Tommy Wieringa is schrijver en columnist voor de Volkskrant.
Het was een griezelig-surreëel tafereel, het winderige strandterras met drie mensen rond een tafeltje die naar Hitlers beruchte Rede an das schaffende deutsche Volk keken op een laptop. Je kon met ze meekijken, het was een onlineprogramma van Ongehoord Nederland. Op het scherm stak Hitler een filippica af over de ontwortelde kliek die vandaag in Berlijn woont, morgen in Brussel of Londen, en die door het gewone, aan de aarde gebonden volk niet gevolgd kan worden – waarop iemand onder zijn gehoor luid ‘Juden!’ roept.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
‘Jaha’, zei de ON-presentatrice opgewekt toen het fragment was afgelopen, ‘en ik heb de volgende stelling hierbij: ‘De kosmopolitische elite staat noodgedwongen wezenlijk vijandig tegenover het gewone, gewortelde volk’.’ De kosmopolitische elite, het gewortelde volk – geen spoor van twijfel in haar stem, hier werden voldongen feiten gepresenteerd. Programmapunten.
Met de stelling waren ON-hoofdredacteur Joost Niemöller en sidekick Raisa Blommestijn het eigenlijk wel eens, antwoordden ze; Niemöller vond dat Hitler bepaalde dingen ‘gewoon heel goed zei’. Hij was het niet met alles eens, maar er waren bepaalde dingen van de Führer die hij ook vond. Zo grasduinde hij door het nazi-menu, Hitler à la carte. Hier werd het nazisme opgediend zonder hakenkruis en Hitler zonder Holocaust; zo begon op een zomerse dag Hitlers rehabilitatie bij de publieke omroep.
De uitzending is van belang omdat de Holocaust op dat moment ophoudt een funderend principe te zijn – met Hitler als materiaal voor een eens/oneens-stelling heeft het ‘dit nooit weer’ symbolisch afgedaan. Het taboe is eraf, de giftigste geloofsartikelen van het Derde Rijk klinken weer voluit. In Saksen-Anhalt behaalden de geparfumeerde fascisten van de AfD een meerderheid; auf Flügeln des Gesanges kan de partij dat later deze maand herhalen in Berlijn en Mecklenburg-Voor-Pommeren.
Het is een gevaarlijk moment in de tijd als de besten hun moed verliezen en de slechtsten hun schaamte, zoals de altijd wijze Hannah Arendt schreef. In Dover marcheren honderden gemaskerde mannen in het zwart door de straten, verenigd in een duister verbond tegen illegale migratie, zonder dat hun een strobreed in de weg wordt gelegd; het fascistische moment is werkelijk aangebroken.
In 1928 zag Joseph Roth Italiaanse fascisten marcheren op de muziek, gevolgd door een stoet meelopers ‘die geen overtuiging hebben maar wel een soort muzikaliteit in de benen’. Vijf jaar later, toen in Duitsland de rook van zijn verbrande boeken naar de hemel opsteeg, schreef hij vanuit exil dat het Europa van de geest had gecapituleerd voor de zwarte krachten: ‘Het capituleert uit zwakte, uit sloomheid, uit apathie, uit onbezonnenheid.’ (Citaten zijn afkomstig uit het volgende maand te verschijnen Hakenkruis in knoopsgat, een verzameling van Roths profetische stukken over de opkomst van het Europese fascisme, gekozen en vertaald door Els Snick.)
‘Nog nooit sinds er op de wereld gelogen wordt’, schreef hij in 1934, ‘had een leugenaar zoveel machtige luidsprekers tot zijn beschikking.’ Wat toen gold voor Goebbels’ propagandawerken, geldt nu honderdvoudig versterkt voor het digitale leugenuniversum, dat massaal de laagste instincten mobiliseert. Wie het hedendaagse fascisme nog beschouwt als divertissement op een beeldscherm, gepresenteerd als nieuwsfeitje onder de nieuwsfeitjes, vergist zich deerlijk. Het is er, het wil zich voluit laten gelden, en het heeft de machtigste luidsprekers ter wereld tot zijn beschikking.
Source: Volkskrant