De expansiedrift van Defensie in natuurgebieden zet de relatie met natuurorganisaties onder druk. Die vrezen een achteruitgang van toch al kwetsbare gebieden. ‘Staak de uitbreidingsplannen op bestaande terreinen en zoek meer nieuwe locaties.’
is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland.
‘Defensie hakt met de botte bijl’, zegt de directeur van Natuurmonumenten, terwijl in de verte schoten klinken. Hier in het Deelerwoud en op veel meer plekken in Nederland gaan de krijgsmacht en natuur al decennialang samen, maar volgens Jeroen de Koe ‘houdt het een keer op’.
Hij refereert aan de uitbreidingsplannen die Defensie heeft op bestaande terreinen, veelal in natuurgebieden. Niet alleen hier in het grootste Natura 2000-gebied, de Veluwe, waar onder meer het Deelerwoud pal naast militair vliegveld Deelen ligt. Om klaar te zijn voor oorlog, wil minister Dilan Yesilgöz (VVD) op meer dan vijftig bestaande terreinen in het land de activiteiten flink opvoeren.
Daarmee dreigt verdere verslechtering van de natuur, vrezen ook de Vogelbescherming en de Natuur- en Milieufederaties. In een rondetafelgesprek gaat Natuurmonumenten woensdag proberen om Tweede Kamerleden hiervan te doordringen. Zo zal varen op hoge snelheid in de Waddenzee bijvoorbeeld niet zonder schade blijven. Net zomin als 8.500 jaarlijkse helikopterbewegingen boven de Oirschotse Heide, of nachtelijke schoten in Harskamp.
‘We zijn niet van de afdeling not in my back yard’, zegt de Natuurmonumenten-directeur als hij over de bloeiende heide loopt. ‘Maar we schrikken wel behoorlijk van de nieuwe plannen. En zijn verrast door hoe Defensie ze voor elkaar wil krijgen.’
Wakker geschrokken door de Russische invasie in Oekraïne werkt het ministerie al enkele jaren aan het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD) en de Wet op de defensiegereedheid (Wodg). Met als doelen respectievelijk: meer ruimte en meer oefenen. Wat opvalt, is dat voor beide een andere aanpak is gekozen.
Op informatieavonden in het land is steeds benadrukt dat het ministerie bij de NPRD alle stappen van de Omgevingswet netjes zou doorlopen. Maar bij de Wodg kiest het ministerie er volgens deskundigen voor om de Omgevingswet nagenoeg te omzeilen. Een aanpak waarbij participatie, inspraak en beroep in veel gevallen niet meer mogelijk zou zijn als de wet er eenmaal is.
Het ministerie bevestigt dat de wet is bedoeld om ‘juridische belemmeringen weg te nemen’, maar zegt ook dat ‘democratische controle niet ontbreekt’ als het parlement akkoord gaat. Stemt daarna ook de Eerste Kamer in, dan kan Defensie straks vijf jaar lang, zonder steeds een aparte vergunning te hoeven aanvragen, een veelvoud doen van wat nu is toegestaan. Zoals in bepaalde gebieden naar hartelust loopgraven aanleggen, meer testruns draaien met F-35-straaljagers en vaker laagvliegen met drones of Chinooks.
In de plannen ontbreken paragrafen over gevolgen voor de natuur en compensatie daarvan. Terwijl de termijn van inspraak voor belanghebbenden al is verstreken. ‘Eigenlijk wisten we niet waar we op reageerden in onze zienswijze, want de precieze gevolgen voor de natuur zijn volstrekt onduidelijk’, zegt De Koe op de winderige heide waar de veldleeuwerik, tapuit en grauwe klauwier zich schuilhouden.
Terechte zorgen, zegt regeringscommissaris voor de Omgevingswet Kars de Graaf, tevens hoogleraar bestuursrecht en duurzaamheid in Groningen. ‘Hoewel het gaat om een regeling in de Omgevingswet, probeert Defensie met de grootst mogelijke boog om de uitgangspunten ervan heen te lopen’, zegt hij. ‘Teleurstellend, want deze noodgreep uit tijdgebrek doet nogal afbreuk aan een wettelijk stelsel waar heel goed over is nagedacht.’
Met gevolgen die ‘ontzettend lang’ kunnen aanhouden. ‘Defensie kan de termijn gemakkelijk verlengen met vijf jaar’, zegt De Graaf. ‘En zelfs dan zijn er mogelijkheden om bepaalde activiteiten door te zetten als ze dit nodig acht voor de veiligheid van Nederland.’
Deze zomer liet minister Yesilgöz in Nieuwsuur geen misverstand bestaan over haar drijfveren: ‘Defensie zit echt klem tussen de regels.’ Om die reden blijven uitwijken voor oefeningen naar het buitenland is volgens haar niet vol te houden. Ze benadrukte dat ‘Defensie niet volledig vrij spel’ krijgt. ‘Europese regels en wetten: daar moeten we ons gewoon aan houden.’ Maar de ‘harde waarheid’ is volgens Yesilgöz ook: ‘Poetin is niet onder de indruk van een natuurpark.’
Als regeringscommissaris mag De Graaf dan stevige bedenkingen hebben, politiek noemt hij Yesilgöz’ wet een ‘sluwe vondst’. ‘Het belang van een sterke krijgsmacht is onomstreden’, zegt de hoogleraar, die mede daarom denkt dat de minister haar plannen wel door de Tweede en Eerste Kamer zal krijgen. ‘Ook is er veel geld en haast; ze heeft de politieke wind mee.’
En zo lijkt er een einde te komen aan het adagium dat rond munitiedepots en andere militaire terreinen de natuur floreert. Loopt daarmee ‘het goede huwelijk’, zoals toenmalig staatssecretaris Gijs Tuinman (BBB) het verbond tussen Defensie en natuur vorig jaar nog noemde, op zijn einde?
‘Absoluut niet, nee hoor’, zegt De Koe van Natuurmonumenten, die zelfs kansen ziet. ‘Ook in een goed huwelijk moet je elkaar de waarheid kunnen zeggen: Defensie spant zich in voor onze maatschappelijke waarden, maar moet daarmee niet die van de natuur verloren laten gaan.’
En dus zegt hij: ‘Staak de uitbreidingsplannen op bestaande terreinen en zoek meer nieuwe locaties.’ Bijvoorbeeld door ‘veel actiever’ grond te kopen van boeren die toch al willen stoppen. ‘Dan helpen wij om daar nieuwe natuur aan te leggen’, zegt De Koe, die er geen misverstand over wil laten bestaan: ‘Ik wil ook veilig en in vrijheid leven. Maar dan wel tussen mooie natuur.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant