Het CPNB, de marketingorganisatie van de boekensector, heeft niet alleen de taak om meer mensen tot lezen te verleiden, maar ook moeten voorkomen dat een generatie misogyne lezers en schrijvers vrouwen blijft beschouwen als niet-autonome lustobjecten.
Dat in november de roman Het diner van Herman Koch gratis wordt uitgegeven tijdens de bibliotheekcampagne ‘Heel Nederland Leest’ hoeft niet te verbazen. Het verhaal is spannend, de taal is pragmatisch en het leest lekker weg. ‘Het is bij uitstek een boek dat schuurt, vragen oproept en je dwingt je eigen grenzen te onderzoeken’, aldus de stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB).
Problematisch is de structureel vrouwonvriendelijke of misogyne inhoud van boeken die als de ‘beste romans’ worden beschouwd en ook op de lijst van de campagne ‘Heel Nederland Leest’ te vinden zijn.
Over de auteurs
Pim van Heyningen is docent klassieke talen. Jessica Mannaert
is docent Nederlands.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Deze kritiek is niet nieuw. Tijdens de ‘Heel Nederland Leest’-editie van 2024 vroeg schrijver Uschi Cop zich af of de roman Joe Speedboot van Tommy Wieringa wel een juiste keuze is, gezien de seksistische personages. Cop betoogde daarnaast dat we moeten nadenken over wat voor boeken we ‘en masse’ willen aanbieden aan jonge mensen die hun ideeën nog volop aan het vormen zijn.
Ook publicist Gijsbert Pols betwistte de keuze voor Herman Koch als schrijver van het Boekenweekgeschenk in 2017. Met enkele passages uit Kochs roman Makkelijk leven liet hij zien dat misogynie ook in dit boek aan de orde is.
Waarom kiest het CPNB dan niet voor een auteur die zowel deze lijst van auteurs als de perspectieven die in de gekozen boeken aan bod komen verbreedt? Neem het boek Confrontaties van Simone Atangana Bekono, dat onder meer een licht werpt op het racisme waar velen dagelijks mee te maken hebben. Over een boek dat schuurt
gesproken.
Ook wij doen een beroep op het CPNB om beter na te denken over de inhoud die we aan lezend Nederland willen doorgeven. Neem onderstaand citaat uit Zomerhuis met Zwembad van Herman Koch: ‘Ik lachte, hoewel zij strikt genomen niets grappigs had gezegd. Maar ik wist uit ervaring dat het zo werkte: hoe vroeger je in een gesprek met een vrouw in de gelegenheid was om te lachen, hoe beter. Ze zijn het niet gewend, de vrouwen, dat er om ze gelachen wordt. Ze denken dat ze niet grappig zijn. Meestal is dat ook zo.’
In het universum van Koch is niet deze vrouwonvriendelijke opvatting van de hoofdpersoon het probleem, maar de humor van ‘de vrouw’. In Het diner lijkt de minachting voor vrouwen minder aan de oppervlakte te liggen. Toch worden de vrouwen die het podium betreden in de eerste plaats omschreven aan de hand van hun uiterlijk, kleding, accessoires en algemene categorieën waar ze al dan niet toe behoren. Dat heet micromisogynie.
De hoofdpersoon uit Het diner pleit zichzelf vrij door te zeggen dat hij nooit zou ‘beweren dat vrouwen ‘over het algemeen’ slimmer zijn dan mannen. Of gevoeliger, of intuïtiever...’ Integendeel, personages van Herman Koch beweren dat vrouwen niet grappig zijn.
Vooruitlopend op de zaken kunnen we aan deze lijst van micromisogynie-voorbeelden ook een citaat van Ilja Leonard Pfeijffer toevoegen, een auteur die beschouwd wordt als een van de grootste romanciers van dit moment. Het ligt in de lijn der verwachtingen dat ook een van zijn boeken onderdeel zal zijn van de ‘Heel Nederland Leest’-campagne. Bijvoorbeeld La Superba, bekroond met de Libris Literatuur Prijs in 2014 vanwege zijn ‘universele zeggingskracht’:
‘Dikke vrouwen als zodanig zijn het probleem niet, vooral als ze blond zijn. Begrijp me niet verkeerd. Ik heb er in mijn jaren, verdomd als het niet waar is, wel een aantal op ontbijt mogen onthalen. Neukmonsters zijn het. De beste seks van je leven heb je met dikke meisjes, geloof me. Als ze maar willen. Als ze niet willen, zijn ze waardeloos en zielig. Maar meestal willen ze. Ze bestieren je bed als zes pornofilms tegelijk. Ze zullen niet fotogeniek op hun rug liggen en afwachten wat je al dan niet aanvangt met je vanzelfsprekende libido, ze zullen je tot bloedens toe berijden in het volste besef dat zij iets goed te maken hebben om te mogen worden beschouwd als vrouw.’
Dit zijn inderdaad citaten zonder context, en als dit incidenten waren, dan was het een geldig tegenargument. Maar dit zijn geen incidenten en de lijst van voorbeelden is lang. Waar komt de noodzaak bij mannelijke schrijvers vandaan om structureel vrouwonvriendelijke personages op te voeren? En om vrouwen steeds weer weg te zetten als inhoudsloos en dom? De aangehaalde passage laat eens te meer het gelijk van Marijke Schermer en Lotte Houwink ten Cate zien: een kinderloos leven is geen garantie voor uitzonderlijke literatuur.
Als we inderdaad zijn wat we lezen, zoals een aantal auteurs heeft betoogd in het geschenkboek Je bent wat je leest tijdens de campagne van 2018, dan heeft het CPNB een grote opdracht om te voorkomen dat we een generatie vrouwonvriendelijke lezers en schrijvers creëren die vrouwen als niet meer beschouwen dan een homogene groep van niet-autonome lustobjecten. Een generatie bovendien die universa waarin dikke vrouwen geen recht van bestaan hebben, voorziet van grote oplages, belangrijke posities en hoge onderscheidingen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant