Nakomelingen van tot slaaf gemaakten die het Verenigd Koninkrijk twee eeuwen geleden gevangen hield in landen als Zuid-Afrika en Trinidad, kunnen nu online sporen van hun voorouders terugvinden. Dit is mogelijk dankzij de digitalisering van 300 duizend pagina’s aan papieren documenten uit oude registers van slavenhouders.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
De registers, die dateren van 1813 tot 1840, dienden destijds om te controleren of slavenhouders niet stiekem handelden in tot slaaf gemaakten. De transatlantische slavenhandel werd namelijk in het Verenigd Koninkrijk in 1807 verboden, maar eigenaren mochten hun tot slaaf gemaakten wel houden. De Britten maakten pas in 1840 een volledig einde aan de slavernij.
De registers uit twintig voormalige Britse koloniën, zoals de Bahama’s, Barbados, Jamaica, Mauritius, Trinidad en Zuid-Afrika, bevatten informatie als naam, leeftijd, geslacht, huidskleur en herkomst van de tot slaaf gemaakten. In sommige gevallen, zoals bij het register van Trinidad, worden ook feiten als beroep, familieverbanden, fysieke kenmerken en de precieze regio van herkomst vermeld.
Gegevens over Afrikanen die tegen hun wil werden weggevoerd naar Amerika ontbreken, omdat de Verenigde Staten zich in 1776 onafhankelijk verklaarden, ruim dertig jaar voordat de Britten de slavenhandel verboden. Van alle Afrikanen die de Britten verkochten als slaven, kwam 10 tot 12 procent in de Amerikaanse koloniën terecht.
De registers vormen sowieso slechts een topje van de ijsberg. Vanaf het moment dat de handelaar John Lok in 1555 vijf Ghanezen naar Londen overbracht om Engels te leren – zodat ze als tolken konden worden opgeleid – tot de afschaffing van de slavenhandel, vervoerden Britse schepen tussen de 3,1 miljoen en 3,4 miljoen Afrikanen onder dwang naar de andere kant van de wereld.
Zo’n driekwart van de tot slaaf gemaakten kwam terecht op suikerplantages in het Caraïbisch gebied, 10 tot 15 procent in Latijns-Amerika. Naar schatting overleefde een half miljoen Afrikanen de overtocht niet.
Het heeft iets wrangs dat registers die tot slaaf gemaakten reduceerden tot bezit, nu door hun nakomelingen worden gebruikt om informatie te achterhalen, constateert Nicka Sewell-Smith, een onderzoeker in dienst van Ancestry.com. Deze Amerikaanse onlinespecialist in stamboomonderzoek heeft samen met University College London de registers digitaal doorzoekbaar gemaakt.
‘Als ik deze databestanden gebruik om het verleden van mijn tot slaaf gemaakte voorouders te achterhalen, gebruik ik ze voor een ander doel dan waarvoor ze oorspronkelijk werden opgezet. Onze dienst herstelt de menselijke waardigheid van een persoon’, aldus Sewell-Smith tegen de krant The Guardian.
De nieuwe digitale collectie, aangeduid als de Former British Colonies Enslavement Registers, is online verschenen, een week nadat een andere historische bron werd vrijgegeven die licht werpt op het slavernijverleden van de Britten. Het gaat om het register van Britse slavenhandelaren, met daarin de namen van ruim 10.500 Britten die gedurende tweeënhalve eeuw geld verdienden aan de mensenhandel.
Onder hen bevinden zich een reeks Britse koningen en koninginnen, meer dan honderd parlementsleden, enkele directeuren van de centrale bank en 45 geestelijken van de Church of England. Hoewel het Verenigd Koninkrijk volop heeft geprofiteerd van de mensenhandel, hebben achtereenvolgende regeringen zich steeds verzet tegen herstelbetalingen. Als argument voerden ze aan dat de slavenhandel destijds niet tegen de wet was.
Twee weken geleden vroeg de regering van Jamaica, waar een miljoen Afrikanen naartoe werden gebracht, de Britse koning Charles zich sterk te maken voor een gerechtelijk onderzoek naar de trans-Atlantische slavenhandel. Dat zou moeten worden uitgevoerd door het Juridisch Comité van de Geheime Raad, het hoogste hof van beroep voor landen in het Gemenebest.
Het verzoekschrift is bij koning Charles beland, omdat die ondanks de Jamaicaanse onafhankelijkheid in 1962 nog altijd het Jamaicaanse staatshoofd is. Het is uiteindelijk aan de Britse regering of het onderzoek wordt ingesteld.
In Nederland kunnen leken en onderzoekers al sinds 2021 via internet zoeken in het slavernijverleden van Nederland. Het Nationaal Archief ontsloot na acht jaar zwoegen 1,9 miljoen documenten uit koloniale archieven. Nederlandse handelaren voerden volgens de meeste historici van 1621 tot het einde van de slavernij in 1860 tussen de 1,2 miljoen en 1,6 miljoen mensen weg uit Afrika en Azië. De journalist Leendert van der Valk houdt dat aantal in een dit jaar verschenen boek eerder op 3,3 miljoen tot 3,5 miljoen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant