Duitse politiek De CDU, tot voor kort aangeduid als ‘volkspartij’, vreest voor haar toekomst na vernietigende uitslagen in deelstaatverkiezingen. Komende weken moet blijken of kanselier Friedrich Merz vasthoudt aan ingrepen zoals in de pensioenregelingen. In Berlijn verharden de fronten binnen de coalitie.
De lijsttrekker van de CDU Daniel Peters in Mecklenburg-Vorpommern wordt opgemaakt voor een tv-debat. Zijn partij haalde de kiesdrempel niet.
In het moderne Duitsland gebeurde het niet eerder dat de christen-democraten de kiesdrempel van 5 procent niet halen. Zondag kreeg de CDU van kanselier Friedrich Merz niet meer dan 4,9 procent van de stemmen in de deelstaat Mecklenburg-Vorpommern. De CDU, die tot voor kort werd aangeduid als ‘volkspartij’ waar een groot deel van de kiezers zich achter moet kunnen scharen, vreest voor haar toekomst.
Merz noemde de uitslag al voordat die officieel was een „ramp”, en een dag later „dramatisch” en een „cesuur” voor de partij. De uitslag in Mecklenburg-Vorpommern volgt twee weken na de eveneens slechte verkiezingsuitslag in Saksen-Anhalt, waar de CDU werd gehalveerd. Destijds sprak Merz van een „shock” – zijn superlatieven raken langzaam uitgeput.
De lijsttrekker van de Berlijnse CDU, Stefan Evers, die op zondag zo’n 30 procent van zijn kiezers verloor aan andere partijen, sprak met het oog op Mecklenburg van „een van de moeilijkste dagen in de geschiedenis van de CDU”.
Voor het zware verlies van de partij in de noordoostelijke deelstaat zijn wel een paar oorzaken aan te wijzen. De zittende minister-president Manuela Schwesig, lijsttrekker van de SPD, positioneerde zich als hét tegengif voor de opmars van de uiterst rechtse Alternative für Deutschland (AfD). In de eindspurt van haar campagne verschenen overal posters met de kreet: „De vrouw tegen blauw”. De kleur van de AfD is blauw, en de AfD zelf spreekt in verband met de winning mood van de partij graag van een „blauwe golf” die Duitsland overspoelt.
Schwesig maakte van de verkiezing een keus tussen haar of de AfD, waarmee ze kiezers van andere middenpartijen wegtrok. Van de kiezers die de CDU verloor, ging ongeveer de helft naar de AfD, de andere helft naar de SPD. De CDU werd tussen AfD en SPD „vermalen”, aldus Merz.
Voor de CDU waren ook de thema’s nadelig die voor kiezers in Mecklenburg de belangrijkste waren. Mensen maken zich zorgen over stijgende kosten van het dagelijks leven, hoge energieprijzen en dure zorg. Wie zich zorgen maakt over zijn sociale vangnet, kiest niet CDU maar eerder SPD, of de AfD die doet alsof hoe dan ook alles beter en goedkoper wordt als zij wint.
Maar de meest nadelige factor voor de CDU in Mecklenburg was vermoedelijk kanselier Merz, en alles waar hij voor staat. Merz wil bezuinigen op zorg en op pensioenen, en hij is stellig in zijn hulp voor Oekraïne, terwijl veel burgers in de deelstaat betere betrekkingen met Rusland willen en het liefst de gaspijpleiding Nord Stream weer in gebruik willen nemen. Afgezien daarvan vinden veel kiezers Merz een hork. Slechts 10 procent van de Duitsers is tevreden met het werk van de kanselier.
Over hoe het verder moet met Merz en zijn partij zijn de stemmen op maandag verdeeld. Een commentator van de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) stelt dat Duitsland „een nieuwe conservatieve partij nodig heeft”. De CDU is niet meer geloofwaardig, meent de auteur, omdat de partij teveel concessies heeft gedaan aan coalitiepartner SPD en niet meer opkomt voor de economie, werkgevers en werknemers.
Veel andere politiek commentatoren vinden dat de CDU nu juist moet laten zien dat de partij kan samenwerken en met coalitiepartner SPD dingen gedaan kan krijgen. Het is de vraag of de coalitie dat in de komende weken lukt. Door de slechte resultaten voor de CDU, en die voor de SPD bij verkiezingen in Berlijn en Saksen-Anhalt, verharden de fronten.
De komende maanden vergen „grote inspanning” van de coalitie, zei Merz op een persconferentie maandagmiddag. De coalitie van CDU/CSU en SPD wil de komende weken een aantal hervormingen door het parlement loodsen, die bij kiezers in Saksen-Anhalt en Mecklenburg impopulair zijn. Zondagavond zei Merz nog dat hij de hervormingen wil doorzetten, ook als hij en zijn partij er voor worden afgestraft.
Het antwoord van de SDP volgde prompt. „We kunnen niet zo verder gaan als tot nu toe”, zei partijsecretaris Tim Klüssendorf kort na Merz’ optreden op zondag. Maandag deed de SPD-partijtop daar nog een schep bovenop. Schwesig, die voor een persconferentie naar Berlijn kwam en die door haar goede resultaat nu een van de machtigste mensen in de partij is, zei dat Merz „zich zelfkritisch moet afvragen wat hij tot nu toe verkeerd heeft gedaan.”
Bondskanselier Friedrich Merz na zijn persconferentie maandag.
Schwesig wil dat de pensioenleeftijd niet wordt verhoogd voor mensen die 45 jaar hebben gewerkt, anders dan nu in de hervorming van Merz is gepland. Om vertrouwen terug te winnen, aldus Schwesig, moet Merz zijn plannen herzien.
Of Merz daartoe bereid is, zal de komende weken blijken. Maandag leek Merz tot kleine concessies bereid te zijn – niet bij de pensioenhervormingen, maar bij de zorgbezuinigingen. „We zijn de mensen antwoorden op hun zorgen schuldig”, meende Merz.
De reacties in Berlijn op een afgezwakte koers van CDU/CSU en SPD zijn verdeeld. Een commentator van Die Zeit schrijft: „verder gaan op de ingeslagen weg is weggestemd”.
De invloedrijke historicus Heinrich August Winkler zegt daarentegen in een interview in de FAZ dat het „fataal zou zijn”, als de coalitie de hervormingen terug zou trekken. Volgens Winkler, die zijn carrière wijdde aan de jaren dertig van de vorige eeuw in Duitsland, is het essentieel voor de geloofwaardigheid van een regering dat die daadkrachtig is, „ook als sommige hervormingen in het begin erg impopulair zijn”.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie