LEIDEN - 'Het was eigenlijk een enorme dreun die je niet hoorde, maar wel voelde. Het hele hotel stond te trillen, de lampen gingen knipperen en liften bleven hangen.' Leidenaar André Hengeveld was precies 25 jaar geleden in New York toen twee vliegtuigen het World Trade Center binnenvlogen. 'Wat echt is blijven hangen, is toch dat beeld van de mensen in de lift.'
André was begin 30 en werkte bij het bedrijf TMP Worldwide. Een select gezelschap collega's vanuit de hele wereld kreeg op 11 september 2001 in New York cursus. 'Het heette Global Potential Leadership Course en was bedoeld voor mensen die voorbestemd waren om leiding te gaan geven', legt André uit.
Hij was zaterdag aangekomen in New York en samen met andere cursisten sliep hij in het Embassy Suites Hotel in Manhattan, letterlijk op een steenworp afstand van de twee torens van het World Trade Center (WTC). 'Ik ben dat weekend nog op het WTC geweest. Voor Amerikaanse begrippen was het echt een block verderop.'
Dinsdagochtend 11 september begint de cursusdag in een zaal op de begane grond van het hotel. Rond 8.45 uur die ochtend boort het eerste vliegtuig zich in de noordelijke toren (onderaan dit artikel vind je een tijdlijn van de aanslagen op 11 september 2001).
'Iemand van de organisatie kwam binnen en vertelde met tranen in haar ogen wat er was gebeurd. We dachten nog aan een ongeluk', begint André.
In de zaal besluiten ze eerst maar even af te wachten. 'Tot het tweede toestel de andere toren invloog. Toen was het: 'Ga naar je kamer, pak je spullen en we verzamelen hier in de hal.''
De kamer van André is op de vijftiende etage. De liften in het hotel zijn een soort glazen cocons die zichtbaar door de centrale hal van de lobby lopen. 'Mijn vader zei altijd dat je bij een calamiteit nooit de lift moet gebruiken, dus ik ben met de trap gegaan.'
Op zijn kamer staat de televisie nog aan en ziet hij de beelden van wat er zich twee straten verderop afspeelt. 'Het tweede toestel had zich net in de zuidelijke toren geboord en er werd gesproken over een aanslag.'
Hij pakt vervolgens zijn paspoort, vliegticket en telefoon. Als hij uit het raam kijkt, ziet hij dat de straat vol staat met politie, brandweer en ambulances. Daarna rent hij weer naar beneden.
In de lobby ziet hij zijn medecursisten staan en dan begint het gebouw opeens op zijn grondvesten te schudden. 'Het was eigenlijk een enorme dreun die je niet hoorde, maar wel voelde. Het hele hotel stond te trillen, de lampen gingen knipperen en liften bleven hangen.'
'We gingen het hotel uit, rechtsaf, we keken de straat in en zagen één sprintende en rennende massa. Ik zie nog de rook en het stof dat de hoek om werd geblazen. We zijn gaan meerennen met de rest.' De zuidelijke toren is ingestort.
'Het was een heel dramatisch beeld, weet ik nog. Een soort exodus', gaat André verder. 'Wij werden langs de Hudson-rivier gedreven naar waar dan ook. Ver weg van het WTC. Een voettocht naar niets. Niemand had enig idee.'
Het Embassy Suites Hotel waar André Hengeveld verbleef, bleef grotendeels gespaard bij de aanslagen. Wel was er enorme stof- en roetschade. Hulpdiensten namen er direct na de aanslag hun intrek om van daaruit de hulpverlening te kunnen coördineren.
Alles wat in het hotel van de gasten was achtergebleven is vernietigd, omdat er met de stof en de rook ook veel asbest en ander gif mee was gekomen. André heeft zijn daar achtergebleven spullen nooit meer gezien. Ook zijn er geen foto's van zijn cursus.
Het hotel is enige tijd na 9/11 grondig gerenoveerd en is weer open, maar wel onder een andere naam.
Tijdens het rennen treffen collega's van de cursus elkaar. 'Ik hoorde iemand mijn naam noemen, dat was Richard uit Engeland. Later vonden we nog meer collega's en zijn we bij elkaar gebleven. De meesten waren Europeanen.'
Na een hele tijd lopen, gaat de groep van André tegen een muurtje zitten en kopen wat proviant. Eerst wordt de groep opgevangen door iemand die in hun hotel werkt en die ze toevallig op straat tegenkwamen. Daarna komen ze via Franse collega's uiteindelijk in de Franse ambassade terecht waar ze kunnen bellen.
Via het bedrijf waarvoor ze in New York zijn, worden ze ondergebracht in het Hilton. Maar er vliegt geen enkel vliegtuig vanuit New York. André en zijn collega's zitten bijna een week vast in de stad.
Dan regelt hun bedrijf een huurauto en rijden ze naar Canada. Van daaruit kunnen ze wel terug naar Europa. 'Die week was bizar', zegt André. 'Maar ik heb er geen trauma aan overgehouden. We waren met zijn achten, dat is gedeeld leed. En we hebben ook veel gelachen samen.'
'Ik heb die week ook geen traan gelaten. Maar toen ik met het vliegtuig aankwam in Nederland regende het en was ik zo blij weer terug te zijn. Vervolgens stonden bij de gate mijn ouders, mijn broers en een aantal vrienden op mij te wachten. Ik was steeds heel nuchter geweest, maar toen brak ik.'
'Vrienden vragen mij wel eens: 'Hoezo reageer je hier steeds zo nuchter op?' Tsja, dat is de aard van het beestje. Zo zit ik in elkaar. Op het moment zelf maak je er het beste van, maar je kunt het toch niet meer veranderen. Voor andere mensen werkt dat misschien anders.'
En hoe kijkt André nu, 25 jaar na dato, terug op die ene dinsdagochtend in 2001 in New York? 'Deze week wilde ik net naar bed gaan toen ik op tv iets hoorde over 9/11. Toen ben ik toch nog blijven zitten. Het is een deel van mij geworden en dan schieten er toch beelden van die dag door mijn hoofd.'
'Het eerste beeld is toch dat van die mensen die vastzaten in de lift in het hotel. Maar ook de ontmoeting met de ouders van een vriend van mij die toen ook in New York waren. Het gezicht van zijn vader zie ik ook nog voor me. En het meest emotionele beeld: mijn ouders, mijn broers en vrienden op Schiphol.'
Tijdlijn 9/11