Een extra echo bij dertien weken zwangerschap kan ouders eerder duidelijkheid geven over mogelijke afwijkingen bij hun ongeboren kind, maar de uitslag klopt te vaak niet. Daarom is het nu geen goed idee om alle zwangere vrouwen zo’n echo aan te bieden, aldus de Gezondheidsraad.
Ellen de Visser en Kaya Bouma werken op de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Eerder ernstige afwijkingen opsporen met een echo zodat stellen meer bedenktijd krijgen of ze de zwangerschap willen afbreken: dat was het doel van een grootschalige proef waar de afgelopen jaren duizenden Nederlandse vrouwen aan deelnamen. Zij kregen al bij dertien weken een eerste medische echo: veel eerder dan de gebruikelijke medische echo bij twintig weken.
Maar deze extra zogeheten 13-wekenecho werkt nu nog niet goed genoeg, schrijft de Gezondheidsraad, die de medische consensus in Nederland vertolkt. De nadelen, zoals onnodige ongerustheid, zijn namelijk te groot om de echo in deze vorm standaard aan te bieden. Het advies gaat naar de minister, die de adviezen van de Gezondheidsraad doorgaans overneemt.
Zwangere vrouwen krijgen standaard rond de tiende week een echo om de zwangerschapsduur te bepalen. Rond de twintigste week krijgen ze een medische echo om te kijken naar mogelijke afwijkingen van hun ongeboren kind. Als dan een ernstige afwijking wordt vastgesteld, hebben ouders na aanvullende onderzoeken maar kort de tijd om te beslissen of zij de zwangerschap willen afbreken: na de 24ste week mag geen abortus meer worden gedaan, omdat een kind dan levensvatbaar is.
Een proefbevolkingsonderzoek moest uitwijzen wat de meerwaarde was van een extra echo rond dertien weken zwangerschap. Vorige maand publiceerden artsen en onderzoekers de resultaten over het eerste onderzoeksjaar.
Driekwart van alle zwangeren koos voor de extra echo. Bij de 130 duizend vrouwen die in dat eerste jaar een 13-wekenecho kregen, werden 531 afwijkingen opgespoord: dat is ‘een beperkt’ aantal op het grote aantal verrichte echo’s, constateert de Gezondheidsraad. Bovendien klopt de uitslag ‘te vaak’ niet.
Bij de 13-wekenecho komt slechts een derde van alle foetale afwijkingen aan het licht. Veel afwijkingen, zoals bepaalde hersen- of hartaandoeningen, kunnen bij een zwangerschapsduur van dertien weken niet worden opgespoord omdat de foetus dan nog te klein is. Die afwijkingen komen pas bij de 20-wekenecho in beeld.
Voor het opsporen van chromosomale afwijkingen, zoals het syndroom van Down, moeten vrouwen een aparte bloedtest laten doen (de zogenoemde Nipt).
Een belangrijk nadeel van de medische echo bij dertien weken is dat er vaak vals alarm klinkt: bij 1 procent van alle zwangeren denkt de echoscopist een afwijking te zien bij het ongeboren kind, maar na vervolgonderzoek blijkt er bij 60 procent van hen (775 vrouwen) niets aan de hand.
‘Zwangeren hebben hierbij onnodig in onzekerheid verkeerd en vervolgdiagnostiek was achteraf gezien onnodig’, schrijft de raad.
Bovendien worden ook vaak afwijkingen gemist: bij 0,9 procent van de vrouwen (bijna 1.200 zwangeren) gaf de 13-wekenecho goed nieuws, maar werd later in de zwangerschap alsnog een afwijking ontdekt.
De Gezondheidsraad erkent dat de 13-wekenecho voor een kleine groep vrouwen van grote waarde kan zijn. Zij hebben, nadat een afwijking is geconstateerd, zes tot zeven weken langer de tijd om na te denken over het vervolg.
Die adempauze is van groot psychologisch belang, blijkt uit een enquête onder 278 vrouwen die hun zwangerschap lieten afbreken nadat er op een echo een afwijking was gevonden.
De vrouwen die dat vroeg in de zwangerschap lieten doen, hadden minder last van gevoelens van rouw en van depressieve klachten dan de groep die dat later in de zwangerschap liet doen, constateert de raad. Dat komt omdat ze minder tijdsdruk ervaren en omdat de band met hun ongeboren kind vroeg in de zwangerschap minder sterk is.
Het advies van de Gezondheidsraad is dan ook geen definitieve ‘nee’ tegen de 13-wekenecho. De raad moest zich voor dit advies baseren op gegevens van het eerste jaar dat de echo werd aangeboden en benadrukt dat die cijfers mogelijk ‘niet representatief’ zijn voor de situatie nu, omdat echoscopisten in dat eerste jaar nog minder ervaren waren in het uitvoeren van de 13-wekenecho. Het is denkbaar dat er nu minder fouten worden gemaakt.
De Gezondheidsraad ziet dan ook mogelijkheden om alsnog een vroege medische echo in te voeren, maar dan in een andere vorm. Dat kan bijvoorbeeld door bepaalde organen van de foetus, die nog niet genoeg ontwikkeld zijn, nog niet te beoordelen. Of door een zwangere vrouw bij bepaalde afwijkende uitslagen minder snel door te verwijzen, om zo onnodige ongerustheid te voorkomen.
De Raad suggereert ook om de 13-wekenecho te combineren met de termijnecho, die met tien weken wordt gedaan. Een zwangere vrouw krijgt nu in korte tijd twee echo’s; die twee samenvoegen scheelt geld en tijd.
Wilt u belangrijke informatie delen?
Mail naar tips@volkskrant.nl of kijk op onze tippagina.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant