EU-sancties Frankrijk stelde een voorwaarde voor verlenging van de sancties tegen Rusland, waarover dinsdagavond een besluit moest worden genomen. Letland was het daar niet mee eens. In een „moeilijk compromis” worden twee Russen van de lijst gehaald en wordt de termijn van de sancties verlengd tot drie jaar.
De Russische miljardair Alisjer Oesmanov tijdens een ondernemersbijeenkomst in Moskou in 2017.
De Europese sancties tegen zo’n drieduizend Russen en Russische bedrijven worden met drie jaar verlengd – maar twee Russische miljardairs worden van de lijst gehaald. Daarover zijn vertegenwoordigers van de EU-landen het dinsdag op het laatste moment eens geworden, melden diplomaten in Brussel.
Een opmerkelijk obstakel lag die overeenstemming in de weg: Frankrijk stelde vorige week als voorwaarde dat de Oezbeeks-Russische miljardair Alisjer Oesmanov van de sanctielijst zou worden gehaald. Parijs trok daarin op met Slowakije, dat al eerder bepleitte Oesmanov te verwijderen. Daarna kwam Luxemburg met een vergelijkbaar verzoek: als Oesmanov geschrapt zou worden, dan graag ook oligarch Michael Fridman.
Frankrijk, Luxemburg en Slowakije hebben dinsdag hun zin gekregen: Oesmanov en Fridman zijn van de sanctielijst geschrapt. In ruil daarvoor zijn de Europese lidstaten overeengekomen dat de sancties voortaan niet meer elk half jaar, maar elke drie jaar verlengd moeten worden. Dat was een voorstel van Ierland, dat de vergadering van de lidstaten dit halfjaar voorzit. Zo zou voorkomen moeten worden dat landen komende verlengingen steeds gebruiken om elk hun eigen eisen te stellen, zoals Hongarije onder oud-premier Viktor Orbán ook deed.
De halfjaarlijkse deadline voor verlenging van de sancties was dinsdagavond, nadat de lidstaten vorige week een besluit uitstelden. Een woordvoerder van het Ierse voorzitterschap spreekt van een „moeilijk compromis”.
Het Ierse voorstel lag maandag al op tafel, maar werd toen nog geblokkeerd door Letland. Dat land wilde de sancties tegen Rusland graag verlengen, en steunt het idee om de periode te verlengen tot drie jaar. Maar de Letse regering was tegen de vrijstelling van de twee oligarchen. Zeker in de aanloop naar verkiezingen op 3 oktober wil Riga laten zien dat Europa druk blijft uitoefenen op Rusland, in plaats van die weg te nemen.
Letland heeft zich dinsdag onthouden van stemming, maar blijft inhoudelijk achter het verzet tegen de vrijstelling voor de twee oligarchen staan, heeft de Letse premier dinsdag laten weten in een verklaring. Daarin kondigt hij aan dat het Letse ministerie van Buitenlandse Zaken de mogelijkheid van nationale sancties tegen de twee oligarchen onderzoekt.
De officiële reden voor de Franse positie is „nationale veiligheid”. Het zou gaan om een deal met de Azerbeidzjaanse regering: als Oesmanov van de sanctielijst wordt gehaald, zou Azerbeidzjan twee Franse gevangenen vrijlaten, meldt de Financial Times op basis van diplomatieke bronnen. Het Elysée zegt „positief te willen reageren op onze internationale partners die ons benaderen met betrekking tot de heer Oesmanov”, maar bevestigt niet over welke Fransen in Azerbeidzjaans gevangenschap de onderhandelingen zouden gaan.
Wel is bekend dat de Franse zakenlieden Martin Ryan en Anass Derraz al jaren vastzitten in Azerbeidzjan, schrijft de Franse krant Le Monde. Ryan, directeur van een bedrijf in medische apparatuur in Bakoe, werd dit voorjaar veroordeeld tot tien jaar celstraf vanwege spionage. Derraz, directeur Midden-Oosten van het Franse waterbedrijf Saur, werd eind vorig jaar veroordeeld tot twaalf jaar cel voor het aannemen van smeergeld.
Michaïl Fridman, mede-oprichter van de Alfa Bank, op een bijeenkomst in Moskou, 2019.
In Brussel klinkt kritiek op de Franse positie. Diplomaten noemen de interventie van Parijs tegenover de FT „een beloning voor het opsluiten van Europeanen”.
De Bloomberg Billionaires Index schat het vermogen van de 73-jarige Oesmanov op 16,7 miljard dollar (zo’n 14,5 miljard euro). Dat is goed voor plek 177 op de lijst van de vijfhonderd rijkste mensen ter wereld. De in Oezbekistan geboren Oesmanov vergaarde zijn vermogen kort na de val van de Sovjet-Unie in de mijnbouw. Tegenwoordig is hij ook actief in de telecomsector. In het verleden bezat hij 30 procent van de Londense voetbalclub Arsenal.
De Europese Unie zette Oesmanov in 2022, na de grootschalige Russische invasie van Oekraïne, op de sanctielijst vanwege zijn „bijzonder nauwe banden met de Russische president Vladimir Poetin” en zijn zakelijke activiteiten voor de president. Zo zou hij miljoenen hebben betaald aan een adviseur van Poetin. Ook zou hij de toenmalige premier van Rusland, Dmitri Medvedev, gebruik hebben laten maken van woningen op zijn naam. Door de sancties mocht Oesmanov de Europese Unie niet meer in en waren zijn tegoeden bevroren.
De zakenman ontkent zijn banden met Poetin en probeert via zijn advocaten al jaren van de lijst te komen. Nu lijkt hij het spel te spelen via de Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev, met wie hij volgens Le Monde goed contact heeft en die hij in de zomer van 2022 meermaals bezocht in diens suite in een vijfsterrenhotel op Sardinië.
De andere oligarch die van de sanctielijst wordt gehaald is Michaïl Fridman. Hij heeft een zaak lopen tegen Luxemburg rond bevroren tegoeden en eist 15 miljard euro vergoeding. Dat is veel geld, zeker vergeleken met de Luxemburgse begroting; de geraamde inkomsten voor 2026 zijn maar twee keer zoveel. Fridman begon al met juridisch protest in mei 2024, en was daarmee een voorloper onder de gesanctioneerde oligarchen. Hij verloor zijn zaak datzelfde jaar in Luxemburg. De huidige rechtszaak loopt via Hongkong.
Fridman, een Russisch-Israëlische zakenman, in 1962 geboren in Oekraïne, richtte in 1990 Alfa Bank op, een van de grootste banken in Rusland. Hij kwam kort na de Russische invasie in Oekraïne op de sanctielijst. Hongarije dreigde in 2025 met het tegenhouden van de verlenging van sancties als Fridman niet van de lijst zou worden gehaald.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie