Het engste spookhuis dat ik meemaakte was niet vergeven van de dansende skeletten en plotseling verrijzende vampiers. Toegegeven, in Disneyland schrok ik me lekker wild toen er, per hologram, ineens een slijmerig wezen naast me zat te grijnzen. Maar dat was bij lange na niet zo eng als dat ene spookhuis op de Dam in Amsterdam. Bij de kassa van een met indrukwekkende monsters versierde tent kocht ik een kaartje en ging naar binnen. Ik verwachtte een karretje, in spookhuizen zijn altijd karretjes. Maar nee, ik moest lopen. In het schemerdonker, door wapperende gangetjes. Al snel durfde ik nauwelijks meer verder. Achter elk hoekje-om verwachtte ik iets onbenoembaar griezeligs. Maar er was alleen maar niets. Dit spookhuis bediende zich van mijn eigen angst.
Spoken zien betekent niet dat ze er echt zijn. Maar dat ze er niet echt zijn, is minstens zo angstaanjagend.
Het op één na engste spookhuis was van Dries Verhoeven. Het heette Phobiarama, stond in 2017 in een kermistent op een Amsterdams plein. Hier wel de klassieke karretjes, hun parcours werd schaars verlicht door flakkerende tv’s met journaalbeelden van terrorisme. Het karretje rammelde voort, er doken grote mannengestalten op, in vermomming. Ik herinner me beren, een kille clown. Mijn karretje jakkerde verder. Ineens zat er zo’n beer achter me, hij reed mee. Er gebeurde niets, maar ik was bang. En waarvoor? Ik wilde me niet laten kennen, probeerde mijn angst weg te lachen. Maar ik, spookhuis-liefhebber, kon me er merkwaardig slecht aan onttrekken.
Datzelfde jaar herkende ik die angst. In de film The Square, ook uit 2017 (het hing in de lucht), belaagt een beestachtige mens een luxe gezelschap kunstsnobs die zitten te dineren. Je ziet ze zichzelf sussen zoals ik in Phobiarama deed: dit is een performance, we zijn onder elkaar, er kan niets gebeuren. Maar in The Square gebeurt er wel degelijk iets. Kunst is geen spelletje. Daar heb je rekening mee te houden, ook (juist!) de kunstbobo’s.
In ‘The Square’ van Ruben Östlund blijkt kunst geen spelletje.
Het meest originele spookhuis zie ik in Schiedam, tegenover het museum. Het heet The Barbarian en is van de Nederlandse installatiekunstenaar Oscar Peters. Hij herschiep oude bekenden uit spookhuizen, horrorfilms en games. Via een opengesperde muil beland je in een doolhof waar de muren op je af komen. Er duiken afgekloven botten op, reuzenmonden bijten toe. Schedels klappertanden, een bloedende hazenkop zwiert rond. Alles is ongebruikelijk groot en daardoor des te enger. Zo ziet oerangst eruit, maar niemand is bang, want de duisternis ontbreekt. Peters houdt het licht aan, verbazing over verbeelding is zijn opdracht voor ons.
Inmiddels zitten we in een spookhuis op wereldschaal: AI, met warlords als Elon Musk en Sam Altman als exploitanten van doodsangst. We gaan eraan!
Leer van Oscar Peters. Doe het licht aan en bekijk wat je bang maakt.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie