President Donald Trump mag het systeem van briefstemmen in de VS niet zomaar hervormen. Dat heeft het Hooggerechtshof maandag besloten. Die uitspraak is van groot belang voor de tussentijdse verkiezingen in november, waarbij naar verwachting één op drie Amerikanen per post zal stemmen.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Het werd een harde nee. Krap anderhalve maand voor de tussentijdse verkiezingen blokkeert het Hooggerechtshof één van de vurigste wensen van Donald Trump: de president mag zijn verregaande hervormingen van het systeem rond briefstemmen niet zomaar doorvoeren. Daarmee komt een juridische strijd ten einde die Amerikaanse staten, ambtenaren en miljoenen kiezers maandenlang in onzekerheid hield.
Trump eiste een hoofdrol voor de federale postdienst USPS bij het reguleren van het briefstemmen. De USPS zou, volgens de president, moeten optreden als arbiter om te bepalen of kiezers wel of geen stembiljet mogen ontvangen. Bedoeld tegen fraude, beweerde Trump. Een poging tot inmenging, meenden zijn critici.
Het Hooggerechtshof trekt maandagnacht een voorlopige streep door dat plan. Die uitspraak is van grote invloed op het verloop van de verkiezingen in november. Ongeveer een derde van de Amerikanen stemt per post, onder wie relatief veel Democraten.
Eerder blokkeerde een lagere rechter de uitvoer van Trumps plan al tijdelijk. De president had het Hooggerechtshof gevraagd die blokkade ongedaan te maken. Dat hebben de opperrechters nu geweigerd. Zoals gebruikelijk bij dit soort ‘nooduitspraken’, waarin het Hof op zeer korte termijn delibereert, blijft de uitspraak maandag ongemotiveerd.
In een briefje van één paragraaf schrijft het Hof dat Trumps zaak eventueel later, bij een volledige inhoudelijke behandeling, ‘weinig kans van slagen heeft’. Daar wijkt de conservatieve opperrechter Brett Kavanaugh van af. Die voegt zelf aan het vonnis toe dat er ‘minstens een denkbare kans’ is dat zulk beleid uiteindelijk wettig blijkt. Toch, meent ook Kavanaugh, zou de invoer nu op korte termijn ‘arbitrair en wispelturig’ zijn.
Slechts de twee conservatiefste rechters aan het Hof, Clarence Thomas en Samuel Alito, scharen zich maandag wel achter Trump. Zij zijn groot voorstander van uitbreiding van de presidentiële macht. Zij delven in dit geval het onderspit.
De uitspraak vormt een grote overwinning voor Democratische staten en burgerrechtenorganisaties die de Trump-regering hadden aangeklaagd. ‘De president gaat niet over onze verkiezingen, de post bepaalt niet wiens stembiljetten gelden, en kiezers — niet het Witte Huis — bepalen wie de verkiezingen in november wint’, reageerde Sophia Lin Lakin van ngo American Civil Liberties Union (ACLU) maandag.
Vermoedelijk is de kous voor Trump met deze uitspraak niet af. Het staat de president vrij om door te procederen en te proberen zijn beleid alsnog ingevoerd te krijgen voor de presidentsverkiezingen van 2028. Verliezen de Republikeinen komende november echter de macht over het Congres, dan kan Trump van de Democraten aanzienlijke weerstand verwachten.
Trump trekt al jarenlang van leer tegen briefstemmen. De president beweert steevast dat stemmen per post fraude in de hand werkt, zonder daar ooit enig bewijs voor te leveren. Nadat hij in 2020 de verkiezingen verloor van Joe Biden, weigerde hij dat verlies te erkennen op basis van ongefundeerde beschuldigingen van fraude.
Onder Trumps plan had elke Amerikaanse staat de USPS moeten voorzien van lijsten met stemgerechtigden. Op basis daarvan zou de federale postdienst zelfstandig beoordelen wie wel of geen stembiljet ontvangt.
Meerdere Democratische staten, ngo’s en belangengroepen sloegen daarop alarm. De Grondwet bepaalt dat Amerikaanse verkiezingen niet op federaal, maar statelijk niveau worden gereguleerd. Trumps decreet zou een verkapte manier zijn om de federale overheid, middels de post, alsnog macht te geven over de uitvoer van verkiezingen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant