Na bijna zestig jaar gaat het Nederlandse omroepbestel dicht voor nieuwe toetreders. Dat blijkt uit een wetsvoorstel waarover minister Rianne Letschert (D66, Onderwijs, Cultuur & Wetenschap) de Tweede Kamer vrijdag heeft ingelicht.
Het is een van de belangrijkste maatregelen uit de fundamentele hervorming die de publieke omroep te wachten staat. Over die hervorming wordt in Den Haag en Hilversum al jarenlang gesproken.
De publieke omroep moet dringend op de schop, daarover is politiek Den Haag het eens. Bij vergaderingen zitten er nu dertien omroepdirecteuren aan tafel, wat de bestuurbaarheid en slagvaardigheid niet ten goede komt.
Daarom zullen de elf huidige ledenomroepen in het nieuwe bestel, dat vanaf 1 januari 2029 in moet gaan, samengaan in vier omroephuizen. De NOS en NTR, die geen leden hebben, gaan samen in een vijfde omroephuis, dat NOS gaat heten en verantwoordelijk zal zijn voor nieuws, sport, evenementen, achtergrond en educatie. De programma’s die de omroepen maken, worden gecoördineerd door de Nederlandse Publieke Omroep (NPO).
Gesprekken over wie met wie gaat, zijn al volop gaande. Zo willen de VPRO, EO en Human het ‘Huis van de verdieping’ vormen. Andere omroephuizen worden naar verwachting gevormd door Avrotros en Powned; BNNVara en Omroep Zwart; en KRO-NCRV, Omroep Max en WNL.
De aspirant-omroep Ongehoord Nederland (ON) heeft nog geen aansluiting gevonden bij een omroephuis en de kans dat dat nog gaat gebeuren is klein, omdat minister Letschert deze week het voorlopige besluit heeft genomen om de erkenning van de omroep in te trekken. Ongehoord Nederland heeft de samenwerking binnen het bestel volgens de NPO ‘duurzaam ontwricht’, zo luidde een van de redenen.
De publieke omroep ontstond in de jaren 20 van de vorige eeuw en was een product van de verzuilde samenleving. Maatschappelijke en religieuze groepen richtten hun eigen omroepverenigingen op, om hun achterban via de radio te bereiken. Sinds in 1967 de Omroepwet in werking trad, konden nieuwe verenigingen een plaats krijgen in het bestel, als ze maar voldoende leden hadden.
Dat is nu voorbij. Dat het bestel dichtgaat, betekent dat er geen nieuwe omroep toe gaat treden, dus ook geen populistisch-rechtse. Maar dat geluid zal bij de publieke omroep hoorbaar blijven, zei Letschert vrijdagmiddag. ‘De vier omroephuizen hebben de verantwoordelijkheid om gemarginaliseerde geluiden, groepen en perspectieven voldoende tot hun recht te laten komen in hun aanbod. Daar worden ze ook door externe partijen op beoordeeld.’
In het nieuwe bestel moeten omroephuizen elkaar aanvullen in plaats van beconcurreren. Ze zullen zich gaan specialiseren in bepaald aanbod (denk: amusement, documentaires, drama) en niet meer ‘alles doen’. Dit gaan ze onderling afstemmen. De NPO wordt hierbij betrokken, maar haar coördinerende rol zou hierdoor kleiner worden.
De toezichthoudende rol van het Commissariaat van de Media (CvdM) wordt daarentegen versterkt. Daartoe werd de afgelopen jaren opgeroepen vanwege de kwesties rond Ongehoord Nederland, dat volgens rapporten van de Ombudsman voor de publieke omroepen stelselmatig desinformatie heeft verspreid.
Als de Ombudsman in het nieuwe bestel concludeert dat een omroep de Code Journalistiek Handelen – waarin onder meer staat dat journalistiek betrouwbaar moet zijn – schendt, is het eerst aan de omroep zelf om maatregelen te nemen. Gebeurt dat niet of onvoldoende, dan kan het CvdM overgaan tot sancties. Omdat het bestel zich zal sluiten, wordt het onmogelijk voor de minister om een omroephuis in het uiterste geval eruit te verwijderen. In plaats daarvan krijgt het CvdM de mogelijkheid om bestuurders te ontslaan.
Die bestuurders worden door de nieuwe Mediawet gehouden aan maximale zittingstermijnen. Alle leden van de raden van bestuur en raden van toezicht, zowel bij de NPO als bij de vijf omroephuizen, mogen maximaal vier jaar besturen en kunnen één keer worden herbenoemd.
Vanaf vrijdag kunnen alle Nederlanders zes weken online op dit wetsvoorstel reageren. Daarna gaan beide Kamers erover debatteren. Als alles volgens plan verloopt, is er op 1 januari 2029 een nieuwe publieke omroep.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant