Door zijn socialemediaberichten door AI te laten schrijven gaat premier Rob Jetten rechtstreeks in tegen instructies die de Rijksoverheid hanteert voor het gebruik van AI. In een richtlijn van het ministerie van Binnenlandse Zaken staat dat ‘gegenereerde content niet een-op-een mag worden overgenomen’.
Afgelopen week publiceerde de Volkskrant over de honderden berichten op sociale media die Jetten en zijn partij D66 door een AI-model lieten schrijven. In totaal bleken 68 berichten op de persoonlijke kanalen van de premier volgens het betrouwbare detectiemodel Pangram voor 100 procent AI.
Na vragen van de krant erkende D66 dat teksten door een AI-model worden geschreven en ook dat ze ‘soms zonder aanpassingen worden geaccordeerd’.
Dat laatste blijkt in strijd met de richtlijnen die de Rijksoverheid zelf voor medewerkers heeft gemaakt. De 27 pagina’s tellende ‘handreiking’ uit januari 2025, genaamd ‘Verantwoorde inzet van generatieve AI’, is juist geschreven om ervoor te zorgen dat overheidsmedewerkers op een ethische manier gebruikmaken van kunstmatige intelligentie.
Volgens Paul Bovend’Eert, emeritus hoogleraar staatsrecht aan de Radboud Universiteit, is het pijnlijk dat de leidinggevende bewindspersoon binnen de overheid de instructies niet volgt. ‘De premier heeft als leidinggevende een bijzondere verantwoordelijkheid. Hij had moeten weten van de handreiking. Als hij zich daar niets van aantrekt, is het einde zoek.’
Het een-op-een overnemen van AI-teksten is niet de enige instructie die Jetten negeert. Zo stelt het document ook voorwaarden rond transparantie. ‘Wanneer je gegenereerde content gebruikt in communicatie richting burgers, zorg dan dat de tekst of het beeld gesigneerd of gewaarmerkt is zodat duidelijk is dat dit door een AI-model is gemaakt’, aldus de instructie. Dit was bij geen van Jettens AI-berichten het geval.
Eerder stelden deskundigen in de Volkskrant dat het AI-gebruik de geloofwaardigheid van de premier aantast. Jetten zelf wilde geen vragen van de krant beantwoorden, maar zei later wel tegen RTL Nieuws: ‘Ik denk dat heel veel mensen, en dat hoor ik ook vaak terug, blij zijn dat we heel veel laten zien wat we elke dag doen voor werk en dat we een mooi inkijkje geven in het dagelijks leven (..)’ En: ‘Bijna elke Nederlander gebruikt tegenwoordig elke dag AI, het is onderdeel van ons leven.’
Maar bij de Rijksoverheid leven de zorgen over geloofwaardigheid wel degelijk, blijkt uit het document. ‘Overheidsorganisaties hebben de verantwoordelijkheid om de burger van betrouwbare informatie te voorzien. Wanneer generatieve AI bij dit proces wordt ingezet, kan dit negatieve gevolgen hebben voor de geloofwaardigheid en reputatie van de overheid’, staat er.
Een AI-systeem ‘weegt niet de betrouwbaarheid van informatie mee bij het beantwoorden van een prompt. Dit schaadt mogelijk het vertrouwen van burgers.’
Premier Jetten en D66 willen niet op vragen van de Volkskrant reageren. 'Volgens mij hebben wij afgelopen week zo volledig mogelijk geantwoord', aldus het hoofd woordvoering van de partij. ‘Daar heb ik niets aan toe te voegen.’
Volgens hoogleraar staatsrecht Wim Voermans zou Jetten er goed aan doen de richtlijnen van de Rijksoverheid te volgen. ‘Wat hij doet schuurt op z’n minst en is een slecht voorbeeld’, stelt Voermans. ‘Ik denk dat veel medewerkers van de overheid zich door zijn opstelling ook vrij voelen om de AI-instructies te negeren.’
Volgens het ministerie van Algemene Zaken, waaraan Jetten leiding geeft, gelden de communicatierichtlijnen van de Rijksoverheid formeel niet voor privéaccounts van bewindspersonen. Maar dat bestrijden Bovend'Eert en Voermans.
'Het zijn berichten die hij vanuit zijn functie als minister-president communiceert', aldus Bovend'Eert. ‘Welk medium hij daarvoor gebruikt, is niet relevant.’ Voermans: ‘Premier ben je 24 uur per dag, dat betekent dat je je ook 24 uur per dag zo moet gedragen. Deze richtlijnen zijn er niet voor niets.’
Voermans stelt dat niet alleen de geloofwaardigheid van Jetten zelf, maar die van alle politici op het spel staat. 'We zien hier de onttovering van politici. Iedereen snapt dat ze niet alle berichten zelf kunnen maken. Maar zeker bij emotioneel zwaarbeladen onderwerpen wil je absolute authenticiteit, je wilt geloven dat de persoon zich écht tot je richt.'
'Jetten heeft een voorbeeldfunctie voor het hele gebouw waarvoor hij staat: de democratische rechtsstaat', aldus Voermans. ‘Een democratie heeft iets van geloof in zich, mensen moeten een persoonlijke band voelen. De relatie tussen kiezers en gekozenen is kwetsbaar. Als die band niet wordt gevoeld, en dat bereik je door een computer dit soort teksten te laten maken, dan is dat een kras op het hele systeem.’
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant