De Volkskrant wil terecht dat een mens tot de lezer spreekt. Maar dan moet zij er ook voor zorgen dat een mens vaststelt wie er spreekt, betoogt Peter Muller.
Vorige week werd een opinieartikel van mij door een nieuwsmedium afgewezen. Dat kan gebeuren. Maar nadat ik een stuk van de Ombudsvrouw van de Volkskrant had gelezen over AI-gebruik bij ingezonden opiniestukken, bekeek ik de afwijzing opeens in een ander licht.
Zou het betreffende nieuwsmedium mijn bijdrage door AI-detectiesoftware hebben gehaald?
Ik nam de proef op de som en haalde mijn tekst door Pangram, de Rolls-Royce van de AI-detectietools. Een zucht van verlichting: ‘slechts’ 22 procent AI werd gedetecteerd. De boosdoener was een alinea aan het einde, waaraan AI inderdaad een grote bijdrage had geleverd.
Over de auteur
Peter Muller is partner bij het bureau Fountainhead Consulting.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Volgende vraag: kon ik die alinea minder AI-achtig maken, anders dan door hem helemaal zelf te schrijven? Ik pakte er een tool bij om de gewraakte passage te ‘humanizen’. Alles wat er lekker puntig aan was, werd onverbiddelijk ver-B1’t. Veel hielp het niet. Na vervanging van de AI-alinea door de gehumaniseerde versie daalde de score van 22 procent naar 21 procent.
Een hele procent. Tel uit je winst.
De Volkskrant hanteert naar eigen zeggen een streng protocol. AI mag worden gebruikt voor onderzoek, transcriptie, vertaling en controle van spelling en stijl. Maar een opiniestuk mag niet met generatieve AI zijn geschreven. ‘Lezers verwachten dat een mens tot hen spreekt en niet een machine’, schrijft de Ombudsvrouw. Om het protocol te handhaven gebruikt de opinieredactie tegenwoordig Pangram. Bij een score van minder dan 50 procent gaat zij met de auteur in gesprek. Boven de 50 procent is het stuk afgeschreven.
Maar daar begint het probleem.
De Ombudsvrouw erkent namelijk zelf dat Pangram moeite heeft met hybride teksten. De software kan niet goed onderscheiden of AI een menselijke tekst licht heeft geredigeerd of vrijwel helemaal heeft geschreven. Ook zou Pangram minder betrouwbaar zijn bij Nederlandse dan bij Engelse teksten. Conclusie van de opinieredactie is dan ook dat de score aanleiding moet zijn voor een gesprek en niet voor een veroordeling. Behalve dus bij 51 procent. Dan is het gesprek kennelijk voorbij.
Dat de Volkskrant beducht is voor AI-proza is begrijpelijk. Iedereen die weleens een tekst, website of logo met AI heeft gemaakt, kent het resultaat: keurig, gepolijst en nét niet wat je zocht. Sociale media staan inmiddels bol van waarschuwingen voor AI-slop en van recepten om clichés, mooischrijverij en overmatige uitleg te bestrijden.
Ook onderzoek wijst op dit risico. In een experiment uit 2024 schreven ongeveer driehonderd deelnemers korte verhalen, met of zonder ideeën van AI. Zeshonderd lezers beoordeelden de verhalen die met AI-hulp waren gemaakt gemiddeld als creatiever, beter geschreven en plezieriger om te lezen. Nadeel: de verhalen gingen meer op elkaar lijken.
AI kan een afzonderlijke tekst dus verbeteren en tegelijk alle teksten bij elkaar tot eenheidsworst maken. Precies het hagelwitte facinggebit waar de Ombudsvrouw voor waarschuwt. Maar kwaliteit en auteurschap zijn twee verschillende zaken. Een slechte menselijke tekst blijft menselijk. Een goede tekst houdt niet op menselijk te zijn omdat een taalmodel een kromme zin heeft rechtgezet.
De inzet van AI vormt een continuüm. Aan het ene uiteinde staat controle van spelling en grammatica. Daarna volgen het aanscherpen van afzonderlijke zinnen en het compleet herschrijven van het door een mens opgestelde concept. Aan het andere uiteinde heeft AI zowel het standpunt als de argumentatie en de formulering bepaald.
Huidige AI-detectietools zijn niet in staat op dat continuüm aan te wijzen welke rol AI heeft gespeeld. Stel dat de mening, metafoor en observatie van mij zijn en grotendeels ook door mij zijn verwoord, maar dat ik AI heb gebruikt voor de eindredactie; dan is het best pijnlijk als de parels van mijn geest door een computer als computerwerk worden bestempeld.
Redactioneel beleid zou dat moeten meewegen. Belangrijk is dat de auteur zelf verantwoordelijk is voor de claim, de centrale redenering en de voorbeelden. De inhoudelijke eigenheid en menselijke bijdrage moeten altijd door een mens worden vastgesteld en zouden zwaarder moeten wegen dan het oordeel van een AI-detector.
De Volkskrant wil terecht dat een mens tot de lezer spreekt. Maar dan moet zij er ook voor zorgen dat een mens vaststelt wie er spreekt.
Het onderzoek van AI Report waaruit blijkt dat bij de Nederlandse kranten een aanzienlijk deel van de opinieartikelen door AI is geschreven, is bij de Volkskrant hard aangekomen. De krant stelt dat opinieartikelen door AI geschreven voortaan mogelijk geweerd kunnen worden door alle ingezonden opinieartikelen door een AI-detector te halen.
Dat werkt niet. Als ik aan AI vraag een lezersbrief te schrijven in de stijl van Volkskrant-lezer Jan Rob Dijkstra waarin aangetoond wordt dat de winst van de AfD en de heropleving van het fascisme een gevolg zijn van het presidentschap van Donald Trump, staat die brief binnen 30 seconden op mijn beeldscherm. Met behulp van een AI-detector kan ik de brief in vijf minuten zo aanpassen dat elke AI-detector zal stellen dat de brief met 100 procent zekerheid door een mens is geschreven.
Voor mij frustrerend, omdat de brief beter zal zijn dan alles wat ik zelf ooit heb ingestuurd. En voor de kranten frustrerend, omdat ze machteloos staan tegenover lezers die AI misbruiken om de krant te halen.
Jan Rob Dijkstra, Winsum
Het interview met Wiel Kusters, schrijver van een boek over de mijnen en mijnwerkers in Limburg, begint in de schaduw op een terras in Maastricht. Het eindigt met Kusters die de zon inloopt.
Mooi. Dat kan AI dus niet…
Bert Vanderveen, Enschede
Ik begin me te storen aan het ontzag voor AI. Het is niets meer dan een luchtballon die je zo lek prikt. Als data ons leven gaan bepalen verliezen we menselijkheid, niet alleen intelligentie of onze woordenschat en taalvaardigheid.
Ik zie uit, dat is echt ook het enige, naar een model binnen AI dat AI ontmaskert. Noem die software gerust: MENS.
John den Besten, Zuid-Beijerland
Het is enigszins geruststellend om in het artikel van Ombudsvrouw Loes Reijmer te lezen dat de Volkskrant het gebruik van generatieve AI voor het schrijven van artikelen niet toestaat.
Maar waarom staat de Volkskrant wél AI toe om ‘onderzoek te doen’? Immers: AI ‘doet’ helemaal geen ‘onderzoek’. Dat kan AI helemaal niet. AI kan niets anders dan, aan de hand van een prompt, bepaalde tekstflarden van internet te plukken en die op onnavolgbare wijze achter elkaar te plakken. Tal van onderzoeken hebben aangetoond dat in dit soort teksten de grootste onzin als feit wordt gepresenteerd.
Als de Volkskrant van mening is dat teksten die op deze manier zijn gegenereerd als het resultaat van ‘onderzoek’ gepubliceerd kunnen worden, ook als dat bij monde van een opiniestukschrijver gebeurt, moet de waarschuwing ‘door AI gegenereerd’ er ook eerlijk bij vermeld worden.
Noëlle Dersjant, Rijswijk
Het probleem dat in de krant geplaatste opiniestukjes door of met behulp van chatbots geschreven zijn, gaat aangepakt worden met Pangram. Dat is kennelijk een soort AI-chatbotdetecteur. Is dat niet een tikkeltje absurd, met AI controleren of er AI gebruikt is?
Chatbots leveren teksten die gebaseerd zijn op teksten die door mensen zijn geschreven en die op grond van een prompt uit de enorme database worden gevist en kunstig aan elkaar worden geplakt. Hoe zou zo’n detectietool verschil kunnen zien tussen mensenteksten en machinaal geproduceerde collages van mensenteksten of domweg gereproduceerde mensenteksten?
Het zou interessanter zijn als Pangram zijn detectievermogen zou inzetten om ons te informeren waar de chatbottekst zijn zinnen en fragmenten vandaan heeft gehaald. Een brondetector, dat zou pas nuttig zijn. Voor de oorspronkelijke auteurs én voor controle op de mate van feitelijkheid van de informatie.
Dolf Hartveldt, Scheveningen
Tip: plaats alleen nog handgeschreven brieven in de opinierubriek. De tijd die het kost om de door AI-gegenereerde brief over te schrijven, geeft de schrijver hopelijk genoeg ruimte voor reflectie op de eigen stompzinnigheid.
Esther van der Zwet, Roelofarendsveen
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant