is historicus.
‘We worden steeds mooier, maar voelen ons lelijker’, stond dit weekend op de cover van Volkskrant Magazine ter aankondiging van Lelijke mooie wereld, het manifest van cultuursocioloog Giselinde Kuipers.
We worden vooral steeds minder menselijk. Het merendeel van de Hollywood-actrices ziet er inmiddels meer dood dan levend uit. Anti-veroudering is anti-leven. Het is geen jeugdigheid, het is het einde.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Levendige schoonheid is doordrongen van vergankelijkheid. De kloof tussen schoonheidsidealen en erotiek groeit. Kuipers legt een fascinerend verband tussen de schoonheidsrace en toenemende vervreemding van het eigen lichaam, die leidt tot een groeiende behoefte om greep te houden op hoe je eruitziet en hoe je overkomt. Dit is volgens haar slecht te rijmen met ‘het ontremde, imperfecte, misschien niet altijd even esthetische plezier van seks’.
Op zoek naar datgene wat hun dreigt te ontglippen, gaan mensen juist nog harder lopen in het hamsterrad. Wat nog maar enkele jaren geleden extreem leek, is nu ‘normaal’. Zoals botox, fillers en afslankmedicatie.
De enorme schade van het schoonheidsregime is uitvoerig in kaart gebracht: het vergiftigt de planeet, verspilt hulpbronnen, is ziekmakend en vergroot de bestaande sociale ongelijkheid: wie de middelen heeft, verschuift de norm ook voor degenen die die middelen niet hebben.
Het heeft geen enkele zin om mensen individueel verantwoordelijk te maken voor een collectief probleem, betoogt Kuipers. Prima. Maar laten we óók spreken van een collectief verlies. En dat gaat verder dan het pijnlijke gemis van expressieve vrouwengezichten in onze cultuur.
Alleen voor vrouwen bestaat een duidelijk verband tussen ‘schoonheid’ en een gebrek aan invloed. Schoonheid is de enige vorm van macht waarnaar de meeste vrouwen geacht worden te streven, schreef Susan Sontag in 1975. Deze macht wordt altijd gezien in relatie tot mannen.
Dat steeds meer vrouwen in het publieke domein – briljante politici, bestuurders, auteurs, presentatoren – kiezen voor cosmetische ingrepen, is een collectief verlies. Ook als ze onder een seksistisch vergrootglas liggen: deze vrouwen hebben meer macht dan ooit tevoren. Hun keuzes hebben een normaliserende en een normerende werking.
De gladgetrokken gezichten en lijven van beeldbepalende vrouwen wekken de indruk dat alle vrouwen doodsbang zijn om ouder te worden – of dat zouden moeten zijn. Eenheidsworst is een vorm van zachte dwang.
Tegengeluiden horen we nauwelijks. Daarom was het zo’n verademing dat Hiske Versprille vorig jaar in De Groene Amsterdammer ageerde tegen afslankmedicatie: ‘Het idee van getalenteerde, gulzige en gezonde vrouwen die zich met een darmhormoon inspuiten om eindelijk de prinses-op-de-erwteetlust te krijgen waar ze blijkbaar al hun hele leven van dromen – ik weet dat het onredelijk is, maar het voelt als verraad. Je gaat zoiets krachtigs als je fantastische eetlust toch niet opgeven om beter in een broek te passen?’
Zowel de voorstanders van ‘zwichten’ voor cosmetische ingrepen als de voorstanders van onthouding, betoogt de Amerikaanse schrijver Haley Nahman, staan in dialoog met het patriarchaat – de ene groep streeft ernaar te overleven of te gedijen binnen het systeem, terwijl de andere ernaar streeft het te ondermijnen. Dit maakt een nuchter gesprek over strategie heel moeilijk. Maar door dat gesprek uit de weg te gaan laten we een kans liggen om een roofzuchtige industrie aan te vallen die inspeelt op angsten en mensen ondermijnt, en erkenning te geven aan de avant-garde: de vrouwen die gerimpeld met panache voor de troepen uitlopen, en zich hebben bevrijd van de zelfhaat die gepaard gaat met het streven naar conventionele schoonheid.
En wellicht het belangrijkste: het maskeert de realiteit. Aan het mediadiscours over cosmetische ingrepen kleeft eenzelfde risico als aan dat over AI. Verreweg de meeste vrouwen gebruiken géén botox. In de woorden van Nahman: ‘De spiegelwerelden van sociale media, Hollywood en vrouwenmedia stellen onze deelname misschien voor als onvermijdelijk, maar dit is in feite reclame voor een toekomst die helemaal niet hoeft te bestaan.’
Besluiten om het simpelweg niet te overwegen is een optie, en veel vrouwen kiezen die. Zenuwgif in je voorhoofd laten spuiten? Wat een gekte.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant