Houthi’s Met een raketaanval vanuit Jemen op de Saoedische hoofdstad Riad vanuit Jemen onderstreepten de Houthi’s afgelopen weekend hun ambities. Hoe komen de Houthi’s aan hun militaire slagkracht, en wat willen ze? Twaalf vragen en antwoorden.
Een beveiliger houdt zondag de wacht tijdens een ceremonie die door de Houthi-autoriteiten is georganiseerd ter gelegenheid van de twaalfde verjaardag van hun overname van de Jemenitische hoofdstad Sanaa.
De Houthi’s, een Jemenitische beweging met naar schatting enkele tienduizenden strijders en enkele honderdduizenden sympathisanten, houden de wereldeconomie in hun greep. Zaterdag vuurden ze een raket af op het vliegveld van de Saoedische hoofdstad Riad, en mede door hun blokkade van de zeestraat Bab al-Mandeb schieten de olieprijzen omhoog. Wie zijn de Houthi’s, en wat willen ze?
De naam ‘Houthi’s’ heeft twee betekenissen. In enge zin is het de naam van de familie Al-Houthi, in ruime zin is het de bijnaam van een beweging die zichzelf Ansar Allah (‘Helpers van God’) noemt.
De familie Al-Houthi is een machtige lokale stam in Jemen, waarvan de leden hoge posities in de beweging innemen. Toen oprichter Hoessein al-Houthi in 2004 werd gedood, kreeg de beweging als eerbetoon zijn familienaam als bijnaam. De Houthi’s komen oorspronkelijk uit Noord-Jemen, bij de grens met Saoedi-Arabië, het gebied rond de stad Sa’dah.
Vaak worden ze als ‘rebellenbeweging’ omschreven. Dat waren ze oorspronkelijk ook, maar tegenwoordig vormen ze in een flink deel van Jemen de facto de regering. In Jemen zelf noemen de meeste mensen hen de ‘Houthi-militie’.
De leider is de 47-jarige Abdel-Malik al-Houthi, de broer van oprichter Hoessein. Hij leeft op een onbekende plek in de bergen van Noord-Jemen en vertoont zich zelden in het openbaar. Zijn boodschappen stuurt hij via uitvoerige videoberichten de wereld in. Hij is een „grootheidswaanzinnige”, die „oprecht gelooft dat hij Palestina gaat bevrijden”, aldus analist Mohammed al-Basha in de Financial Times.
De Houthi’s hangen het zaidisme aan. Dat is een vorm van sjiisme, een van de twee hoofdstromingen van de islam. Ze vinden dat de leider van een land of groep niet democratisch gekozen moet worden, maar een afstammeling van de profeet Mohammed moet zijn.
Het zaidisme ligt vrij dicht tegen het soennisme aan, de andere hoofdstroming van de islam. De zaidieten vormen een kwart van de bevolking in het overwegend soennitische Jemen. Niet alle zaidieten voelen zich een onderdeel van de Houthi-beweging.
Los van hun geloofsovertuiging strijden de Houthi’s tegen een potpourri aan zaken; zo zijn ze gekant tegen de centrale Jemenitische overheid, tegen Saoedi-Arabië en de daar heersende uitleg van de islam, tegen corruptie, tegen westerse bemoeienis met Jemen en tegen de Israëlische onderdrukking van de Palestijnen. Een van de doelen is om heel Jemen te regeren. Daaraan gekoppeld is het verlangen naar internationale erkenning als de legitieme regering van Jemen.
Yahya Saree, militair woordvoerder van de Houthi’s, legt in januari 2025 een verklaring af tijdens een betoging uit solidariteit met de Palestijnen in de Gazastrook.
De Houthi’s zijn daarom als een pragmatische groepering beschouwen, waarvoor macht en invloed belangrijker zijn dan ideologische scherpslijperij. De Houthi’s werven ook veel soldaten die niet per se hun ideologie aanhangen.
Dat pragmatisme is ook terug te zien in de banden die ze aanknopen. Dat hoeft helemaal niet met mede-sjiieten te zijn; zo onderhouden ze contacten met de Somalische extremisten van Al-Shabaab en met groeperingen in Eritrea en de Soedanese provincie Darfur.
De zaiditische minderheid heeft Jemen eeuwen geregeerd, tot 1962, toen het door een zaiditische imam-koning geregeerde Mutawakkilistisch Koninkrijk Jemen ten val werd gebracht. Na een burgeroorlog werd Jemen een republiek, waarin de zaidieten zich gemarginaliseerd voelden.
In de decennia daarna ontstond onder de Houthi’s een opstand tegen het centrale gezag, aangejaagd door economische problemen en corruptie. Toen de Jemenitische regering zich vanaf 2003 aansloot bij de Amerikaanse ‘War on Terror’, begonnen de Houthi’s de wapens op te nemen.
Na 2010 begonnen de Houthi’s aan een opmars in het noordwesten van Jemen, waar ze een flink stuk grondgebied onder hun hoede kregen. In dit deel van het land vormt de rebellenbeweging sindsdien het de facto bestuur. Deze maand veroverden ze de Jemenitische westkust tot aan Bab al-Mandeb, waarmee ze hun greep op die cruciale zeestraat verstevigden.
Op beelden zien de Houthi’s er soms uit als een zootje ongeregeld in de bergen dat vanaf pick-uptrucks met kalasjnikovs in de lucht schiet. Maar ze zijn tot veel meer in staat. Onlangs bleek uit een rapport van Anthropic dat „dreigende actoren in Noord-Jemen’ – zeer vermoedelijk de Houthi’s – AI-model Claude gebruikt hadden om doelzoekende raketten te maken.
De Houthi’s vuren raketten af op Israël, op tweeduizend kilometer afstand. Op schepen in de Rode Zee vuren ze varende drones af. Ze zijn de „dodelijkste niet-statelijke actor in het hele Midden-Oosten”, zei de voormalige Amerikaanse Jemen-gezant Timothy A. Lenderking in The New York Times.
De verklaring voor dit machtsvertoon ligt ten dele in Teheran. Er is van oudsher een band tussen de Houthi’s en het eveneens sjiitische Iran. Aanvankelijk gingen de Houthi’s in Teheran op bezoek om ideeën op te doen. Toen ze sterker werden, werden ze voor Iran steeds interessanter.
Soms wordt de strijd van de Houthi’s een proxy war genoemd: een oorlog die eigenlijk door Iran gestreden wordt. Experts wijzen er vaak op dat dit niet juist is, omdat de Houthi’s hun eigen geschiedenis en doelen hebben.
Toch waren de Houthi’s „nooit zo groot geworden zonder steun van Iran”, zegt Jemen-expert Marina de Regt van de Vrije Universiteit Amsterdam. „Iran heeft de laatste tien jaar heel veel technische hulp gegeven. Ze hebben Houthi’s getraind in Iran. Er zijn allerlei Iraanse experts in Jemen geweest. Er is gesmokkeld via de haven van Al Hudaydah. Er zijn wapens en raketonderdelen gesmokkeld door de lucht. Inmiddels hebben de Houthi’s zelf de technologische kennis om die wapens te ontwikkelen.”
Bij de smokkel over zee maken de Houthi’s onder meer gebruik van dhows, traditionele houten zeilschepen. Sommige spullen komen via de Hoorn van Afrika, andere worden voor de kust van Somalië van schip op schip overgeladen. Een „enorm spelletje balletje-balletje”, aldus Houthi-expert Peter Salisbury van de Columbia-universiteit in The New York Times.
Op alle goederen die de haven van Al Hudaydah binnenkomen innen ze hoge heffingen. Bedrijven en burgers betalen een soort oorlogsbelasting. Ook krijgen ze directe steun uit Teheran en verdienen ze aan illegale brandstofhandel en afpersing van rederijen die door de Rode Zee willen varen.
De directe aanleiding is een incident in juli. Toen een vliegtuig met Houthi’s uit Teheran terugkwam en in de Jemenitische hoofdstad Sanaa wilde landen, werden er landingsbanen gebombardeerd door overheidstroepen, gesteund door Saoedi-Arabië. Het vliegtuig kwam er ongeschonden uit, maar de Houthi’s antwoordden met een volledige blokkade van alle Saoedische schepen in Bab al-Mandeb en met bommen op het buurland.
Het korte antwoord luidt: omdat dat de Saoediërs, ondanks een goed geoutilleerd leger, niet lukt. Tussen 2015 en 2022 heeft Saoedi-Arabië de centrale overheid in Jemen gesteund in hun strijd tegen de Houthi’s. Die strijd heeft miljarden euro’s gekost en enkele honderdduizenden slachtoffers opgeleverd, maar de groepering werd niet verslagen.
Saoedi-Arabië dacht de klus te kunnen klaren vanuit de lucht, met bombardementen. Maar de Houthi’s zitten in bergachtig gebied, dat ze op hun duimpje kennen. Daar hadden de bommen niet het gewenste effect. Toen het koninkrijk merkte dat het de Houthi’s niet met bommen kon verslaan, tekenden de partijen in 2022 een wapenstilstand. Op hervatting van die strijd zit Saoedi-Arabië niet te wachten.
Studenten staan op 22 juli bij een afbeelding van Houthi-leider Abdel-Malik al-Houthi tijdens een betoging bij de Universiteit van Sanaa om hun steun voor de Houthi’s te betuigen tijdens een escalatie van hun conflict met Saoedi-Arabië.
Dat is niet zo eenduidig te zeggen, maar ze hebben wel invloed. Door de blokkade van Bab al-Mandeb kunnen de Saoediërs niet zo makkelijk meer olie exporteren naar hun belangrijkste afzetmarkt, Azië, wat de prijs opstuwt. Aanvallen op Saoedische raffinaderijen en olieopslagplaatsen leiden bovendien tot paniek op de beurzen. Deels stijgen de prijzen ook doordat speculanten olie opkopen omdat ze escalatie van de strijd verwachten.
Er zijn ook andere factoren die de olieprijzen opstuwen, zoals Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen. De blokkade van de Straat van Hormuz is bovendien schadelijker voor de wereldhandel dan de sluiting van Bab al-Mandeb. Maar door die twee andere factoren stond de markt al onder enorme spanning. De acties van de Houthi’s kon de markt er niet meer bij hebben.
Mensen in Houthi-gebied lijden onder van alles, aldus De Regt: inflatie, werkloosheid, censuur, armoede. „De Houthi’s zijn heel conservatief en fundamentalistisch. Ze hebben allemaal wetten die vrouwen onderdrukken. Vrouwen kunnen niet meer reizen zonder mannelijke begeleider. Meisjes gaan wel naar school.”
Van Iran hebben ze ook ideologische indoctrinatie geleerd. Dat loopt via scholen, waar kindsoldaten geworven worden, en via ‘educatieve’ zomerkampen die ook dienen voor training en rekrutering van jonge soldaten. Hier moeten ze dagelijks anti-Amerikaanse en anti-Israëlische leuzen opdreunen en worden ze klaargestoomd voor het martelaarschap. De Palestijnse zaak wordt daarbij instrumenteel ingezet: kinderen krijgen te horen dat ze Gaza zullen bevrijden.
In het door hen beheerste gebied hebben de Houthi’s overal checkpoints. Ook ontvoeren ze mensen op straat, die getraind worden of omgekocht om zich bij de beweging aan te sluiten. De Regt: „Het grootste deel van de Jemenitische bevolking staat niet achter de Houthi’s, maar er zijn mensen die eieren voor hun geld kiezen en zich aansluiten.”
Tot nu toe zijn ze niet in staat gebleken het land dat ze in bezit hebben te regeren en hun wetten door te voeren, zegt De Regt. „Ze hebben wel alle ministeries overgenomen en overal mensen geplaatst die hun ideologie aanhangen. Ze proberen overheidsbeleid te voeren, maar ze kunnen het niet. Ze varen het best bij oorlog voeren en chaos.”
Jemen kent een behoorlijk potentieel aan oliebronnen, maar door de jarenlange oorlogen in het land worden die niet goed geëxploiteerd. Ook al vochten de Houthi’s oorspronkelijk tegen corruptie van de overheid, zelf zijn ze „supercorrupt”, zegt De Regt. „Wie zich bij hen aansluit, krijgt huisvesting, voedselhulp of andere bonussen. Als je dat niet doet, dan loop je gevaar.”
Ook in Jemen gingen mensen in 2011, tijdens de Arabische Lente, de straat op. Hun voornaamste doelwit was de corruptie van de regering, en de Houthi’s presenteerden zich als alternatief. Door hun eigen corruptie is het sentiment tegen de groepering toegenomen.
Jemenieten, zegt Marina de Regt, zien dat er alleen maar wordt gevochten en niks wordt opgebouwd. „Niemand profiteert van de situatie, behalve de kleine minderheid aan de top.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie