Lang hield de KNVB zijn irritaties over Fifa-baas Gianni Infantino voor zich, maar nu gaat de Nederlandse bond voorop in de strijd tegen de Zwitser. Volgens secretaris-generaal Gijs de Jong ontbreekt het Infantino onder meer aan een moreel kompas.
schrijft voor de Volkskrant over sport en media
Kort voor het interview heeft Gijs de Jong de ontslagen Fifa-topman Kevin Lamour geappt om hem uit te nodigen voor een wedstrijd van het Nederlands elftal. ‘En om hem sterkte te wensen en hem te complimenteren met zijn lef en zijn leiderschap’, zegt de secretaris-generaal van de KNVB. ‘Het is niet makkelijk wat hij heeft gedaan, zeker niet als eenling. Maar ik denk wel dat hij het juiste heeft gedaan.’
De Fransman Lamour was een gewaardeerd directeur bij de wereldvoetbalbond Fifa, tot hij vorige maand op straat kwam te staan na kritiek op het WK-aandelenplan van zijn baas Gianni Infantino. Is hij door zijn ontslag geen ideale bron voor de Uefa, de Europese voetbalbond, om Infantino van zijn voetstuk te helpen krijgen?
De Jong: ‘Er zijn met de Fifa vast afspraken gemaakt over wat hij na zijn ontslag wel en niet mag. Maar ik kan je verzekeren: we hebben genoeg bronnen bij de Fifa, daar hebben we Kevin niet per se voor nodig.’
De bestuurlijke voetbalwereld is uiteengevallen in kampen, sinds Infantino’s omstreden aandelenplan kort na het WK uitlekte via de pers. Een meerderheid van de bonden eist zijn vertrek, omdat het vertrouwen in de Zwitser onherstelbaar is beschadigd. Tegelijk schermt Infantino met steun uit andere hoeken van de wereld en is hij vastberaden er in maart 2027 nog eens vier jaar aan vast te knopen.
Lang slikte de KNVB zijn irritaties over Infantino in, zoals vrijwel alle Europese bonden. Maar nu de Fifa-voorzitter wankelt en drie continenten van hem af willen, durft de Nederlandse bond zelfs voorop te gaan in de strijd.
In een onlangs verschenen manifest benoemt de KNVB wat er nodig is om de rust en het vertrouwen in het voetbal te herstellen: een scheiding der machten in de top van de Fifa, meer transparantie en mensenrechten die worden verankerd in de keuzes voor WK-organisatoren.
Niet eerder haalde de bond zo hard uit naar de almachtige baas van het wereldvoetbal. Het scheelt dat heel Europa dezelfde kant op wil, zegt De Jong in zijn werkkamer op het KNVB-complex in Zeist. ‘Maar je zult wel even op de blaren moeten zitten als hij toch wordt herkozen.’
Is het spannend om zo hard tegen de baas in te gaan?
‘Eigenlijk niet. Natuurlijk is het spannend als je alleen staat. En het is ook niet slim om het in je eentje te doen, want je bent geen Don Quichot. Maar de 55 Europese bonden hebben zich unaniem uitgesproken. En de Uefa trekt samen op met Concacaf en AFC (de bonden van Noord- en Midden-Amerika en Azië, red.).
‘We hebben in onze verklaring geprobeerd er onze eigen kleur aan te geven. Er waren buitenlandse bonden die zeiden: moet dat nou weer zo, Nederland? Maar dit is ook een beetje ons DNA en onze cultuur.’
Hij moet weg, is de boodschap. Maar hoe krijg je hem weg?
‘Dat is een grote uitdaging. Er zijn natuurlijk een aantal manieren voor. De Uefa is nu de juridische weg ingeslagen (door documenten over het aandelenplan op te vragen via rechtbanken in de VS en Zwitserland, red.). Het wordt heel interessant wat daaruit gaat komen.’
De Jong (54) was op weg naar Frankrijk om vakantie te vieren met zijn gezin, toen de Britse krant The Times op 28 juli het plan van Infantino onthulde. De Zwitser wilde het WK in aandelen opknippen en 20 procent ervan vermarkten via private investeerders. Bonden die instemden, zouden meer geld krijgen dan bonden die niets in Fifa Forward Enterprise (FFE) zagen.
Wat dacht je toen je het artikel las?
‘Je ziet eerst de hoofdlijnen, dan denk je wel meteen: hè, waar komt dit vandaan? We zijn net een maand met z’n allen in Amerika geweest bij het WK. Dan is het buitengewoon vreemd dat je daar niks van hoort en dat twee dagen na de WK-finale zo’n artikel naar buiten komt.
‘Vervolgens ga je je in de inhoud verdiepen en denk je: waarom zouden we een deel van de rechten van het WK moeten verkopen? Voor mij is die vraag nog steeds niet beantwoord.’
Is er nooit discussie geweest of zoiets economisch verstandig zou kunnen zijn? Kwam dit helemaal uit de lucht vallen?
‘Voor mij wel. Hij (Infantino, red.) heeft de afgelopen tien jaar een aantal voorstellen gedaan, zoals de biennial World Cup (een tweejaarlijks WK, red.). En voor de Club World Cup heeft hij bonden ook een keer een voorstel gedaan, zo van: ik heb nu een investeerder, er ligt hier x miljard op de plank en je moet nu ja zeggen, anders gaat het niet door.
‘Zijn interesse in private equity en grote plannen was dus bekend, maar dit kwam uit de lucht vallen. Op zich is er niet zoveel mis met grote plannen bedenken, ik hou er zelf ook van. Anders kom je nergens. Alleen ontbreekt het hier aan de inhoudelijke logica en de interne en externe consultatie. En ook wel een beetje aan een moreel kompas.’
Onderweg naar Frankrijk had De Jong als zelfbenoemd minister van Buitenlandse Zaken van de KNVB vooral contact met bonden die ‘dezelfde normen en waarden nastreven als wij’, zoals de Scandinavische. ‘Maar we trekken ook intensief op met alle grote jongens: Engeland, Duitsland, Frankrijk.
‘Iedereen was toch een beetje bij elkaar aan het aftasten. Gianni is natuurlijk niet de populairste in Europa. Maar na het WK 2022 was er toch een werkbare vorm (van samenwerken, red.) met hem gevonden. Een die niet altijd makkelijk is, maar wel werkbaar.
‘De zaak-Balogun (de spits wiens schorsing tijdens het WK werd ingetrokken na een telefoontje van Donald Trump, red.) liep met een sisser af, omdat de Belgen de Amerikanen aan de kant zetten. Maar door Balogun én Fifa Forward Enterprise is iedereen zich wel gaan realiseren dat dit echt anders moet.’
Het belletje van Trump met Infantino, waardoor de schorsing van Balogun werd opgeschort, werd als een ernstige aantasting van de integriteit van het voetbal opgevat.
‘Van de integriteit van de competitie, ja. Iedereen roept: het is glashelder wat daar gebeurd is. We denken het te weten, maar tot op heden hebben we nog niet gehoord van de voorzitter van de tuchtcommissie dat hij is gebeld door Infantino. En we hebben ook nog steeds geen schriftelijke uitspraak van de commissie gezien.’
Maar gaat die voorzitter dat ooit toegeven, denk je?
‘Ik denk het niet. En de vraag stellen is hem waarschijnlijk beantwoorden.’
Jullie voorzitter Frank Paauw zei terugkijkend dat jullie wel wat meer stelling hadden mogen nemen over de kwestie-Balogun.
‘Volgens mij hebben we het in eerste instantie opmerkelijk genoemd, of woorden van gelijke strekking. Misschien waren we toen even met andere prioriteiten bezig voor onszelf: de uitschakeling tegen Marokko, een opgestapte bondscoach. Maar met Fifa Forward Enterprise werden onze ogen vrij rap geopend.’
Tijdens het WK hebben jullie de pers uitgenodigd. Toen was er al een Somalische scheidsrechter aan de grens tegengehouden, net als medewerkers van de Iraanse en Iraakse ploeg. Toch hielden jullie vast aan Infantino.
‘Zeker. En als je het mij vraagt: ik ga het liefst nog vandaag terug naar die modus. Want het moet uiteindelijk om het voetbal gaan. En stille diplomatie is bewezen effectief geweest, de afgelopen jaren.
‘Wij hebben altijd vanuit onze principes gehandeld, het liefst achter de schermen. Maar dan moet je wel voldoende vertrouwen hebben in iemands leiderschap. Dat is nu gewoon weg. En dit gaat ook niet goed komen.’
Jullie standpunt ten opzichte van Infantino is in een maand tijd helemaal gekeerd.
‘Een standpunt is natuurlijk nooit zwart-wit.’
Een deel van wat je echt denkt, kun je waarschijnlijk niet zeggen, want daar bereik je niks mee.
‘Uiteindelijk worden Frank en ik op pad gestuurd om de Nederlandse belangen te behartigen. Dan helpt het niet om op zijn Nederlands overal tegenaan te schoppen. Veel mensen komen helemaal niet uit een cultuur waar men gewend is om zo hard je mening te geven. Het is ook niet altijd respectvol.’
Dat je niet overal met gestrekt been in gaat is logisch. Maar ik kan me ook voorstellen dat mensen nu zeggen: tijdens het WK stond je nog achter Infantino.
‘Nou ja, achter hem... Dan heb ik dus waarschijnlijk mijn perspresentatie tijdens het WK niet goed gedaan.’
Hij interpreteert het zelf als: je bent voor of tegen mij.
‘Je kunt er de stukken op naslaan. Wij hebben in 2023 bij de verkiezingen glashelder gemaakt: wij stemmen op Infantino (slaat met vuist op tafel), maar onder drie voorwaarden. Betere internationale samenwerking. Betere governance, dat wreekt zich nu ook. Dus scheiding der machten, checks-and-balances, geen alleenheersende voorzitter zonder tegenspraak. En het beter doen op het gebied van mensenrechten en duurzaamheid.
‘Op een aantal vlakken heeft hij geleverd. Hij is in ieder geval niet keihard tegen de belangen van Europa ingegaan. Maar als je dan de Balogun-casus en Fifa Forward Enterprise krijgt, moet je concluderen: dit is gewoon een stap te ver.’
Er breken belangrijke maanden aan voor het voortbestaan van de Fifa. Medio oktober komt de Fifa Council bijeen, mogelijk om Infantino uitleg over het plan te vragen. De Uefa-top en de leden ontmoeten elkaar komende weken. De vraag die op tafel komt: lanceren de drie confederaties een tegenkandidaat die genoeg steun kan vergaren om Infantino op 18 maart 2027 te verslaan?
Het is de kansrijkste optie om de wankelende zonnekoning uit zijn paleis te verjagen, schat De Jong. Het mooiste zou zijn, zegt hij, dat een tegenkandidaat zo veel mogelijk punten omarmt die de KNVB in zijn actieplan aanstipt. ‘En natuurlijk: dat die de komende jaren ook echt worden uitgevoerd.’
Een tegenkandidaat zal hoe dan ook van buiten Europa komen, verwacht De Jong. ‘Dit mag op geen enkele manier ruiken naar een Europese machtsovername.’ En dat is het ook niet, benadrukt hij. De namen van de Canadese Concacaf-voorzitter Victor Montagliani, PSG-voorzitter Nasser Al-Khelaïfi en AFC-voorzitter sjeik Salman bin Ebrahim Al Khalifa worden genoemd, al heeft (nog) niemand zijn interesse laten blijken.
Waarom zou het voetbal nu wel geïnteresseerd zijn in hervormingen? Tien jaar geleden kwamen die ook niet van de grond.
‘Ik denk dat ook Azië en Noord-Amerika geschrokken zijn van Balogun en FFE. In Afrika is er iets minder unanimiteit op dit vlak (alle bonden steunen Infantino, net als in Zuid-Amerika, red.), die credits mag je Infantino geven. Ik snap het ook wel, hij heeft echt veel gedaan voor landen in Afrika en Oceanië.’
Gaat er niet gewoon veel te veel geld om in het voetbal? Als je ziet welke bedragen er uitgekeerd worden, is het makkelijk bonden tevreden te houden als voorzitter.
‘Zeker als je ziet welke bedragen er met FFE worden beloofd. Wij denken dat het zelfs gevaarlijk kan zijn als je dit soort bedragen gaat uitkeren. Elke bond krijgt nu zo’n 2,5 miljoen euro per jaar van de Fifa. Voor sommige bonden is dat misschien 90 procent van hun jaarlijkse budget. Dus die ervaren een enorme afhankelijkheid van de Fifa.
‘Ik snap dat je dan dankbaar bent richting de persoon die het uitdeelt, maar die dankbaarheid moet er zijn naar het Fifa-congres en naar de Council, naar de organisatie.’
Wat als Gianni Infantino in maart de verkiezing gewoon wint, bijvoorbeeld omdat de tegenstanders van nu onder druk van de Fifa alsnog heimelijk inbinden? Over dat scenario wordt nagedacht binnen de Uefa, zegt De Jong. ‘Het hangt ook af van de uitkomst. Als het 106-105 is in zijn voordeel, zal het zeker effect hebben op wat er bij de Fifa gebeurt.’
Ook als hij blijft zitten?
‘Natuurlijk. Uiteindelijk heeft hij de biennial World Cup nooit in stemming gebracht. FFE is ook niet doorgegaan. Dus als hij honderd stemmen tegen krijgt, kan hij dat niet negeren. Hij snapt ook dat een groot deel van de macht bij Europa ligt. Maar we praten nu over iets wat op 18 maart moet gaan gebeuren.
‘Er gaat nog heel veel informatie boven tafel komen. De publieke opinie speelt mee, fans keren zich tegen hem. Ik kan je vertellen dat wij veel contact hebben met mensen in de Fifa-organisatie, en dat lang niet iedereen even enthousiast over hem is. Er is nog maar een heel dunne toplaag over die hem steunt.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant