EU-landen moeten bij het verlenen van overheidsopdrachten niet langer enkel naar de laagste prijs kijken. Andere aspecten als de mogelijke impact van een project op het milieu, de arbeidsomstandigheden en de voorkeur voor Europese bedrijven moeten een belangrijkere rol krijgen.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Europese, nationale en regionale overheden investeren jaarlijks 2.600 miljard euro in zaken als wegen, telecomkabels, scholen en zorg, alles bij elkaar goed voor 15 procent van het bruto nationaal product van de EU. Het merendeel van deze investeringen moet openbaar worden aanbesteed. Volgens de Commissie gebeurt dit echter niet efficiënt en niet strategisch.
‘Europees overheidsgeld zou hier banen moeten scheppen en niet de orderboeken van onze buitenlandse concurrenten vullen’, zei commissaris Stéphane Séjourné (Welvaart en Industriële Strategie) woensdag bij de presentatie van het Commissievoorstel. Eerder uitte ook de Europese Rekenkamer al harde kritiek op de manier waarop overheden belastinggeld uitgeven.
Nu ligt de focus volgens de Commissie te veel op het prijspeil: de goedkoopste bieder wint het contract. Daarmee gaan die miljarden deels verloren voor andere politieke doelen die de EU heeft. De Commissie introduceert daarom een ‘prijs-kwaliteit’-standaard die overheden verplicht ook andere eisen te stellen bij het gunnen van de aanbesteding.
Milieueisen zouden een rol moeten spelen, zoals het gebruik van schone energie en het hergebruik van materiaal. Overheden mogen ook sociale eisen stellen, zoals goede arbeidsomstandigheden en correcte lonen. Kiest een gemeente, provincie of land toch louter op prijs, dan moet de overheid dat verantwoorden.
De Commissie wil ook dat bij aanbestedingen – vooral in infrastructuur – meer wordt gelet op de veiligheid van de EU. Er mogen bij de keuze van de uitvoerder eisen worden gesteld aan de kans op cyberaanvallen, spionage, bemoeizucht en inmenging door buitenlandse bedrijven en aan de afhankelijkheid van niet-Europese leveranciers.
Zonder het expliciet te zeggen wil de Commissie hiermee een dam opwerpen tegen de invloed van China en Chinese bedrijven. Overheden mogen ook buitenlandse bedrijven weren als die landen hun markten afschermen voor Europese bedrijven. Ook dit is vooral tegen China gericht.
De voormalige Italiaanse premiers Mario Draghi en Enrico Letta pleitten in 2024 in hun veelbesproken rapporten eveneens voor een strategischer inzet van de overheidsinvesteringen. Volgens beide Italianen moeten de aanbestedingen ook eenvoudiger worden.
Séjourné geeft daar gehoor aan. De huidige Europese regels voor overheidsopdrachten beslaan 900 pagina’s, ondergebracht in twee richtlijnen, één verordening en talloze andere wetten. Daarvan blijft nu één verordening van 200 pagina’s over die strakker is voor de EU-landen. Bedrijven en overheden besparen daarmee volgens de Commissie jaarlijks 650 miljoen euro aan administratiekosten.
Alle Europese aanbestedingen komen in het Commissieplan beschikbaar op één platform, de Digitale Marktplaats, waardoor bedrijven makkelijker kunnen meedingen. Ondernemingen hoeven zich op dit platform maar één keer aan te melden in plaats van in elk EU-land apart. De Commissie hoopt hiermee ook fraude en vriendjespolitiek bij overheidsopdrachten terug te dringen.
Ondanks de nieuwe kwaliteitsvereisten denkt Séjourné niet dat overheden straks duurder uit zijn. Meer concurrentie en minder lastendruk drukken de prijs voor opdrachten weer.
Nu zijn de EU-landen en het Europees Parlement aan zet, zij moeten het Commissievoorstel al dan niet aangepast goedkeuren. De Europese vakbonden en de koepel voor grote bedrijven verwelkomden woensdag het voorstel.
In 2014 hervormde de EU al eens de richtlijnen voor overheidsopdrachten. Een kleine tien later concludeerde de Europese Rekenkamer dat dit was mislukt. ‘Een verloren decennium’, aldus de Rekenkamer destijds. In 2021 was bij 42 procent van de aanbestedingen slechts één bedrijf in de race. Nog eens 16 procent van de opdrachten werd onderhands verleend, dus zonder open concurrentie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant