Met de dreigende inname van Bab el-Mandeb kunnen de pro-Iraanse Houthi’s olie-exporten via de Rode Zee plat leggen. Net nu die een cruciale levenslijn is geworden voor olie die niet meer via Hormuz kan. Dreigen nieuwe tekorten en prijsexplosies?
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Wat is Bab el-Mandeb?
De ‘Poort der Tranen’, al eeuwen zo genoemd wegens de verraderlijke vaarcondities, is voor de wereldhandel mogelijk nog belangrijker dan de Straat van Hormuz. De zeestraat van 29 kilometer breed vormt een trechter aan de zuidkant van de Rode Zee. Eenmaal daar doorheen ligt de Indische Oceaan en de weg naar Azië open.
Dagelijks gaan daar miljoenen vaten olie doorheen, richting landen als China, India, Japan en Zuid-Korea. Dat is alleen maar toegenomen sinds Iran schepen in de Straat van Hormuz beschiet, in de Perzische Golf ten oosten van het Arabisch schiereiland.
Andersom is Bab el-Mandeb voor schepen uit Azië de poort naar de Rode Zee, het Suezkanaal, en vervolgens de Middellandse Zee. Die route leggen dagelijks honderden containerschepen af vanuit bijvoorbeeld China en Taiwan, met goederen bestemd voor Europa.
Door wie of wat wordt scheepvaart daar bedreigd?
Het conflict tussen de VS en Iran zuigt steeds grotere delen van de regio met zich mee. De Houthi’s zijn een sjiitische en pro-Iraanse rebellengroep in Jemen, dat aan de oostkant grenst aan Bab el-Mandeb. Op donderdag vochten zij zich vanuit door hen gecontroleerd gebied een weg naar Mokka, een stadje dat uitzicht biedt op de strategische zeestraat.
De vrees van Westerse landen is dat de Houthi’s hun zinnen hebben gezet op het piepkleine eilandje Perim (Arabisch: Mayyun), zo’n dertien vierkante kilometer rots en zand precies in het nauwste gedeelte van Bab el-Mandeb. Als de Houthi’s dat in handen krijgen, kunnen ze de scheepvaart in de zeestraat naar wens onmogelijk maken.
Wat willen de Houthi’s van daaruit allemaal beschieten?
Schepen van Saoedi-Arabië, waarmee de groep in staat van oorlog verkeert. Of andere schepen wel of niet door de Bab el-Mandeb kunnen, is straks aan de Houthi’s. En de oorlog die de VS en Israël in februari tegen Iran begonnen, lijkt steeds moeilijker te begrenzen.
Weliswaar zeggen de Houthi’s dat hun strijd met Saoedi-Arabië is, in het verleden hebben zij ook andere commerciële schepen beschoten. De Iraanse parlementsvoorzitter Mohammad Bagher Ghalibaf zinspeelde daarop in april, toen hij op X retorisch vroeg: ‘Welk deel van de wereldwijde olie-, LNG-, tarwe-, rijst- en kunstmest-transporten gaan door Bab el-Mandeb?’
De Houthi’s staan weliswaar niet onder Iraans bevel, maar onderhouden wel een nauw bondgenootschap. Dankzij Iraanse training en wapens zijn de Houthi’s uitgegroeid tot een geduchte partij. Nadat Israël begon met zijn bombardementen op Gaza, schoten Houthi’s vanuit Jemen raketten af op het land. De groep beschikt over geavanceerde antischeepsraketten, luchtdoelraketten, en mogelijk zelfs hypersonische wapens.
Waarom doen de Houthi’s dit nu?
De Houthi’s veroverden in 2014 de Jemenitische hoofdstad Sanaa. Sindsdien hebben zij een deel van noordwest Jemen in handen, inclusief het grootste deel van de Rode Zee-kust. De door het Westen erkende Jemenitische regering, een bondgenoot van Saoedi-Arabië, controleert de rest.
In 2015 startte Saoedi-Arabië luchtaanvallen op de Houthi’s om te voorkomen dat zij hun gebied zouden uitbreiden. In 2022 volgde een wapenstilstand. Die is pijlsnel ontrafeld sinds Saoedi-Arabië in juli het vliegveld van Sanaa bombardeerde. Dat deed het land om te voorkomen dat een Iraans vliegtuig zou landen, met aan boord Houthi-leiders die terugkwamen uit Iran.
Daar hadden zij de uitvaart van ayatollah Ali Khamenei bijgewoond, op zijn beurt gedood tijdens de Amerikaans-Israëlische bombardementen op 28 februari. Volgens Saoedi-Arabië waren ook Iraanse wapens en strijders aan boord. Sindsdien hebben de Houthi’s veelvuldig raketten afgevuurd op Saoedische olie-faciliteiten, en dreigt volledige hervatting van de oorlog.
In die strijd is Bab el-Mandeb van onschatbare strategische waarde. De Houthi’s kondigden op 20 juli een blokkade af van Saoedische schepen in de zeestraat, en vuren sindsdien regelmatig. Tot nu toe gebeurt dat met drones, raketten en andere lange afstandswapens.
Als de Houthi’s het eiland Perim in handen hebben, controleren zij een punt waar Bab el-Mandeb slechts twintig kilometer breed is. Dan volstaan artillerie, simpele raketten, en kleine aanvalsboten. Ook wordt het mogelijk de zeestraat met mijnen te blokkeren. Daarmee verandert hun positie. Van het vermogen de scheepvaart ernstig te bedreigen, tot bijna volledige controle.
Zelfs als de Houthi’s schepen verzekeren dat ze geen doelwit zijn, is het maar de vraag of rederijen de doorgang aandurven.
Wat betekent dat voor olietransporten en benzineprijzen?
Niet veel goeds. Door de Straat van Mandeb gingen eind vorig jaar ruim vijf miljoen vaten per dag. Weliswaar veel minder dan de twintig miljoen vaten die in normale tijden door de Straat van Hormuz gaan, maar nog altijd zo’n 5 procent van de wereldconsumptie.
Sinds de Iraanse blokkade van Hormuz vervoeren zowel Saoedi-Arabië als de Verenigde Arabische Emiraten via pijpleidingen extra olie naar de Rode Zee. Daardoor liep het volume op tot een ruim 7 miljoen vaten per dag. Dat hielp de prijsstijgingen door de strijd rond Hormuz enigszins te dempen.
Sinds de Houthi’s in juli een blokkade van Saoedische schepen afkondigden, daalde het volume tot 1,5 miljoen vaten. Met militaire bescherming steeg het sindsdien weer naar om en nabij de 2,5 miljoen, volgens Kpler, toonaangevend data-analist in de energiehandel.
Als de Houthi’s Perim in handen krijgen en Bab el-Mandeb sluiten voor Saoedische schepen, verdwijnt dat volume van de wereldhandel. De prijs gaat dan verder omhoog, op de mondiale markt en aan de pomp. En dat is precies wat Iran hoopt te bereiken, in de aanloop naar de midterm-verkiezingen in de VS: hoe hoger de gas price, hoe groter de politieke schade voor Donald Trump.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant