Algemene vergadering Verenigde Naties Wereldleiders dalen neer op Manhattan voor de jaarlijkse opening van het vergaderseizoen bij de VN. Secretaris-generaal António Guterres zwaait eind dit jaar na een decennium af. Rond het VN-hoofdkwartier wordt druk gespeculeerd over zijn opvolger. Kan hij of zij de organisatie uit een existentiële crisis loodsen?
De Deense premier Mette Frederiksen speelt maandag pickleball in Brooklyn, New York. Naar verwachting zal in de marge van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties een overeenkomst worden ondertekend tussen de Verenigde Staten, Groenland en Denemarken.
In de VN-wandelgangen aan de East River, op ambassades en in talloze hotellobby’s en cocktailbars op Manhattan zal één vraag deze week steeds weer gesteld worden: wie gaat de VN nieuw leven inblazen nu de termijn van secretaris-generaal António Guterres ten einde loopt? En, belangrijker: is het überhaupt mogelijk het epicentrum van multilateraal overleg weer glans te geven in een tijd dat ruige machtspolitiek en minachting voor internationale regels de verhoudingen tussen staten domineren?
De straten rond het VN-gebouw veranderen ook deze september weer in een diplomatieke bijenkorf. Met honderden tegelijk dalen diplomaten en politici neer op Manhattan ter gelegenheid van de opening van het vergaderseizoen van de VN. De Braziliaanse president Luiz Inácio Lula da Silva zal er zijn, de Franse president Emmanuel Macron, evenals de Turkse president Recep Tayyip Erdogan. De minister van Buitenlandse Zaken van Iran zal even in het land van de vijand vertoeven.
Mahmoud Abbas, president van de Palestijnse Autoriteit, mocht niet komen: de VS weigerden hem een visum te verlenen. De Russische president Vladimir Poetin komt uit zichzelf niet: hij wordt gezocht door het aan de VN gelieerde Internationaal Strafhof. De Chinese president Xi Jinping komt ook niet. Hij komt vrijwel nooit. Dit jaar is dat vanuit VN-perspectief extra gênant omdat Xi donderdag wel in Washington verwacht wordt voor een bezoek aan president Donald Trump. Mogelijk heeft het Witte Huis als voorwaarde gesteld dat Xi de VN overslaat om de exclusiviteit van de ontmoeting met Trump te onderstrepen.
De Amerikaanse president zelf behoort op de VN uiteraard tot de hoofdacts. Vorig jaar hield hij een bizarre rede over vermeende sabotage van een roltrap en het gebrek aan marmer in het VN-gebouw. Het verhaal gaat dat hij zo lekker stond te improviseren dat hij hele stukken van zijn tekst oversloeg en daarom niet toekwam aan het verkondigen van pijnlijke maatregelen voor de VN.
Wat zal Trump doen als hij dinsdag het woord krijgt? Gevreesd wordt, zegt VN-watcher Richard Gowan van de denktank International Crisis Group, dat hij keihard zal uithalen naar het Strafhof. Trump heeft dit jaar de aanval geopend op het instituut. Zo legden de VS sancties op aan rechters en probeerde Washington andere landen te overtuigen om de instelling de rug toe te keren. Volgens Politico zou zelfs de Amerikaanse ambassadeur bij de NAVO bondgenoten onder druk hebben gezet om het Hof te laten vallen. The Wall Street Journal meldde afgelopen weekend op basis van anonieme bronnen dat de VS van plan zouden zijn om het hele Hof via sancties het werken onmogelijk te maken.
Secretaris-generaal António Guterres is er dit jaar voor het laatst bij. Hij stapt in december na tien jaar op. Mooie jaren waren het niet.
De Portugees kreeg al snel te maken met een Amerikaanse president die de VN vooral ziet als een geldverslindende machinerie die op kosten van de VS een ongezond progressief wereldbeeld najaagt. De Trump-schok werd gevolgd door de pandemie: het hoofdkwartier moest op slot. Na Covid-19 laaiden oorlogen in Oekraïne, Gaza en Soedan op, waar de VN vrijwel niets kunnen uitrichten. En alsof dat nog niet genoeg was, maakte VN-basher Trump een comeback, decimeerde Amerikaanse ontwikkelingshulp en dwong de VN om binnen een jaar 20 procent te bezuinigen.
De Duitse minister van Defensie Boris Pistorius schudt donderdag de hand van VN-secretaris-generaal António Guterres tijdens een ontmoeting op het VN-hoofdkwartier in New York.
De VN gaan sindsdien door een existentiële crisis. Duizenden mensen werden ontslagen, de VN-budgetten in oorlogsgebieden daalden met tientallen procenten. In de belangrijke Veiligheidsraad, die gaat over vraagstukken van oorlog en vrede, liggen de grootmachten permanent met elkaar overhoop. De genocide in Gaza zoog het laatste restje zelfvertrouwen uit de organisatie: als de VN zelfs dát niet kunnen voorkomen, waartoe zijn ze er dan?
Maar, zeggen de optimisten: Trump heeft de VN niet helemaal de rug toegekeerd en zelfs de contributie betaald. De VS liepen zo ver achter met betalen dat volgens de VN-regels het stemrecht in gevaar kwam.
Sinds november wordt gezocht naar een opvolger voor Guterres. Er meldden zich acht kandidaten, een aanzienlijk afbreukrisico ten spijt. Van de nieuwe leider kan niet verwacht worden dat hij of zij de VN even van alle kwalen zal genezen, maar van de nieuwkomer wordt wel degelijk een nieuwe impuls verwacht. De VN, hoor je in New York, moeten terug naar het bevorderen van vrede en veiligheid. Daarnaast vinden veel landen dat de nieuwkomer afkomstig moet zijn uit Latijns-Amerika en wordt er stevig gelobbyd voor een eerste vrouw als VN-leider.
Guterres krijgt het verwijt dat hij te weinig heeft gedaan aan conflictbemiddeling. Hij boekte nauwelijks diplomatieke successen en verlegde zijn aandacht naar terreinen waar hij meer speelruimte meende te hebben. Zo is hij al jaren bezig met de gevaren van AI en de roep om internationale afspraken – een van de belangrijkste onderwerpen dit jaar.
De procedure voor de nieuwe chef is een mix van talentenjacht en conclaaf. Kandidaten worden gehoord in openbare zittingen, maar uiteindelijk beslist de Veiligheidsraad, en daarmee de vijf vetomachten (VS, China, Rusland, Frankrijk en het VK), in besloten stemmingen.
Na drie stemmingen ligt de voormalige vicepresident van Costa Rica, Rebecca Grynspan, op kop, al is haar voorsprong gering. Er wordt net zo vaak gestemd totdat er consensus is en er wordt rekening mee gehouden dat zich nog een nieuwe kandidaat zal melden. „Er zal deze week heel veel geroddeld worden”, voorspelt een diplomaat.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie