is bestuurssocioloog.
Dat premier Jetten artificiële intelligentie in zijn communicatie gebruikt, zorgde voor ophef. Mij leek vooral die ophef vrij artificieel. Zo waren ooit de ‘ideologische veren’ niet bedacht door Wim Kok, de vraag ‘what your country can do for you’ niet door president Kennedy, noch het ‘yes we can’ door president Obama. Die ophef is alleen te verklaren in een wereld met een romantische preoccupatie met authenticiteit, originaliteit en eigenheid.
Want artificiële intelligentie (AI) excelleert vooral in datgene wat wij mensen altijd al doen: reproductie, nabootsing en imitatie. Sterker nog, een van de belangrijkste kenmerken van een cultuur zit in de manier waarop nabootsing en ‘mimese’ tot uitdrukking komen, zoals filosoof René Girard stelt. Dat vormt ook het succes van zoiets als generatieve AI. Zo excelleert ChatGPT juist in onze dagelijkse cultuur, een cultuur van imitatie, nabootsing en reproductie, van anderen, informatie en kennis. Alleen sneller en efficiënter. Maar gelukkig vormt efficiency in onze cultuur slechts één waarde naast vele andere.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Toch werkt ‘AI een beetje zoals God’, zoals digitaal strateeg Ilyaz Nasrullah stelt, want ‘iedereen heeft er een ander beeld bij’. Ik denk inderdaad dat AI net zoiets is als God: het is overal, velen geloven erin, maar niemand heeft het ooit echt gezien. Nogal wiedes, want ‘AI is geen samenhangende technologie, maar een soort synoniem voor software’, en juist AI als term ‘is bedacht vanwege zijn vaagheid’, zoals hoogleraar informatica Felienne Hermans stelt. En laat een godheid nu net uitblinken in vaagheid.
En dus verzamelen zich ook rond deze vaagheid fundamentele gelovigen, sceptici en doemdenkers. Zo gelooft Donald Trump heilig in de toekomst van AI. Zien enthousiastelingen dit als ‘fantastische’ of ‘geweldige kans’. Vrezen sommigen dat hele bedrijfstakken worden ‘weggevaagd’. En anderen dat het de ondergang van de mensheid in zich draagt. Daarmee neemt die AI betekenisgeving inderdaad goddelijke proporties aan.
Ook kent AI dezelfde ‘hype-cyclus’ zoals iedere nieuwe vorm van technologie. Eerst de innovatietrigger die gepaard gaat met enthousiasme en aandacht, vervolgens de piek van overspannen verwachtingen waaraan het nieuwtje magische krachten worden toebedeeld, met uiteindelijk desillusie en teleurstelling, omdat het doorgaans niet aan alle hoge verwachtingen kan voldoen.
Dat zit deels ook in die bewuste vaagheid van AI taal en terminologie. Want zoals Nasrullah stelt, ‘is artificiële intelligentie niet intelligent’. Net zoals social media niet sociaal zijn, smartphones allesbehalve slim en fatbikes niet echt ‘dik’ en nauwelijks lijken op een fiets. Op dezelfde manier valt de kunstmatigheid van kunstmatige intelligentie te betwijfelen. Want het blinkt niet uit in kunstigheid, noch in matigheid. Taal doet er dus toe. Vooral in de betekenis die we aan fenomenen toekennen.
Gelukkig zijn er experts met talige sensitiviteit, zoals hoogleraar psychiatrie Iris Sommer, die een boek schreef over het belang van taal. En op basis daarvan is Sommer overtuigd van AI. Volgens haar ‘biedt AI een gouden kans voor onze mentale gezondheid’, want ‘telkens sta ik versteld van het invoelende advies dat ik krijg’. Volgens Sommer is AI zelfs in staat tot empathisch vermogen.
Ik denk dat dit de kracht van AI illustreert. Dat we er extreme betekenis aan toekennen. Dat we het antropomorfiseren, vermenselijken. Want als ChatGPT als ‘statistische berekening van datapunten’ iets niet kan, is het wel ‘invoelen’ of empathie opbrengen.
Integendeel, wij leggen er betekenis in, kennen er betekenis aan toe. Net zoals een waarzegger afhankelijk is van goede cues (zoals een foto van een dierbare), drijft zoiets als ChatGPT op de juiste prompts. Onzin? Stel de meest basale dagelijkse vraag ‘hoe gaat het’ of ‘hoe voel je je’ eens aan Claude of ChatGPT. Vraag door, en het zal aangeven dat het werkelijk geen idee heeft.
Net als de stoommachine, gloeilamp en telefoon veranderen ook internet, mobiele telefonie en ‘kunstmatige intelligentie’ ons leven extreem wezenlijk. Maar die extremiteit is pas echt wezenlijk als je ervan uitgaat dat het leven niet continu verandert. En de betekenis ervan wordt pas extreem als wij er allerlei vermogens aan toekennen waartoe het niet in staat is. Zoals empathie.
Laten we dus de kracht van kunstmatigheid erkennen én tegelijkertijd waken voor AI-extremisme. Want dat tiert welig. En dan liggen desillusie en teleurstelling gauw op de loer.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant