Het aantal vrouwen dat rookt of drinkt tijdens de zwangerschap is de afgelopen tien jaar flink gedaald. Toch stoppen veel van hen eigenlijk te laat, waardoor hun ongeboren kind risico loopt op schade.
is wetenschapsredacteur van de Volkskrant en schrijft over gezondheid.
Dat blijkt uit onderzoek van het Trimbos-instituut, dat donderdag is gepubliceerd. Bijna 1.600 jonge moeders vulden op het consultatiebureau een vragenlijst in. Daaruit blijkt dat bijna 6 procent van alle zwangere vrouwen rookt of vapet en dat een kleine 2 procent drinkt. Dat is een flinke afname vergeleken met tien jaar eerder: het aantal rokende zwangeren is met een derde gedaald, het aantal drinkers zelfs met twee derde.
De keerzijde is dat een grote groep vrouwen voor de zwangerschap alcohol of tabak blijft gebruiken. Een op de acht vrouwen rookt of vapet in de vier weken voor de bevruchting, bijna de helft drinkt. Zodra zij weten dat ze zwanger zijn, stoppen acht op de tien vrouwen met roken of vapen en besluiten ze bijna allemaal om alcohol te laten staan. Maar dan zijn ze al te laat, zegt hoogleraar sociale verloskunde Eric Steegers (Erasmus MC), niet betrokken bij het onderzoek. ‘Vrouwen weten immers niet precies wanneer ze zwanger raken. Op het moment dat ze dat ontdekken, zijn ze al weken, soms langer onderweg en is hun kind blootgesteld aan gifstoffen.’
‘Een embryo groeit minder goed als de moeder in de eerste maanden van de zwangerschap rookt of drinkt’, legt Steegers uit. ‘De stofwisseling wordt anders ingesteld en dat levert meer risico op gezondheidsklachten later in het leven. Als we die kinderen op 6-jarige leeftijd terugzien, zijn ze gemiddeld dikker en hebben ze een hogere bloeddruk en meer cholesterol.’
Steegers zegt te schrikken van de cijfers uit het rapport, vooral omdat een groot deel van de vrouwen zich niet herinnert tijdens de zwangerschap met een zorgverlener te hebben gesproken over stoppen met roken of drinken. Terwijl er effectieve ondersteuningsprogramma’s bestaan. ‘Wat een gemiste kans dat het ons niet lukt om vrouwen tijdig te informeren’, zegt hij.
De aanstaande vaders lijken bovendien over het hoofd te worden gezien. De Trimbos-onderzoekers voerden dit jaar voor het eerst gesprekken met een kleine groep partners van zwangere vrouwen, en geen van hen herinnerde zich dat een zorgverlener hen had aangesproken op hun rookgedrag.
Terwijl ook tweedehands rook nadelige effecten heeft op de gezondheid van het ongeboren kind, schrijven de onderzoekers. Zo geeft het een hoger risico op een miskraam en zwangerschapscomplicaties. Ruim de helft van de vrouwen die was gestopt met roken tijdens de zwangerschap valt na de bevalling bovendien terug als hun partner rookt, tegenover slechts 8 procent van de moeders met een niet-rokende partner.
De cijfers uit het Trimbos-onderzoek maken duidelijk dat de doelen die de overheid heeft gesteld nog niet zijn behaald. Temeer daar het gebruik van alcohol en tabak vermoedelijk iets hoger zal liggen dan door de vrouwen is gerapporteerd, zegt Steegers. De Gezondheidsraad adviseert al ruim twintig jaar om voor en tijdens de zwangerschap helemaal geen alcohol te drinken. Het Preventieakkoord stelde als doel dat in 2020 minder dan 5 procent van de zwangere vrouwen zou roken.
Nu zijn zorgverleners aan zet, vindt Steegers. ‘Iedereen die te maken heeft met jonge mensen moet de vraag stellen of ze het komend jaar misschien zwanger willen worden. Dat gebeurt nu niet serieus genoeg, terwijl bijna alle vrouwen in het jaar voor hun zwangerschap bijvoorbeeld wel een keer bij de huisarts komen. Als je rookgedrag wilt aanpakken, moet dat ver voor de zwangerschap gebeuren.’
Op consultatiebureaus zouden artsen in gesprek moeten gaan met ouders van wie het kind bijvoorbeeld te vroeg is geboren of te licht is, zegt hij. ‘Zodat ouders beseffen dat zij bij een tweede zwangerschap hun gedrag moeten veranderen. Ook dat gebeurt onvoldoende. Preventie lijdt altijd het eerste onder tijdgebrek, maar we moeten echt voorbij de vrijblijvendheid.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant