Nicaragua heeft Duitsland voor het Internationaal Gerechtshof gesleept vanwege de voortdurende steun aan Israël, ondanks de aanwijzingen voor een mogelijke genocide in Gaza. Ook Nederland kreeg een aanmaning, maar bleef op de valreep buiten schot.
is buitenlandverslaggever van de Volkskrant en schrijft over de VS, Rusland en de internationale rechtsorde.
Ambassadeurs, diplomaten, hoge ambtenaren en een klein legertje experts in internationaal recht: zij namen de afgelopen week vier dagen lang plaats onder de kroonluchters van het Vredespaleis om een uitzonderlijke juridische strijd uit te vechten. De zaak draait om de vraag of een Centraal-Amerikaans land – Nicaragua – een Europees land – Duitsland – medeverantwoordelijk kan stellen voor de mogelijke genocide en oorlogsmisdaden van Israël in Gaza.
Nee, betoogden de vertegenwoordigers van Duitsland, al is het maar omdat nog niet is vastgesteld dat Israël genocide heeft gepleegd. Dat moet blijken uit de zaak die Zuid-Afrika eerder bij hetzelfde Internationale Gerechtshof (ICJ) aanspande tegen Israël. In een voorlopig oordeel in die zaak erkende het ICJ begin 2024 dat er een risico op genocide was in Gaza en dat Israël er alles aan moest doen om dat te voorkomen. Een definitief oordeel zal nog jaren op zich laten wachten.
Volgens de raadslieden die namens Duitsland het woord voerden, is het ICJ ook niet bevoegd om de zaak van Nicaragua in behandeling te nemen, omdat geen van beide partijen direct betrokken is bij het conflict in Gaza.
Nicaragua bestrijdt dat en verwees daarbij naar de zogenoemde Genocideconventie uit 1948, ook wel bekend als het Verdrag inzake de voorkoming en bestraffing van genocide. Zowel Duitsland als Nicaragua is daaraan gebonden.
Volgens die conventie moet een land dat aanwijzingen heeft dat er ergens genocide plaatsvindt, alles doen wat mogelijk is om dat te stoppen. Duitsland, na de VS de grootste wapenleverancier aan Israël, heeft daar volgens Nicaragua niet aan voldaan en is daarmee medeplichtig geworden. Het ICJ, dat is verbonden aan de Verenigde Naties, zou wel degelijk de rechtsmacht hebben om daarover te oordelen.
Duitsland voerde nog andere argumenten aan om een verdere voortgang van het proces te voorkomen. Zo zou er sprake zijn van willekeur. Waarom wordt alleen Duitsland aangeklaagd? Een van de Duitse raadslieden, hoogleraar Christian Tams, wees erop dat Nicaragua in maart een diplomatieke aanmaning – note verbale – naar vier landen stuurde vanwege ‘grove en systematische schending van de Genocideconventie’.
Het ging om Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Canada en Nederland – de VS vielen af omdat dat land vanwege nationale wetgeving moeilijker voor het ICJ te dagen is. Uiteindelijk werd volgens Tams uit gemakzucht besloten om alleen Duitsland voor de rechter te slepen.
Volgens Nicaragua is er een goede reden waarom de zaak tegen Nederland uiteindelijk niet is doorgezet: het Nederlandse kabinet is in 2025 gestopt met het leveren van onderdelen voor Israëlische F-35’s, al gebeurde dat pas na een rechterlijke uitspraak. ‘Ons doel is om de wapenleveranties te stoppen, niet om zo veel mogelijk rechtszaken te voeren.’
De vertegenwoordigers van het Centraal-Amerikaanse land verweten Duitsland tijdens de hoorzittingen zich vast te klampen aan procedures en formaliteiten om te voorkomen dat er een inhoudelijke behandeling zou komen over de voortdurende steun aan Israël. Duitsland zou verblind zijn geraakt door het eigen verleden, waardoor het Israël tegen beter weten in blijft bevoorraden. In 2025 werden de wapenleveranties even gestopt, maar daarna gingen ze weer gewoon verder.
De Duitse delegatie reageerde daar gepikeerd op. Duitsland zou zich ook volop inzetten voor de zelfbeschikking van de Palestijnen, aldus een vertegenwoordiger van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De Duitse wapenleveranties zouden bovendien aan strenge voorwaarden zijn gebonden en niet bedoeld zijn voor de oorlog in Gaza.
Dat Nicaragua de zaak heeft aangespannen, heeft eveneens historische redenen. Het land is al langer betrokken bij de Palestijnse zaak. De linkse opstandelingenbeweging FSLN, waar de huidige dictator Daniel Ortega uit voortkomt, trok al in de jaren zestig en zeventig intensief op met de Palestijnse PLO, die vocht tegen Israël.
De groepen trainden ook met elkaar. Nicaragua was na de machtsovername door de FSLN een van de eerste Centraal-Amerikaanse landen die diplomatieke banden aanknoopten met de Palestijnse autoriteiten en heeft een ambassade in Ramallah.
Het Internationaal Gerechtshof zal waarschijnlijk nog dit jaar beslissen of de zaak van Nicaragua inhoudelijk in behandeling wordt genomen. Daarna zal het nog vele jaren duren voordat er een vonnis komt.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant