Wie vanaf dinsdag iets uit een Israëlische nederzetting koopt of verkoopt, kan in de problemen komen. Nederland voert een maatregel in die verder gaat dan alleen een importverbod, terwijl steeds meer landen vergelijkbare handelsbeperkingen aankondigen.
Het Internationaal Gerechtshof oordeelde in 2024 al dat de Israëlische bezetting en de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever illegaal zijn en dat landen moeten voorkomen dat ze daaraan bijdragen via handels- of investeringsrelaties. Eén manier om dat te doen, is handel uit die gebieden weren.
Daarom mogen goederen uit Israëlische nederzettingen in de bezette Palestijnse Gebieden vanaf 22 september niet meer in Nederland worden ingevoerd, gekocht of verkocht. Uit die gebieden komen bijvoorbeeld veel citrusvruchten, zoals sinaasappels, maar ook avocado's en dadels.
Vanaf dinsdag gaat de douane controleren of goederen aan de grens onder het verbod vallen. "Als de douane goederen aantreft waarvan vastgesteld kan worden dat die onder deze sanctiemaatregel vallen, zullen wij de goederen in beslag nemen en een proces-verbaal opmaken", legt een woordvoerder uit.
Of er strafvervolging plaatsvindt en of er boetes worden opgelegd, is aan het Openbaar Ministerie (OM). Het importeren, verkopen én kopen van producten uit bezet gebied wordt strafbaar.
Wie de regels opzettelijk overtreedt, kan maximaal zes jaar gevangenisstraf krijgen, legt een woordvoerder van het OM uit. Bij een overtreding zonder opzet kan maximaal één jaar gevangenisstraf worden opgelegd. Daarnaast kunnen boetes worden gegeven.
Toch betekent dat niet dat iedereen die vanaf dinsdag per ongeluk een verboden dadel koopt meteen een strafzaak kan verwachten. Het OM heeft aangegeven dat bij de handhaving vooral wordt gekeken naar structurele en opzettelijke overtredingen.
Maar hoe weet je of dadels en sinaasappels uit een nederzetting komen? Dat blijkt in de praktijk knap lastig. De producten hebben vaak niet zomaar een label waarop staat dat het product uit een nederzetting komt.
Volgens onderzoek van de ngo Global Echo wordt de herkomst vaak verhuld: door alleen Israël als herkomst te vermelden, een Israëlisch adres te gebruiken of producten uit nederzettingen te mengen met Israëlische producten.
"Het legt een onnodige last bij de douane om de echte herkomst te vinden", zegt Emily Schaeffer Omer-Man van Global Echo. Vanaf dinsdag verschuift die verantwoordelijkheid volgens haar meer naar importeurs, die hun leveranciers beter moeten controleren.
Van importeurs wordt daarbij een zekere zorgvuldigheid verwacht, zegt Cedric Ryngaert, hoogleraar internationaal publiekrecht aan de Universiteit Utrecht. Volgens hem gaat het om een inspanningsverplichting: een importeur die de nodige controles heeft gedaan en later ontdekt dat een leverancier verkeerde informatie heeft verstrekt, overtreedt het verbod niet. Wie onvoldoende onderzoek doet en nalatig is, kan wél in overtreding zijn.
Supermarkten zeggen daarom de herkomst van producten streng te controleren. Lidl verkoopt naar eigen zeggen vrijwel geen producten uit Israël en zegt bij concrete aanwijzingen voor verkeerde etikettering of producten uit nederzettingen onderzoek te doen.
Albert Heijn zegt de regels nauwlettend in de gaten te houden. Als er tóch iets misgaat, start de supermarkt ook een onderzoek.
Jumbo zegt hier al langer mee bezig te zijn. De supermarkt verkoopt onder meer dadels, mango's en kruiden uit Israël en laat de herkomst van volledig in Israël geproduceerde eindproducten controleren door een onafhankelijke partij.
"Economisch gezien zal het verbod waarschijnlijk weinig gevolgen hebben voor Israël", zegt Brakman. Wel kunnen individuele bedrijven die sterk afhankelijk zijn van de Nederlandse markt worden geraakt.
Volgens Brakman is de maatregel daarom vooral een politiek signaal. "Vanwege de traditioneel vriendschappelijke verhoudingen tussen beide landen is dit een duidelijk signaal en een breuk met het verleden." Hij verwacht dat daar in Israël aandacht voor zal zijn, maar betwijfelt of de Israëlische regering zich er veel van zal aantrekken.
Hoewel Europese sancties uitblijven, voerde Spanje in september 2025 al een importverbod in. Ierland deed dat op 15 september 2026. Nederland is het derde land.
Het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, België en Canada hebben aangekondigd dat zij ook met nationale maatregelen komen, maar die zijn nog niet van kracht. Andere landen hebben beperkingen in voorbereiding of overwegen die.
Source: Nu.nl economisch