De extreemrechtse partij AfD won onlangs de verkiezingen in Saksen-Anhalt. Onder de vlag van de ‘joods-christelijke cultuur’ wordt inmiddels ook in Nederland een behoorlijk deel van de bevolking tot vijand verklaard.
‘We mogen als natie, als christenheid, niet langer over ons heen laten lopen.’ Met die woorden sprak Hugo Bos, woordvoerder van het conservatief-katholieke Civitas Christiana, het publiek toe in een bomvolle zaal in Gouda. In november 2025 kwamen daar een paar honderd mensen samen om te praten over ‘moreel verval’. Lees: de seculiere democratie met haar ruimte voor lhbtiq-minderheden, vluchtelingen, euthanasiewetgeving en abortusklinieken. Dat alles onder de paraplu van een christendom dat niet langer ‘lauw en defensief’ wil zijn, maar ‘offensief confronterend’.
De avond riep op tot een coalitie tussen orthodoxe christenen en cultuurchristenen. Een fascinerende mengelmoes van mensen die elkaar vinden in de overtuiging dat we ten onder gaan, tenzij we God en Zijn wensen weer in het middelpunt zetten. Voorwaarts, christenstrijders.
Over de auteur
Robbert Bodegraven is directeur van Humanistisch Verbond.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Telegraaf-journalist Wierd Duk kondigde een beweging aan die cultuurchristenen en orthodoxe christenen samenbrengt. Doel: de strijd tegen woke-denken en de politieke islam. Inspiratie vindt hij bij Turning Point, de organisatie van de vermoorde Amerikaanse conservatieve activist Charlie Kirk. Wierd Duk, onze Charlie Kirk in de polder.
Zo’n beweging is niet kansloos. Uit onderzoek blijkt dat onder jongeren de aantrekkingskracht van orthodoxe religie in combinatie met radicaal-rechtse denkbeelden groeit. Ze komen samen in de oproep tot de verdediging van wat ze de ‘joods-christelijke cultuur’ noemen.
Het beroep op de ‘joods-christelijke cultuur’ suggereert een gedeelde traditie. Maar zowel de joodse als de christelijke traditie kent een enorme diversiteit aan opvattingen, vaak tegenstrijdig en elkaar uitsluitend. Niet voor niets protesteren Joden vaak tegen de verbinding tussen joods en christelijk. Ze zien er vooral een westerse poging in om de joodse cultuur te assimileren in de christelijke.
Nog twijfelachtiger wordt het als de joods-christelijke cultuur wordt gebruikt als drager van de Nederlandse identiteit. Onze cultuur is onmiskenbaar beïnvloed door de christelijke en de joodse traditie. Ze is ook stevig geworteld in de renaissance en de Verlichting, in de strijd om vrijheden voor individuen en het afbreken van de macht van kerk, koning en staat. Kortom, onze cultuur is ook diepgaand gevormd door de waarden van het moderne humanisme, waarmee de democratische rechtsstaat, de vrijheid van geweten, gelijke rechten en de scheiding van kerk en staat gemeengoed werden.
Daarom is het zo opvallend dat de herauten van de joods-christelijke cultuur juist het seculiere humanisme als grootste vijand zien. Seculier humanisme staat niet tegenover de joodse of de christelijke cultuur, het is geen vreemde afwijking in onze culturele identiteit, maar het resultaat van eeuwenlange intellectuele en morele evolutie.
Maar politici en religieuzen die de joods-christelijke cultuur opeisen, sluiten hun ogen voor deze historische werkelijkheid. Die past slecht in hun agenda. Hun beroep op de traditie dient om een grens te trekken en te bepalen wie erbij hoort. Wij, van de joods-christelijke traditie, tegenover de anderen. Daarbuiten vallen: migranten van buiten Europa, en dan vooral moslims. En degenen die traditionele culturele waarden ter discussie stellen: seculiere humanisten, voor het gemak op een hoop gegooid als geradicaliseerde wokies.
De propagandisten van de ‘joods-christelijke traditie’ zetten haar in om de samenleving te zuiveren van alles wat orthodoxe christenen en hun cultuurchristelijke vrienden als vijandig zien. De verkiezingswinst van de AfD geeft deze cultuurstrijd een concreet uitzicht op die macht. De verdedigers van de joods-christelijke cultuur creëren een giftige tegenstelling. Wie de term omarmt, onderstreept de hiërarchie die eraan ten grondslag ligt. Het zegt: onze cultuur is wit en superieur, en ze wordt aangevallen en bedreigd door minderwaardige denkbeelden van buiten.
Een beroep op de joods-christelijke cultuur verdedigt onze Nederlandse cultuur dus niet. Het valt haar eerder aan. Het wil af van vrijheden en verworvenheden die hier sinds de 16de eeuw met moeite, strijd én trots zijn verworven. Het ontkent de diversiteit van Nederland. Het is een gevaarlijk gebruik van woorden die barmhartigheid, zorg en rechtvaardigheid suggereren, maar tot het tegendeel leiden.
Het ontkent bovendien wat we na eeuwen strijd zijn geworden: een vrije, democratische en humanistische samenleving. En juist dat Nederland is het verdedigen waard.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant