Een verbod op het gebruik van sociale media voor kinderen is volwassen paniekpolitiek, betoogde Kim Schuurman. Beter is om ze verantwoord digitaal op te voeden. Volkskrant-lezers reageren.
Beste Kim Schuurman, u vergelijkt sociale media met een onveilige speeltuin: die sluiten we niet voor kinderen, maar maken we veiliger. Vervolgens noemt u echter zelf dat sociale media helemaal niet voor jongeren zijn gebouwd, maar juist zijn ontworpen om aandacht vast te houden, afhankelijkheid te creëren en data te verzamelen. Dan klopt de metafoor dus niet.
Joshua van der Meer, Zwolle
Los van de voor- en nadelen van sociale media, de argumentatie van Kim Schuurman komt ietwat wankel over. Kim ziet weinig heil in het plaatsen van een hek rond een speeltuin. Sociale media lijken mij beter te vergelijken met een soms letterlijk levensbedreigende jungle dan een speeltuin.
Dan de bevinding dat het uitblazen van kaarsjes op een verjaardagtaart geen digitale weerbaarheid met zich meebrengt. Leeftijd is een bijna universele indicatie voor de ontwikkeling van een individu en van toepassing op legio maatschappelijke rechten en plichten, inclusief de bescherming van kinderen. Het verwerpen van deze maatstaf kon weleens verstrekkende, ongewenste gevolgen hebben. Ik wens deze promovendus succes met de onderbouwing en verdediging van haar dissertatie.
Sociale media zijn geen speeltuin, maar eerder een casino of een slijterij. En die proberen we (hopelijk) ook niet kindvriendelijker te maken, zodat kinderen er toch naar binnen kunnen.
P. Jellema, Drachten
Kim Schuurman is van mening dat je kinderen niet moet verbieden vóór hun 16de op sociale media te gaan. Zij gebruikt daarvoor argumenten die op zijn minst discutabel zijn. Een paar voorbeelden:
Een leeftijdsgrens slaat volgens Kim nergens op, omdat kinderen een dag ná die grens niet opeens volwassen genoeg zijn om keuzes te maken. Kim gaat voorbij aan het feit dat we als samenleving leeftijdsgrenzen hebben ingevoerd voor onder meer het gebruik van alcohol, autorijden, handelingsbevoegdheid etc. Dat zou je in haar visie dan ook allemaal ter discussie moeten stellen.
Er wordt een onderzoek aangehaald van Terre des Hommes waarin haar visie zou worden onderbouwd. Dat was een raar onderzoek. Een grote groep kinderen van 13 tot 15 jaar is gevraagd wanneer ze zichzelf rijp achten voor sociale media. Antwoord: ‘13 tot 15 jaar en zelfs een jaartje eerder.’ Was leuk geweest als de onderzoeksgroep was gevormd door kinderen van 8 tot 15 jaar. Benieuwd wat dan het antwoord was geweest. Waarschijnlijk: ‘8 tot 15 jaar en zelfs een jaartje eerder.’
Schuurman vindt dat kinderen recht hebben op informatie. En die halen ze dus van sociale media, volgens haar. Terwijl inmiddels vaststaat dat juist uit sociale media geen enkele informatie te halen valt, alleen desinformatie. En vergeet niet de aantrekkingskracht van influencers, die het bijvoorbeeld voor elkaar kregen om meisjes van 10 jaar elke dag een uur met make-up bezig te laten zijn.
Tot slot vergelijkt ze sociale media met een speeltuin. Als je maar genoeg rubberen tegels neerlegt en de klimrekken niet te hoog maakt, is alles veilig. Maar speeltuinen hebben een heel andere functie. Kinderen spelen in speeltuinen om hun energie kwijt te raken en hun spieren te sterken. Vrijwel alle jonge dieren doen zoiets, maar dat ebt weg als ze volwassen zijn. Zo niet met sociale media: steeds meer volwassenen zitten er ook al uren op, kunnen niet meer lezen en al helemaal hun aandacht nergens meer lang bij vasthouden. Is dat wat we willen?
Ruud Gubbels, Utrecht
Kim Schuurman vindt een verbod op sociale media voor jongeren volwassen paniekpolitiek. Schuurman verwijst naar het kinderrechtenperspectief en naar onderzoek waarbij adolescenten zelf aangeven 12 of 13 jaar een passende startleeftijd voor sociale media te vinden. Wat een kullebul! Als ik mijn kinderen vraag wat ze voortaan dagelijks willen eten, is het een van de vijf P’s. Toen de leeftijdsgrens voor alcohol opschoof naar 18, waren jongeren mordicus tegen. Lang was ook daar het argument: ‘Anders leren ze er niet mee omgaan.’
Inmiddels weten we: hoe jonger, hoe gevoeliger het brein voor het ontwikkelen van verslavingen zoals roken, drinken, drugs, online gokken en sociale media. Het brein van adolescenten is bovendien extra gevoelig voor sociale beloning: precies het verdienmodel van sociale media, die legers psychologen in dienst hebben om ons te manipuleren zoveel mogelijk tijd online door te brengen.
Het gaat niet goed met onze jeugd: één op de zeven heeft jeugdhulp nodig, ze hebben minder vrienden, zijn somberder en (sociaal) angstiger. Sociale media spelen daar een (hoofd)rol in. Onze jongeren verdienen onze bescherming daartegen. Gelukkig sluiten steeds meer ouders zich aan bij Smartphonevrij opgroeien. Nu de politiek nog en Schuurman.
Mandy van Valkenburg, Leiden
Geachte mevrouw Schuurman, met enige verbazing las ik uw opiniestuk, waarin u stelt dat een socialemediaverbod gelijk staat aan volwassen paniekpolitiek. Uw vergelijking van sociale media met een speeltuin vind ik als ouder misleidend en zelfs wat gevaarlijk. Een speeltuin is overzichtelijk, wordt gekeurd en is bedoeld om kinderen veilig te laten spelen. Sociale media zijn commerciële omgevingen die bewust zo worden ontworpen dat kinderen blijven kijken, scrollen en terugkomen. Als een speeltuin structureel onveilig is, sluiten we die bovendien totdat de beheerder de gebreken heeft verholpen.
U benadrukt terecht dat jongeren recht hebben op informatie, ontwikkeling en inspraak. Maar daaruit volgt geen recht op onbeperkte toegang tot TikTok, Instagram of Snapchat. Jongeren horen bij de digitale samenleving, maar deze commerciële platforms zijn niet hetzelfde als de digitale samenleving. Het recht om gehoord te worden betekent evenmin dat een 12-jarige zelfstandig kan beoordelen tegen welke algoritmen, groepsdruk, sociale vergelijking en verslavende mechanismen hij of zij al bestand is.
Ook uw verwijzing naar jongeren die 12 à 13 jaar een geschikte beginleeftijd vinden, overtuigt mij niet. Hun mening moet serieus worden genomen, maar zij zijn als bestaande gebruikers niet automatisch de beste onafhankelijke beoordelaars van een product dat juist is ontworpen om gewenning en afhankelijkheid te creëren. Opvallend is bovendien dat oudere en kwetsbaardere jongeren in het aangehaalde onderzoek relatief vaker voor een latere grens kiezen.
U stelt verder dat digitale weerbaarheid niet plotseling op de 16de verjaardag ontstaat. Dat klopt, maar digitale geletterdheid ontstaat ook niet vanzelf door sociale media te gebruiken. Daarvoor zijn onderwijs, begeleiding en veilige, begrensde oefenomgevingen nodig.
U heeft gelijk dat een leeftijdsgrens alleen onvoldoende is, dat platforms veel strenger moeten worden gereguleerd en dat leeftijdscontrole privacyrisico’s kan veroorzaken. Maar daarmee toont u aan dat een verbod zorgvuldig moet worden vormgegeven en niet volstaat als enige maatregel – niet dat het ‘volwassen paniekpolitiek’ is. Grenzen stellen zolang bedrijven verdienen aan de kwetsbaarheid van kinderen lijkt mij juist volwassen verantwoordelijkheid.
Maarten van Zuilichem, Eindhoven
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Source: Volkskrant