Bondskanselier Friedrich Merz (CDU) is ‘diep geschokt’ door de monsterzege van de extreemrechtse AfD in de deelstaat Saksen-Anhalt. De premier van Saksen Michael Kretschmer sprak maandag van een ‘ongeluk van de geschiedenis’ en SPD-kopstuk Bärbel Bas wijt de nederlaag aan Merz’ ‘foute retoriek’.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij correspondent in Oost-Europa en Zuidoost-Azië.
Bas, minister van Arbeid en Sociale Zaken in het kabinet van Merz, was niet de enige die wees op de rol van de CDU-leider en bondskanselier. De CDU had juist voor de verkiezingen manhaftig laten weten dat zij de AfD bij de verkiezingen zou gaan halveren, maar het omgekeerde gebeurde: de CDU zelf werd meer dan gehalveerd. Merz’ partij bleef steken op 15 zetels, 25 minder dan bij de vorige verkiezingen in Saksen-Anhalt.
Merz toonde zich maandag strijdbaar. De AfD had de verkiezingen niet gewonnen, maar had de winst gegrepen, zei de kanselier. ‘Bij ons wordt de macht gegeven, niet gegrepen.’ Hij hekelde het vijanddenken van de AfD. ‘De minderheid is niet de vijand van de meerderheid’, maar deze krachtige oneliners konden de kritiek niet verhullen dat juist Merz’ enorme impopulariteit had bijgedragen aan de ineenstorting van de CDU.
Zijn manier van optreden, en zijn manier van spreken werden gisteren gehekeld. Minister Bas viel hem gisteren publiekelijk af. Merz, zo zei hij, gebruikt de verkeerde toon, een toon die mensen bang maakt. ‘Als mensen te horen krijgen dat ze meer en langer moeten werken en dat de tijden fundamenteel harder worden, leidt dat tot onzekerheid en wantrouwen. Deze retoriek helpt niet. Integendeel: ze is zelfs schadelijk.’ De verkiezingsuitslag zou daarvan een weerslag zijn geweest, aldus het SPD-kopstuk.
Even zag het er zondagnacht naar uit dat de AfD helemaal op eigen kracht de meerderheid zou krijgen, en dat de populistisch-linkse Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) onder de kiesdrempel van 5 procent zou blijven steken. In dat geval zou de AfD er 2 restzetels hebben bijgekregen, wat een absolute meerderheid voor de extreemrechtse partij binnen bereik had gebracht. Maar een paar tienden van procenten beslisten anders, en dat bij een recordopkomst van 77,8 procent.
De BSW kreeg uiteindelijk 5,3 procent van de stemmen. Daarmee is die partij nu ineens een belangrijke speler gworden in het coalitiespel. Met vijf zetels in het deelstaatparlement zou het een ‘kingmaker’ kunnen worden.
Alle partijen rekenden zich gisteren suf om te zien wat voor hen nog mogelijk was. Veel is dat niet. De regerende CDU (15 zetels), SDP (8 zetels), die Grünen (8 zetels) en Die Linke (8 zetels) samen zouden een coalitie van 39 zetels kunnen vormen. Dat is evenveel als de AfD in haar eentje heeft, maar nog altijd te weinig voor een meerderheid. En daar komt dan de BSW in beeld.
CDU, SPD en Die Grünen hebben bij voorbaat laten weten elke samenwerking met de AfD af te wijzen. Die Grünen zeiden ‘te zullen vechten voor elke optie’ om een regering zonder de AfD te construeren. CDU-lijsttrekker Sven Schulze kondigde aan dat zijn partij, als reactie op de eclatante nederlaag, tot de oppositiebanken zal toetreden.
Landelijk SPD-leider Lars Klingbeil stelde dat ‘het politieke midden’ moet weigeren met de AfD te praten. Toch zette de lijsttrekker van de SPD in Saksen-Anhalt, Armin Willingmann, de deur op een heel kleine kier. Willingmann zei wel iets te zien in het voorstel van de Bündnis Sahra Wagenknecht om geen AfP’er maar een partijloze premier aan te stellen. Willingmann ziet daarin een opening voor zijn partij: dit ‘model-Wagenknecht’ zou weliswaar ‘niet zijn eerste keus’ zijn maar, als het niet anders kan, mag het ‘niet worden afgewezen’.
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant