Ongeveer 1 op de 100 Nederlanders heeft last gehad van traumaklachten die een direct gevolg zijn van de coronapandemie. Die conclusie trekt sociaal wetenschapper Anouk van Duinkerken in het proefschrift waarop ze vorige week is gepromoveerd aan de Rijksuniversiteit Groningen.
Volgens Van Duinkerken kampten deze Nederlanders waarschijnlijk met een posttraumatische stressstoornis (PTSS). Die aandoening kan ontstaan na een heftige, (levens)bedreigende gebeurtenis. Daar schaart ze niet alleen ervaringen onder als een opname op de intensive care of het overlijden van een dierbare, maar ook extreme angst voor een infectie. Symptomen van PTSS zijn onder andere nachtmerries, vermijding van herinneringen aan het trauma en angstklachten.
In coronatijd kregen veel mensen te maken met potentieel traumatische gebeurtenissen. Je werd ernstig ziek, of het overkwam een van je naasten. Ouderen in verzorgingstehuizen mochten geen bezoek ontvangen. Dierbaren stierven. Op de ic hebben familieleden soms afscheid moeten nemen terwijl ze van top tot teen verpakt waren in beschermende kleding. Op begrafenissen mocht maar een klein aantal rouwenden aanwezig zijn.
In haar onderzoek analyseerde van Duinkerken grootschalige enquêtes door de GGD, het RIVM en het CBS uit 2022. In totaal deden 365 duizend mensen daaraan mee. Hieruit bleek dat 2,4 procent van de Nederlandse bevolking last had van traumaklachten, waarvan de helft direct gelinkt is aan het coronavirus.
Hoe liepen mensen PTSS op tijdens de pandemie?
‘De omstandigheden tijdens de pandemie waren uitzonderlijk. Al aan het begin waarschuwden wetenschappers dat er tsunami’s van trauma zouden komen. Toen leek dat nog ongenuanceerd, maar het bleek wel deels terecht: veel mensen hebben ingrijpende dingen meegemaakt. Een klein deel daarvan hield er PTSS-klachten aan over.
‘Uit onze studies blijkt dat een ziekenhuisopname kan leiden tot PTSS-klachten, maar dat ook mensen die niet zelf in levensgevaar zijn geweest het kunnen ontwikkelen. Verstoorde rouw is een belangrijke oorzaak. Gebrek aan contact met je familie en niet goed afscheid kunnen nemen van dierbaren heeft mensen wel gevormd.
‘Soms is alleen de angst voor een infectie al genoeg: een kleine groep maakte zich vanwege een kwetsbare gezondheid voortdurend grote zorgen. Mensen hadden nachtmerries, waarbij ze de infectie opliepen en stierven.’
In uw proefschrift heeft u het over ‘waarschijnlijke PTSS’. Waarom?
‘Ik ben geen psycholoog of psychiater, dus ik kan geen diagnose stellen. Maar wanneer iemand voldoet aan de criteria die gelden voor de diagnose PTSS, kun je aannemen dat die het waarschijnlijk ook heeft.’
Normaliter spreken psychologen van PTSS wanneer iemand ernstig letsel, levensgevaar of seksueel geweld meemaakt.
‘Dat klopt, en dat is ook de kritiek die op onze onderzoeken klinkt. Andere wetenschappers vragen zich af: ‘Gaat dit nog wel over trauma, of is dit iets anders?’ Maar wij hebben gekeken of er een verschil is in de symptomen en hoe die zich uiten, en dat zien we niet. Waarom zou het dan iets anders zijn dan PTSS?’
Vindt u dat meer mensen naar de GGZ hadden gemoeten?
‘Nee, dat denk ik niet. Als je even een dip hebt, heb je niet gelijk een behandeling of antidepressiva nodig. De meeste mensen zijn veerkrachtig. Maar als je serieuze PTSS-klachten hebt, kun je ervoor kiezen hulp te zoeken. Er bestaan heel goede behandelingen voor.
‘We zien dat veel mensen die traumaklachten ontwikkelden tijdens de pandemie al kwetsbaar waren op andere vlakken, bijvoorbeeld door eenzaamheid of financiële stress. Ik denk dat je deze mensen het beste kan helpen door dat aan te pakken.’
Bij de parlementaire verhoren over de coronatijd staat ook mentale gezondheid op de agenda. Vindt u dat de overheid voldoende gedaan heeft om mensen met PTSS op te vangen?
‘Het ongenuanceerde antwoord is nee. Er moesten natuurlijk keuzes gemaakt worden met weinig informatie, maar ik denk wel dat de mentale gevolgen van de pandemie daarbij onderschat zijn. Er was te veel focus op het ziek worden, de besmettingscijfers.
‘Uit ons onderzoek blijkt dat het mis ging bij een hoop mensen omdat er zo geknipt werd in sociale banden. Mensen vertelden ons vaak dat ze vrienden en familie misten voor de verwerking van heftige gebeurtenissen. Als je alleen maar thuis op de bank zit, kun je nergens anders meer aan denken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant