Leesvaardigheid Neem je lezer serieus, zet niet te veel tekst op de eerste pagina, en zorg voor bijpassende liedjes en feestjes. Kinderboekenschrijvers hebben allerlei manieren om kinderen aan het lezen te krijgen. „Ouders denken: help, mijn kind is al negen en leest nog Bob Popcorn. Nou en? Laat ze lezen waar ze zin in hebben.”
Lezer van het stripverhaal Cédric in de bibliotheek OBA aan het Oosterdok in Amsterdam.
Een lezend kind is als een rijdende trein, zegt kinderboekenschrijver en acteur Kevin Hassing (42). Het probleem: de seinen staan te vaak op rood. „Een slecht gevulde schoolbibliotheek, een leraar of ouder die niet voorleest, dan moet je gaan duwen.”
Uit het recente PISA-onderzoek, een internationaal vergelijkend onderzoek onder vijftienjarigen in 91 landen, blijkt dat Nederlandse jongeren opnieuw slechter zijn gaan lezen. Vier op de tien vijftienjarigen halen het basisniveau niet en lopen risico laaggeletterd van school te gaan. Uit onderzoek blijkt dat kinderen die fictieboeken en lange teksten lezen in hun vrije tijd, ook beter presteren op de leesvaardigheid die PISA meet.
Het houdt kinderboekenschrijvers ook bezig. Hoe duwen zij de trein vooruit?
Een korte spanningsboog, pakkende opening, schoolbezoeken en ‘feestjes’ in de bieb: schrijvers grijpen van alles aan om het leesplezier aan te wakkeren. „Je kunt niet alleen schrijven en maar hopen dat je boek gelezen wordt”, aldus Kevin Hassing. Dit zijn vijf lessen van vier auteurs van kinderboeken, jeugdliteratuur en young adult.
Als kinderboekenauteur moet je „meebewegen” met de tijd, zegt Hassing. Zowel in vorm, als in inhoud. „Ik schrijf kortere bogen dan een schrijver dertig jaar geleden deed. Ik zorg voor een pakkend en spannend begin, zonder al te veel aanloop. Een kind kan die concentratieboog anders niet meer opbrengen.” Hassing schrijft voor kinderen van zeven tot twaalf jaar oud. Kinderen verkozen delen van zijn serie Mus en kapitein Kwaadbaard in 2022, 2023 én 2024 als beste boek.
Het boek ‘Alix’ van Anna Woltz in boekhandel Scheltema.
Het eerste hoofdstuk in de boeken van Anna Woltz (44) vult meestal nog geen pagina. Dat doet ze bewust. „Een kind schrikt als het een boek openslaat en veel tekst ziet. Dat klinkt misschien belachelijk en treurig, toch help ik kinderen daar graag mee. Ik weet namelijk: als ik ze te pakken heb, blijven ze wel lezen. Beginnen aan een nieuw verhaal is voor volwassenen trouwens ook best lastig.”
Op de eerste pagina’s doet Woltz „ontzettend haar best”, zegt ze. „Tijdens het schrijven voel ik die schermen aan ze trekken.” Ook cliffhangers, filmische beeldtaal en eenvoudige taal haalt ze uit haar „trukendoos” om de aandacht vast te houden.
De boeken van Woltz, meermaals bekroond met de Gouden en Zilveren Griffel, zijn geschikt voor „alle niveaus” en worden gelezen op de basisschool en de middelbare school. „Ik doe geen concessies op inhoud en gevoelens, die mogen diep en ingewikkeld zijn. Maar ik blijf eindeloos schaven om het in simpele taal op te schrijven.”
Ook schrijver van young adult fantasyboeken Rima Orie (32) schuwt grote of zware thema’s niet. Zo spelen twee van haar boeken zich af in het fictieve land Awaran, dat is gebaseerd op koloniaal Suriname. Hoofdpersoon Priya worstelt met familiedynamieken, onderdrukking door het regime en oorlog. „Dat is tieners niet vreemd, ze zien het ook op het nieuws”, zegt Orie.
Vader leest zijn kind voor in de OBA in Amsterdam.
Orie schrijft precies voor de doelgroep die nu zo slecht presteert op lezen: vijftienjarigen. Young adult en fantasy zijn wel mateloos populair onder deze leeftijd. Orie snapt waarom: „Wij schrijver van young adult nemen jongeren en hun belevingswereld heel serieus. Wij schrijven echt vanuit hun ervaringen en hun perspectief. Daardoor worden ze sneller meegesleurd in het verhaal.”
Haar hoofdpersonen zijn ongeveer even oud als haar lezers. „Op die leeftijd word je je bewust van hoe de wereld in elkaar zit, en die kan best spannend en heftig zijn. Net als volwassenen lezen jongeren graag boeken die hun zorgen serieus nemen.”
Volgens Maranke Rinck (50) mag lezen „ook gewoon alleen leuk zijn”. Rinck schrijft boeken voor kinderen vanaf zes jaar, maar haar serie over Bob Popcorn slaat ook aan bij oudere kinderen. Bob is een driftig maïskorreltje, met oogjes, armpjes, beentjes en een hoed, die regelmatig ontploft tot popcorn. Hij beleeft „grote avonturen, die compact worden verteld, met veel vaart en een hoop tekeningen die ook echt deel zijn van het verhaal”, zegt Rinck.
Met Bob komen kinderen erachter dat lezen leuk is, volgens de schrijver. „Ze vinden de afwisseling tussen tekst en beeld fijn. Gaandeweg verbinden ze zich ook met de emoties van de karakters.” Wat ook helpt: „Het zijn ‘echte’ boeken, best dik en met een harde kaft. Kinderen zijn vaak heel trots als ze het hebben uitgelezen.”
Doordat Bob Popcorn zo populair is, worden de boeken ook weleens met achterdocht bekeken, merkt Rinck. „Ouders vrezen: help, mijn kind is al negen en leest nog Bob Popcorn. Nou en? Laat ze lezen waar ze zin in hebben, praat er samen over en doe er leuke dingen mee.”
Bob Popcorn-collectie in boekhandel Scheltema.
Boekwinkels, bibliotheken, scholen en theaters kunnen een ‘Bob Popcorn-feestje’ boeken. Dan komen Rinck en haar man, die de illustraties maakt, langs om voor te lezen en boeken te signeren. Kinderen mogen vragen stellen, leren het popcornpoppetje na te tekenen en gaan met een gevuld popcornbakje naar huis.
„Alleen een boek is niet meer genoeg”, zegt ook Kevin Hassing. Van het eerste deel van Mus en kapitein Kwaadbaard is een muzikale familievoorstelling gemaakt, die komend jaar in de theaters staat. Hotel Zweefkees, van Kelly van Kempen, vindt hij inspirerend. „In dat boek staan prachtige illustraties en QR-codes naar bijpassende liedjes die kinderen kunnen opzetten, en er is ook een voorstelling omheen gemaakt”, zegt Hassing. „Als je rond lezen een wereld maakt waar een kind in kan verdwijnen, dan is er voor elk kind wel wat te halen.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie