Schrijver Annet Bremen (40) heeft vrijdag de Toneelschrijfprijs gekregen voor haar toneeltekst F*ck Lolita. Na een moeizame aanloop is er eindelijk erkenning voor de theaterauteur die grote maatschappelijk taboes vangt in ritmische taal.
schrijft voor de Volkskrant over theater.
‘Neem het woord als wapen’, zegt het personage Dolores Haze aan het einde van de bejubelde theatervoorstelling F*ck Lolita: tegen zichzelf en tegen het publiek. In de ruim twee uur daarvoor heeft ze zich met woede, pijn en vuur ontworsteld aan het beeld van ‘verleidelijke nimfijn’, dat sinds de publicatie van Vladimir Nabokovs schandaalroman Lolita (1955) van het 12-jarige (!) meisje is ontstaan. Taal reduceerde haar tot lustobject, totdat ze zich realiseert dat ze met taal ook de macht over zichzelf kan heroveren.
Voor de toneeltekst ontving schrijver Annet Bremen (40) vrijdag de Toneelschrijfprijs, een jaarlijkse bekroning voor de beste nieuwe toneeltekst. ‘Met een ingenieuze vorm eist Annet Bremen een urgent maatschappelijk vraagstuk op. Deze tekst verandert niet alleen je blik, maar daagt ook de samenleving uit om niet langer weg te kijken’, schreef de jury. Aan de prijs is 10 duizend euro verbonden.
Het woord als wapen hanteren, dat is Bremen wel toevertrouwd. Met haar beeldende zinnen bewijst ze keer op keer de potentiële slagkracht van zorgvuldig geformuleerde taal. Haar woorden raken de toehoorder, maar altijd via een omweg: als iemand die je stilletjes besluipt en je dan onverwacht hard vastklampt. De ene keer is dat hartroerend, een andere keer keelsnoerend.
Voor Bremen is theater geen vrijblijvende vrijetijdsbesteding, maar een kans om samen, met het publiek, het ongemak te omarmen. Ze schrijft over grote maatschappelijke taboes: eenzaamheid, depressie, seksueel geweld.
In de jeugdvoorstelling Wil je een snoepje? uit 2022 onderzoeken drie jonge meisjes hun ontluikende seksuele nieuwsgierigheid, terwijl ze hardop fantaseren over hoe het is om door een kinderlokker ontvoerd te worden. Een belangrijke jeugdvoorstelling over een gewaagde thematiek, die helaas nauwelijks door theaters in het land geprogrammeerd werd.
Bremen onderscheidt zich van andere toneelschrijvers door haar gedurfd associatieve en zeer poëtische idioom, waardoor haar stukken niet hapklaar te duiden zijn. Op de Utrechtse theaterschool, waar ze in 2011 afstudeerde als toneelschrijver, was er behalve waardering ook kritiek op die schrijfstijl. Een docent adviseerde haar dat ze beter poëzie kon gaan schrijven dan toneel.
Na haar afstuderen had haar carrière een stroeve aanloop. Opdrachten bleven uit, dus richtte ze met gelijkgestemde auteurs een speciaal platform voor toneelschrijvers op, dat regisseurs zocht bij nieuwe stukken. Binnen twee jaar raakte ze overspannen. Daarna schreef ze in de luwte aan toneelteksten, die ze moeilijk aan de man wist te brengen. Regisseurs noemden haar teksten soms onspeelbaar of te hermetisch.
Toch bleef Bremen tegen de klippen op trouw aan haar signatuur, ervan overtuigd dat het kon: een speelbaar en geëngageerd stuk schrijven zonder aan poëzie in te boeten. Haar standvastigheid loonde: gaandeweg kwam ze in aanraking met theatermakers die vertrouwen in haar hadden.
Voor het Sittardse jeugdgezelschap Het Laagland schreef ze meerdere voorstellingen, waaronder het succesvolle Het Sterrehuis, over falende zorg in het gelijknamige Heerlense opvanghuis voor ouderloze of ‘moeilijke’ kinderen. Bremen baseerde haar toneeltekst onder meer op interviews met oud-bewoners.
Typerend was dat het Bremen daarbij niet te doen was om belerend te wijzen naar de tekortschietende jeugdinstelling of de ouders, maar dat ze inzicht wilde bieden in de complexe, tegenstrijdige belevingswereld van de kinderen die daar werden opgevangen.
Dat resulteerde in rijkgeschakeerd en meevoelend jeugdtheater. De Volkskrant schreef: ‘Door radicaal het perspectief van de jeugd te kiezen, krijgt het nooit verdwenen gevoel van ‘gedumpt te zijn’ volop ruimte om alle kleuren van de seizoenen aan te nemen: luchtig en zonnig, maar ook stormachtig en donker.’
De regisseur van het stuk, Silke van Kamp, vroeg haar een paar jaar later om F*ck Lolita te schrijven voor het Tilburgse stadsgezelschap Het Zuidelijk Toneel. Dat groeide uit tot de grote hit van vorig theaterseizoen, met een wervelende Keja Klaasje Kwestro als Dolores en een angstaanjagend ongrijpbare Joep van der Geest als Humbert Humbert, de 37-jarige man die haar stelselmatig objectiveert, verkracht en zichzelf vervolgens als slachtoffer positioneert.
Door de jaren heen perfectioneerde Bremen haar ritmische, uitgebeende stijl en lukte het haar steeds beter om die poëtische, associatieve taal als kracht in te zetten. Inmiddels is dat precies waar regisseurs haar werk om roemen. In een interview zei Van Kamp: ‘Ik ben verslaafd aan het werken met de teksten van Annet, omdat ze zo bodemloos zijn en je steeds nieuwe inzichten en associaties krijgt.’
Belle van Heerikhuizen, die afgelopen voorjaar bij Het Nationale Theater haar tekst Nachtschade regisseerde, noemt het ‘meteen heel spannend’ dat Bremens teksten niet rechttoe, rechtaan zijn, maar meerduidig en gelaagd. ‘Ik voel me uitgedaagd. Bij Annets teksten weet je dat elk woord er met een reden staat, maar je moet soms diep graven naar die reden.’
Inmiddels is ze een veelgevraagd theaterauteur. Later dit jaar is bij Het Laagland haar nieuwe toneeltekst Kerstboom te koop! te zien, gebaseerd op het moderne kerstsprookje Stargate van de Noorse schrijver Ingvild H. Rishøi. Ondertussen werkt ze aan de tekst van Dolorosa, een persoonlijke voorstelling van Marie-Mae van Zuijlen over seksueel trauma, die wordt begeleid door een vijfkoppig mannenkoor. Het stuk gaat in 2027 in première bij het muziektheatergezelschap Orkater.
3 x Annet Bremen
- Bremen werd in 2023 ook al voor de Toneelschrijfprijs genomineerd, voor haar toneeltekst Het Sterrehuis. Daarmee won ze datzelfde jaar ook de Nederlands-Duitse theatertekstprijs Kaas & Kappes.
- Haar tekst Wil je een snoepje? werd door de Volkskrant verkozen tot beste jeugdvoorstelling van het seizoen 2022-2023: ‘Een bijzonder krachtige en tegelijk aangenaam lichte jeugdvoorstelling’.
- Onlangs sprak ze de ‘Staat van de toneelschrijver’ uit, waarin ze pleitte voor een stevigere positie van toneelschrijvers. ‘Ik zeg niet dat je altijd door moet gaan. Dat lijkt me het slechtste advies dat ik kan geven. Ik kan alleen maar zeggen: ik heb vaak gedacht aan stoppen, maar blijkbaar heb ik dat niet gedaan.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant