromme wortel haalt het schap dus niet door de eisen van supermarkten en ketens. Hoeveel er precies verloren gaat in deze specifieke schakel in de keten wordt niet gemonitord.
No Waste Army opent deze week 'De Kromste Supermarkt' op Utrecht Centraal: een winkel vol afgekeurde verse, goede producten. Verder heeft Jumbo een verspillingsschap en Lidl een groentas met afdankers. Verandert er dan niks?
Niet echt, zegt Van der Steen. "Al 3,5 jaar laten we zien dat de consument best gekke groenten wil. Deze maand leveren we boxen met 'wonky' groenten aan 35.000 gezinnen. Wij zijn een leuke club, we hebben vorig jaar zo'n twee miljoen kilo gered en dat klinkt veel. Maar Albert Heijn voedt 7,5 miljoen monden per dag. Dat zijn de grote jongens."
Supermarkten werken efficiënt. Vier peren van gelijke grootte moeten in een schaaltje van vier stuks passen. Dat maakt een kilo. Maar een iets kleiner peertje - en daar zijn er na deze hete zomer een hoop van - past daar niet in en wordt weggegooid. Van der Steen: "Er is wil en bereidheid, maar supermarkten zijn mammoettankers die geen millimeter kunnen verschuiven in de race naar efficiëntie. Hun marges zijn al dun, en niemand durft."
Brancheorganisatie Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) bevestigt dat efficiëntie een grote rol speelt. "Van nette producten passen er meer in een doos, op een pallet en in een vrachtwagen. Bij afwijkende vormen kan er meer 'lucht' worden vervoerd. Een minder efficiënte logistiek kan ook gevolgen hebben voor de CO2-footprint."
Ook de marktsituatie speelt een rol, laat de organisatie weten. "De vraag is waarom je afwijkende producten in het schap zou leggen als er voldoende aanbod is van niet-afwijkende producten."
Het is ook niet zo dat alle groenten automatisch worden verspild, zegt het CBL. "Afwijkende producten en producten uit lagere kwaliteitsklassen kunnen worden gebruikt voor bijvoorbeeld groentepakketten of worden afgezet naar catering of conserven."
Van der Steen vindt het soms stuitend hoe supermarkten zich verdedigen met het oog op de enorme hoeveelheden waarmee ze te maken hebben. "Als een supermarkt vertelt spinazie te hebben ingekocht met hagelschade is dat heel mooi, maar ook ontzettend weinig."
Albert Heijn laat weten echt wel open te staan voor verruiming van de specificaties. Onlangs lag een partij broccoli in het schap die door hitte en droogte een lichtpaarse verkleuring had, vertelt een woordvoerder.
Jumbo kent het probleem, maar vindt ook dat wij als maatschappij moeten veranderen. "Als we eisen verruimen, laten klanten het product liggen. Dan moeten we het alsnog weggooien. We maken vooraf afspraken met onze telers over hoeveelheid, kwaliteit en prijs. We kunnen niet zomaar een teler met een overschot van vier ton erbij nemen."
Komende week wil de eerste 'kromme' supermarkt op Utrecht Centraal een week lang laten zien dat de consument graag een klein peertje of tweebenig worteltje koopt. Van der Steen: "We hopen dat ook de manager van de AH to Go ertegenover even komt kijken en denkt: oké, dit is leuk, we werken mee."
Source: Nu.nl algemeen